Кіріспе

Американдық дәрігер, автор және жақтаушы (1904–1998)

Мэри Стайхен Кальдерон (туған Мэри Роуз Стайхен; 1 шілде 1904 – 24 қазан 1998) – американдық дәрігер, автор, қоғамдық сөйлеуші және репродуктивтік құқықтар мен жыныстық тәрбие саласындағы қоғамдық денсаулықты жақтаушы. 1953 жылы Мэри Кальдерон «Жоспарлы ата-аналық» ұйымының алғашқы әйел медициналық директоры болды. Оның қызмет ету кезеңінде ұйым аборт заңдарын реформалауды қолдауға кірісті. Оның басшылығымен 1955 жылы медицина мамандарының ұлттық конференциясы ұйымдастырылды, ол «Америка Құрама Штаттарында аборт» деп аталды. Бұл конференция дәрігерлер мен мамандардың аборт заңдарын реформалауды жақтаған алғашқы жағдайы болды және АҚШ-та аборт заңдарын реформалау қозғалысын құруға маңызды үлес қосты.

1960 жылы Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) алғашқы ауызша контрацептивті бекіткеннен кейін Кальдерон Америка медициналық қауымдастығына (AMA) контрацепцияны стандартты медициналық практика ретінде қолдауға шақыру науқаны жүргізді. Төрт жылдық күш-жігердің нәтижесінде ол AMA-ның пациенттерге контрацепция туралы ақпарат беруге қарсы саясатын өзгертіп, контрацепцияны американдық медицинаның негізгі ағынына енгізуге көмектесті. Оның туғаннан кейін Стайхен отбасы Парижге, содан кейін Парижден шығысқа қарай 32 шақырым жердегі шағын шаруашылық ауылына, Францияға көшті. Оның кіші қарындасы Шарлотта «Кейт» Родина Стайхен 1908 жылдың 27 мамырында Парижде дүниеге келді. Волангисте тұрғанда отбасыға әртүрлі суретшілер мен Эдвард Стайхеннің әріптестері жиі келіп тұратын, олардың ішінде Константин Бранкузи, Огюст Роден, Изадора Дункан, Поль Сезанн, Анри Матисс және Пабло Пикассо болды. Биограф Джеффри Моран Мэридің богемиялық ортада өскенін, оның әйгілі әкесі, ағасы, ақын Карл Сэндбург және квакерлік ортасы оның жыныстық қатынасқа қатысты либералдық көзқарасын және құштар мінезін қалыптастыруда рөл атқарғанын айтады. Мысалы, алты жасында ол Константин Бранкузидің мүсіндері туралы пікір білдірді, әсіресе құстардың ән айтуына кедергі келтіретініне сенген көлденең басты құс мүсіндері туралы. Бранкузи кейіннен өзінің көркемдік тәсілін өзгертті. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, отбасы Нью-Йоркке қашып кетті. Кальдеронның ата-анасы көп ұзамай ажырасып, Мэриді Нью-Йоркке достары доктор Леопольд пен Элизабет Стиглицтің үйіне жіберді, олар Стайхеннің досы және фотограф әріптесі Альфред Стиглицтің інісі мен қарындасы болды. Кальдеронның медицинаға деген қызығушылығы Леонард Стиглицпен бірге ауруханаға бару кезінде оянды. Нью-Йоркте жүргенде Кальдерон орта білім алу үшін Брирли мектебінде оқыды. Кейін ол Вассар колледжіне түсіп, 1925 жылы химиядан бакалавр дәрежесін алды. Бастапқыда ол театр карьерасын жалғастырып, үш жыл бойы Америкалық лабораториялық театрда оқыды. Айта кетерлігі, ол Пратт институтының ту бағанасындағы фигуралардың үлгісі болды, бұл оның ағасы Уиллард Драйден Пэддок жасаған қола мүсін және 1926 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен сарбаздарды еске алу үшін орнатылды. 1926 жылы Кальдерон актер В. Лон Мартинге үйленді және екі қызы болды: Нелл (1926) және Линда (1928). Халық денсаулығы саласындағы ең беделді сыйлық – Кальдерон сыйлығы оның құрметіне аталды. Жұптың Франческа (1943) және Мария (1946) атты екі қызы болды.

