Кіріспе

Нью-Йорк қаласының Орталық саябағындағы архитектуралық ерекшеліктер

Бетесда террасасы мен фонтаны – Нью-Йорк қаласының Орталық саябағындағы көлдің оңтүстік жағалауын көркейтін екі архитектуралық ерекшелік. Фонтанның ортасында Су періштесі мүсіні орналасқан. Бетесда террасасының екі деңгейі екі кең баспалдақпен және Террас Драйвтың астынан өтетін кішірек баспалдақпен байланыстырылған. Олар оңтүстікке қарай Орталық саябақ аллеясына (Central Park Mall) және саябақтың ортасындағы Наумбург ашық сахнасына (Naumburg Bandshell) жол ашады. Жоғарғы терраса 72-ші көшедегі көлденең жолға (Cross Drive) жапсарлас, ал төменгі терраса көлді тамашалауға арналған тұғыр қызметін атқарады. Горчица-зәйтүн түсті мүсінделген тас – Нью-Брансуик құмтасынан жасалған, ал қақпақтары берік таспен, баспалдақтары мен демалыс алаңдары граниттен жасалған, римдік кірпіштер жиектерімен төселген.

Құрылыс

Кальверт Вокс пен Фредерик Ло Олмстедтің 1858 жылғы «Жасыл алаң» жоспарында, Шоқ алаңының соңында көлдің табиғи ландшафтына көрініс беретін терраса жай ғана «Су террасасы» деп аталды, бірақ періште ашылғаннан кейін оның атауы «Бефесда террасасы» болып өзгертілді. Терраса мен фонтанның құрылысы Америка Азамат соғысы кезінде жүргізілді. Азамат соғысы кезінде «Бефесда террасасынан» басқа екі ірі құрылыс ғана аяқталды: «Музыкалық орын» және «Казино» мейрамханасы, екеуі де сөйілді. 1861 жылдың соңына қарай «Бефесда террасасының» жұмысы жақсы қозғалысқа келді. Террасаға орнатылатын тас жұмыстары 1862 жылы жеткізілді, ал фонтанның тас қаптамасы 1863 жылға дейін орнатылды. 1864 жылы «Бефесда террасасының» тас жұмысы негізгі бөлігі аяқталды, тек ұсақ бөлшектер қалды, және Орталық саябақ комиссиясы фонтанға арналған мүсіндерді жобалау үшін мүсіншіні жалдады. Террасаның жоғарғы деңгейі көбінесе 1867 жылға дейін салынды, сол кезде фонтанның мүсіндері қоладан құйылды. Алғашқы жоспарлар бойынша жоғарғы деңгейге мәрмәр және қоладан жасалған мүсіндер орнатылуы тиіс еді, бірақ олар іске аспады. «Бефесда фонтаны» 1873 жылы ресми түрде аяқталды.

Қалпына келтіру

Бірнеше жыл бойы велосипедтерді жалға беру орны ретінде ғана пайдаланылып, тасталып кеткеннен кейін, Бетесда террасасы 1967 және 1974 жылдар аралығында The Fountain Cafe ашық асханасына айналды. Ол бірнеше жыл бойы басталмаған қайта жаңарту жұмыстарына дайындық үшін жабылды. Осы кезеңде бұл орын 1970-ші жылдары есірткі саудасы ошағына айналғанға дейін хиппилердің жиналатын жері болды. Балюстраданың бір бөлігі тазалау және қалпына келтіру үшін алынып тасталды. Аркада төбесіндегі Минтон энкаустикалық плиткалары 1980-ші жылдардағы жаңарту кезінде алынып тасталды, себебі Нью-Йорк қаласының ескерткіштерді сақтау комиссиясы плиткаларды қалпына келтірудің тым қымбат екенін анықтады. Оның орнына комиссия төбеге сурет салуға рұқсат берді. 1987 жылдың маусым айында қала әкімі Эд Кох плиткалар қайта қалпына келтірілетінін жариялады. Консервация оларды қалпына келтіру үшін жеке қайырымдалық алғанға дейін плиткалар 20 жылдан астам қоймада сақталды. Консервация 2004 жылы 7 миллион долларға плиткаларды қалпына келтіру жұмысын бастады және плиткалар 2007 жылы қайта орнатылды.

Бетеста террасасы

Бетезда террасасы мен фонтаны Орталық парк сауда орталығының солтүстік шетін құрайды. 65-ші және 73-ші көшелер аралығында созылатын сауда орталығы, парктің бастапқы жоспарындағы, Гринсуард жоспарындағы жалғыз ресми элемент болып табылады. Бетезда террасасы екі деңгейге бөлінеді: жоғарғы деңгей (сауда орталығымен сәйкес) және төменгі деңгей (фонтанмен сәйкес). Жоғарғы деңгейде 72-ші көшеге сәйкес келетін көлік жолы бар. Парк жолдарының маңызды қозғалыс схемасының бір бөлігін құрайтын көлік жолы, тас қаптаманың астында жасырылған, темірден жасалған арқалық көпірмен нығайтылған. Төменгі деңгей, солтүстікке қарай The Ramble және көлге қарап тұрады, ол Эспланада деп аталады. Бұл бөлік батыс және шығыс жағында тас парапеттері мен гүлзарлары бар тас алаңнан, сондай-ақ ортасында Бетезда фонтанынан тұрады. 72-ші көшеден оңтүстікке қарай, орталық баспалдақ көше астындағы аркадаға түседі. Аркада төбесінде Молд жасаған Минтон энкаустикалық плиткалары бар. Мұндай 14 000 плитка бар; олардың көпшілігі бастапқы жобаның бөлігі, бірақ 2000-шы жылдардағы жөндеу жұмыстары кезінде үш панель алмастырылды. «Су періштесі» деп те аталатын мүсін, Жохан Жақсы хабарында айтылған Бетезда тоғанындағы мүгедек адамды жазуға байланысты Киелі кітаптағы оқиғаға сілтеме жасайды, онда періште тоғанға бата береді, оған емдік күш сыйлайды. Фонтанның негізін Кальверт Вос, ал мүсіндік бөлшектерін Молд жасаған. Скульптор Джейкоб Врей Молдтың ұстазы Оуэн Джонс ұсынған абстрактілі-органикалық стильдегі ою-өрнек панельдері тақырыптардың иконографиялық бағдарламасы бойынша ұйымдастырылған: Маусымдар, Күннің уақыты, Адамзат дәуірлері.