Кіріспе
Хомо сапиенс түріндегі ақуызды кодтайтын ген – склеростин. Адамдарда склеростин SOST генімен кодталады. Бұл С-терминалды цистеин түйініне ұқсас (CTCK) домені және сүйек морфогенетикалық ақуыздардың (BMP) антагонисттерінің DAN (нейробластомада дифференциалдық скринингпен таңдалған, бұрыс ген) отбасымен реттілік ұқсастығы бар секрецияланатын гликопротеин. Склеростин негізінен остеоциттермен өндіріледі, бірақ басқа тіндерде де экспрессияланады және сүйек қалыптасуына антианаболикалық әсер етеді.
Sclerostin is a protein that in humans is encoded by the SOST gene. It is a secreted glycoprotein with a C terminal cysteine knot like (CTCK) domain and sequence similarity to the DAN (differential screening selected gene aberrative in neuroblastoma) family of bone morphogenetic protein (BMP) antagonists. Sclerostin is produced primarily by the osteocyte but is also expressed in other tissues, and has anti anabolic effects on bone formation.
Құрылымы
Склеростин ақуызы 213 қалдықтан тұрады және оның екінші құрылымы белоктық ЯМР зерттеуімен 28% бета-парақ (6 жіп; 32 қалдық) екені анықталды.
Функция
Адамның 17q12–q21 хромосомасында орналасқан SOST генінің өнімі – склеростин, бастапқыда классикалық емес сүйек морфогенетикалық ақуызына (BMP) қарсыласы деп есептелген. Соңғы кезде склеростиннің LRP5/6 рецепторларымен байланысып, Wnt сигналдық жолын тежеуі анықталды. Wnt жолының тежелуі сүйек қалыптасуының азаюына алып келеді. Негізгі механизмдары толыққанды түсініксіз болғанымен, склеростиннің BMP-мен шақырылған сүйек қалыптасуына қарсы әрекеті Wnt сигнализациясы арқылы, бірақ BMP сигнализациясы жолдары арқылы емес, жүзеге асырылады деп саналады. Склеростин остеоциттер мен кейбір хондроциттерде өршілдік танытады және остеобластар арқылы сүйек қалыптасуын тежейді. Остеоциттердің склеростин өндіруі паратиреоид гормоны, механикалық жүктеме, эстроген және простагландин E2, онкостатин M, кардиотрофин 1 және лейкемияны тежеуші фактор сияқты цитокиндермен тежеледі. Склеростин өндірісі кальцитонинмен күшейеді. Осылайша, остеобласт белсенділігі теріс кері байланыс жүйесі арқылы өздігінен реттеледі.
Клиникалық маңызы
Склеростин ақуызын кодтайтын гендегі мутациялар жоғары сүйек массасымен, склеростеозбен және ван Бухем ауруымен байланысты ауруларға себеп болады. Бұл ауру алғаш рет 1955 жылы "hyperostosis corticalis generalisata familiaris" деп сипатталған, бірақ 1968 жылы қазіргі атауы берілді. Шұрық сүйектердің шамадан тыс өсуі ең анық бас сүйек, төңкерік, кіндік сүйек, қабырғалар және ұзын сүйектердің диафизінде байқалады, ал сүйектердің қалыптасуы өмір бойы жалғасады. 1990 жылдардың соңында Хиросиенс компаниясының және Кейптаун университетінің ғалымдары осы аурудың себебі гендегі "бір мутация" екенін анықтады.
Склеростинге қарсы антитело
Склеростинге қарсы антиденелер әзірленуде, себебі бұл ақуыздың сүйекке қатысты ерекшелігі бар. Бірінші фазадағы зерттеуде Amgen компаниясынан (Romosozumab) алынған антисклеростин антиденесінің бір дозасы сау ерлер мен постменопаузалық әйелдерде жамбас және омыртқа сүйектерінің тығыздығын арттырды, сондай-ақ препарат жақсы қабылданып, жағымсыз әсерлері болмады. Екінші фазадағы зерттеуде остеопорозбен ауыратын әйелдерде бір жылдық антиденемен емдеу, бисфосфонаттар мен терипаратидпен емдеуге қарағанда сүйек тығыздығын көбірек арттырды; инъекция жасаудан кейін жеңіл жағымсыз әсерлер байқалды. Eli Lilly компаниясының склеростинге қарсы моноклональды адам антиденесінің екінші фазалық сынағы постменопаузалық әйелдерге оң әсер етті. Антиденені бір жыл бойы ай сайын қолдану, плацебо тобымен салыстырғанда омыртқа мен жамбас сүйектерінің минералды тығыздығын тиісінше 18 пайызға және 6 пайызға арттырды. Үшінші фазадағы зерттеуде постменопаузалық әйелдерде Romosozumabпен бір жылдық емдеу, плацебо тобымен салыстырғанда омыртқада сыну қаупін азайтты. Бұдан басқа, плацебо тобымен салыстырғанда омыртқаның бел бөлігінің (13,3%-ға қарағанда 0,0%), жамбас мойнының (5,2%-ға қарағанда -0,7%) және жалпы жамбас сүйегінің (6,8%-ға қарағанда 0,0%) минералды тығыздығы артты. Жағымсыз құбылыстар екі топта да теңдестірілді. Склеростин стоматология саласында маңызды және склеростинді бағыттайтын жаңару стратегиялары әзірленуде. 2019 жылдың сәуір айында Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы остеопороздық сынулардың өте жоғары қаупі бар әйелдерде қолдану үшін Romosozumabты бекітті. Сондай-ақ, 2019 жылы Жапония мен Еуропалық Одақта да қолдануға рұқсат берілді.