Жоспарлы балабақша

Кальдерон 1949 жылдан 1953 жылға дейін Нью-Йорк штатының Грейт-Нек мемлекеттік мектеп жүйесінде дәрігер болып жұмыс істеді. Осы қызметтегі еңбегі оған қоғамдық денсаулық сақтау салаларында танымалдылық әкелді, себебі ол әйелдер денсаулық сақтау мамандары мен дәрігерлердің салыстырмалы түрде аз болған кезеңде Америкалық қоғамдық денсаулық сақтау қауымдастығының жылдық конференцияларына қатысты. 1953 жылы Американың «Жоспарлы ата-аналық» федерациясының ұлттық директоры Уильям Вогт Кальдеронға медициналық директор лауазымын ұсынды. Қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы әріптестері осы жұмысты қабылдау «кәсіби өлімге» алып келетінін ескерткеніне қарамастан, Кальдерон медицина және қоғамдық денсаулық салаларында отбасылық жоспарлауды заңдастыру үмітімен лауазымды қабылдады. Кальдеронның «Жоспарлы ата-аналық» ұйымындағы 11 жылдық қызметі бірнеше маңызды жетістіктермен белгіленді. 1955 жылы ол «Америка Құрама Штаттарындағы аборт» атты ұлттық медицина мамандарының конференциясын ұйымдастырды, ол абортты заңдастыру қозғалысын бастады. Бұл абортты қылмыстық санайтын заңдарды реформалауды жақтаған дәрігерлер мен басқа да мамандардың алғашқы әрекеті болды және ол АҚШ-та аборт заңдарын реформалау қозғалысын құруда маңызды рөл атқарды. Кальдеронның күш-жігері «Жоспарлы ата-аналық» ұйымының абортқа қатысты көзқарасын өзгертуде де маңызды рөл атқарды. Оның қатысуына дейін ұйым және оның негізін қалаушысы Маргарет Сенгер, аборт тақырыбына қатысудан аулақ болды, оның орнына қаламаған жүктіліктің алдын алу құралы ретінде контрацепцияны қолдануға баса назар аударды. Бүгінде «Жоспарлы ата-аналық» ұйымы – АҚШ-тағы ең ірі репродуктивті денсаулық сақтау және аборт қызметтерін ұсынатын ұйым. Сонымен қатар, Кальдерон Америка медицинасына контрацепцияны енгізуді қолдау үшін «Жоспарлы ата-аналық» және қоғамдық денсаулық сақтау мекемелері арасында байланыс қызметін атқарды. Ол Америкалық қоғамдық денсаулық сақтау қауымдастығы (АҚДСҚ) және Америкалық медицина қауымдастығы (АМҚ) сияқты кәсіби медициналық ұйымдарды контрацепцияны стандартты медициналық практика ретінде қолдауға сәтті ықпал етті. 1959 жылы АҚДСҚ жеке адамның таңдауын баса назар аудара отырып, отбасылық жоспарлауды әдеттегі медициналық көмектің бір бөлігі ретінде қолдайтын мәлімдеме жасады. Оның ең маңызды жетістігі 1964 жылы болды, ол консервативті АМҚ-ны пациенттерге контрацепция туралы ақпарат беруге қарсы ұзақ жылдар бойы сақталған саясатын өзгертуге және контрацепцияны стандартты медициналық практиканың бөлігі ретінде қолдауға көндірді. «Жоспарлы ата-аналық» ұйымындағы қызметі кезінде Кальдерон танымал және кәсіби басылымдарда көптеген мақалалар жариялады, сондай-ақ «Сексуалдық шиеленістен құтылу» (1960) және «Контрацепциялық практика туралы нұсқаулық» (1964) сияқты кітаптар жазды, ол пионерлік медициналық еңбек болды. Кальдеронның бүкіл ел бойынша динамикалық лекциялары мен адамның жыныстық қатынасын денсаулыққа қатысты мәселе ретінде белгілеуге бағытталған миссиялық мәлімдемесімен жетекшілік етілген SIECUS мектеп әкімшілері, жыныстық тәрбиешілер, дәрігерлер, әлеуметтік белсенділер және жыныстық тәрбие ресурстарын іздейтін ата-аналар үшін шатыр ұйым ретінде маңызды рөл атқарды. Кальдерон көп ұзамай кеңінен танымал болды және «17, Look, McCall’s, Life Magazine, Parade, Playboy және басқа да танымал журналдардағы мақалалар оның өмірін сипаттап, оның аргументтерін талдады, [сондай-ақ] Дик Каветт Шоу және 60 минут сияқты телешоулардағы қатысуы миллиондаған көрерменге жетті».

