Кіріспе
Молекуланың молекулалық конфигурациясы – оның байланыстарының кеңістікте орналасуынан туындайтын тұрақты геометрия. Атомдардың бір жиынының екі немесе одан көп молекула құрастыру қабілеті, олардың конфигурациялары әртүрлі болса, стереоизомеризм деп аталады. Бұл, атомдардың басқа тәртіппен байланысуынан туындайтын конституциялық изомеризмнен өзгеше. Егер атропизомерлер ретінде бөліп алған болса, жалғыз байланыстың айналуынан пайда болатын конформерлер, байланыстардың кеңістіктегі байланысы бірдей болғандықтан, жеке молекулалық конфигурациялар ретінде қарастырылмайды.
Энантиомерлер
Энантиомерлер – бір-бірінің көлеңкесі сияқты болатын, бір немесе бірнеше хиральды орталықтары бар молекулалар. Хиральды орталықтар R немесе S әрпімен белгіленеді. Егер сізге қарай бағытталған 3 топ ең жоғары басымдықтан ең төменгі басымдыққа қарай сағат тілімен орналасса, онда бұл орталық R деп белгіленеді. Егер сағат тіліне қарсы орналасса, онда орталық S деп белгіленеді. Басымдық атомдық нөмірге сүйенеді: атомдық нөмірі жоғарырақ атомдар жоғары басымдыққа ие. Егер бір немесе бірнеше хиральды орталықтары бар екі молекула барлық орталықтары бойынша өзгеше болса, олар энантиомерлер болып табылады.
Диастереомерлер
Диастереомерлер – кең ауқымды санаттағы молекулалық конфигурациялар. Олар әдетте физикалық қасиеттерімен қатар химиялық қасиеттерінде де өзгеше болады. Егер бірнеше хиральдық орталығы бар екі молекула бір немесе бірнеше (бірақ барлығы емес) орталықтары бойынша ерекшеленсе, олар диастереомерлер деп аталады. Энантиомерлер емес барлық стереоизомерлер диастереомерлер болып табылады. Диастереомерлік алкендерде де кездеседі. Алкендердің жақын орналасқан көміртек атомдарындағы топтардың басымдығына қарай Z немесе E деп белгіленеді. E/Z номенклатурасы қос байланыстың абсолютті стереохимиясын көрсетеді. Топтардың салыстырмалы орналасуын сипаттау үшін цис/транс номенклатурасы да қолданылады.
Амин қышқылдарының конфигурациясы
Аминқышқылдары стереогенді көміртек орталығының айналасындағы топтардың өзара орналасуына қарай L немесе D деп белгіленеді. L/D белгілемелері S/R абсолютті конфигурациясымен байланысты емес. Биологиялық организмдерде тек L конфигурациялы аминқышқылдары ғана кездеседі. L-цистеиннен басқа барлық аминқышқылдардың S конфигурациясы бар, ал глицин хиралды емес. Жалпы алғанда, барлық L белгіленген аминқышқылдары өздерінің D изомерлерімен энантиомерлер болып табылады, бірақ изолеуцин мен треониннен басқа, олар екі көміртек стереоорталығын қамтиды, бұл оларды диастереомерлерге айналдырады.
Фармакологиялық қосылыстардың конфигурациялары
Дәрілік заттар ретінде қолданылатын, әртүрлі конфигурациялы қосылыстар әдетте әртүрлі физиологиялық әсерге ие, оның ішінде күтілетін фармакологиялық эффект, токсикологиясы және метаболизмі. Энантиомерлік қатынастар мен тазалық клиникалық бағалауларда маңызды фактор болып табылады. Рацемиялық қоспалар – бұл бір қосылыстың екі энантиомерінің теңмолярлық мөлшерін қамтитын қоспалар. Көп жағдайда рацемат пен жеке энантиомердің әрекеттері өзгеше болады.