Шабуылдар

Кальдерон жыныстық тәрбиеге оң көзқараспен қарағаны үшін зор танылуға ие болса да, сынға да ұшырады. Оның жыныстық тәрбие балабақшадан басталуы керек деген пікірі, негізгі анатомия мен келісім сияқты тақырыптар бойынша жас ерекшеліктерін ескере отырып сабақтар өткізу, оңшыл саясаткерлер мен «Моральдық тұрақтылық үшін ұйымдастырылған аналар» (MOMS) және Джон Бирч қоғамы сияқты діни консервативті топтардың қарсылығын тудырды. Олар оны жамандау үшін шамамен 40 миллион доллар жұмсады. Көп ұзамай SIECUS және Кальдерон бүкіл ел бойынша қаралау науқанының нысанасына айналды, Кальдеронның сөз сөйлейтін кештеріне ультраконсервативті топтардың пикеттері мен наразылықтары ұйымдастырылды, олар оны елдің әр жеріне қадам басып еріп жүрді. 1968 жылдан 1971 жылға дейін Луизиана штатының конгрессмені Джон Рарик Конгресс жазбасына Мэри Кальдерон және SIECUS туралы жыныстық тәрбиеге қатысты айыптаулар сериясын оқыды. Рариктің куәлігі SIECUS-тың жаһандық коммунистік құпия ұйыммен байланысы бар деген күдікті ойларды баса көрсетті. Ол былай деп жазды: «Порнографияны, есірткі қолдануды және «Жаңа моральды» насихаттау арқылы Халықаралық коммунистік қастандыққа қарсы тұруға деген жігер әлсіреп, отбасы мен діннің беделінің төмендеуі коммунистердің қолына ойнайды».

1970-ші жылдардың ортасына қарай бұл шабуылдар Кальдеронның беделін әлсіретті, ал SIECUS-тың қаржыландыруы мен ресурстары азая бастады. 1978 жылы ол атқарушы директор лауазымынан қанағаттанды, бірақ президенттік лауазымын сақтап қалды. Дегенмен, Кальдеронның жыныстық тәрбиеге оң және моральдық бейтарап көзқараспен деген ұмтылысы сақталды, жыныстық қатынастың физикалық жағынан ғана емес, жасөспірім шақ, келісім және сексизм сияқты мәселелерді де қамтыды. Кальдерон, өзінің діні бойынша квакер және әже, 1960 жылдардың соңындағы жыныстық революциямен келіспейтін жеке пікірлеріне берік болды. Ол жыныстық еркіндікке қатысты қатаң ұстанымдары болғанымен, жеке өмірінде жыныстық қатынастың некеде ғана болуы керек деп, ал сексуалдық қатынастың ең жоғары деңгейі – тұрақты, моногамдық байланыста болуы керек деп сенді.

Құрметті дәрежелері

Д.М. Ғылымы (құрметті), Әйелдер медициналық колледжі (қазіргі Дрексел университетінің медицина колледжі), 1967 ж. Гуманитарлық ғылымдар докторы (құрметті), Ньюарк мемлекеттік колледжі (қазіргі Кин университеті), 1971 ж. Гуманитарлық ғылымдар докторы (құрметті), Дикинсон колледжі, 1981 ж. Гуманитарлық ғылымдар докторы (құрметті), Джерси Сити мемлекеттік колледжі (қазіргі Нью-Джерси Сити университеті), 1982 ж. Ғылым докторы (құрметті), Адельфи университеті, 1971 ж. Ғылым докторы (құрметті), Вурчестер эксперименталды биология қоры (қазіргі Массачусетс университетінің медицина мектебі), 1974 ж. Ғылым докторы (құрметті), Брандейс университеті, 1975 ж. Ғылым докторы (құрметті), Хаверфорд колледжі, 1978 ж. Ғылым докторы (құрметті), Колумбия университеті, 1985 ж. Құқық докторы (құрметті), Кенион колледжі, 1972 ж. Педиатрия докторы (құрметті), Хофстра университеті, 1978 ж. Гуманитарлық ғылымдар докторы (құрметті), Бакнелл университеті, 1982 ж.