Кіріспе

Бенсон класының эсминшісі.

USS Barton (DD 599) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен эсминші. Ол контр-адмирал Джон Кеннеди Бартонның құрметіне аталған алғашқы кеме болды.

Құрылыс және іске қосу

Бартон кемесі 1942 жылдың 31 қаңтарында Массачусетс штатының Куинси қаласындағы «Бетлехем Болат Корпорациясы» кеме құрылыс компаниясымен суға түсірілді, оны контр-адмирал Джон Кеннеди Бартонның немере қызы Барбара Дин Бартон атты әйел адам демеcөп берді. 1942 жылдың 29 мамырында лейтенант-коммандер Дуглас Гарольд Фокс басқаруымен комиссияға қабылданды.

Қызмет тарихы

Бартон 1942 жылдың 23 тамызында шығыс жағалаудан шығып, Тынық мұхитына бет алды, 1942 жылдың 14 қыркүйегінде Тонга аралдарындағы Тонгатапуға жетті. Қазан айында Буин-Фаиси-Тонолай шабуылына (5 қазан) және Санта-Крус шайқасына (26 қазан) қатысып, жеті жапон ұшағын жоқ қылды. 29 қазанда Фабр аралының жанында құлаған екі әскери көлік ұшағынан 17 адамды құтқарып алды. 1942 жылдың 12 қарашасында Гуадалканалға жеткізілім конвойын қауіпсіз жеткізіп, Бартонға контр-адмирал Дэниел Дж. Каллаганның бес крейсері мен жеті эсминецтен тұратын күштерге қосылып, «Слот» деп аталатын су жолымен Гуадалканалға қарай келе жатқан жапондық әскери кемелерін тойтаруға бұйрық берілді. Бартон экипажы күн батқанға дейін АҚШ күштерінің 11-ші қатарына орналасып, жапондықтарды күткен, олардың түн ортасында жетеді деп күтілді. Ironbottom Sound деп аталатын су кеңістігіне қараңғылық түскенде, бірнеше тропикалық жаңбырлар мен дауылдар аймақты кесіп өтті, бұл американдықтар мен жапондықтардың бір-біріне қарай жүзіп бара жатқанда көрінуін шектеді. Алайда, американдық кемелердің бірнешесі алысқа дейін көретін радар жүйелерімен жабдықталған, олар шамамен сағат 00:30-да (сағат 12:30-да) жақындап келе жатқан жапондық кемелерді анықтады. Екі линкор, бір крейсер және он бір эсминецтен тұратын жапондық флот Саво аралының солтүстік-батыс жағалауын айналып өтіп, шамамен сағат 01:10-да (сағат 1:10-да) Ironbottom Sound-қа кірді және Хендерсон аэродромын, олар жоюға жіберілген американдық әуе базасын бағытталды. Жапондық кемелер қатты жаңбырлы дауылдың ішінде жүзіп, тікелей алдарында американдық күштердің бар екенін білмеді, ал қатты жаңбыр АҚШ флотына алғашқы радарлық сигналдан кейін бір сағаттан астам уақыт бойы жапондық кемелерді көруге мүмкіндік бермеді. Сағат 01:30-да (сағат 1:30-да) екі тарап та бір-бірін көріп, алғашқы жапондық кемелер АҚШ күштерінің құрамынан алыс емес жерден дауылдан шықты. Американдықтар жапондық күштердің ортасына түсіп кеткеніне қарамастан, екі тарап та бір-бірінен өтіп бара жатқанда, шамамен он минутқа жуық уақыт бойы атыс ашпады, жапондық кемелер үш топқа бөлініп, қараңғылықтан шығып, американдықтардың ұрыс құрамын қоршап алды. АҚШ эсминецтерінің соңғы қатарындағы «Бартон» кемесі жақын маңдағы бірнеше жапондық кемелерге палубалық қаруларын және торпедалық түтікшелерін бағыттап, флагманнан атыс бастау бұйрығын күтті. Сағат 01:48-де (сағат 1:48-де) жапондық «Акацуки» эсминеці «Атланта» крейсеріне жарық шашуымен атыс бастау бұйрығы орындалмады, екі тарап та бірден бір-біріне атыс ашты, Гуадалканалдың бірінші теңіз шайқасын бастады. Жапондықтардың ұрыс шебімен толық қоршалған «Бартон» және «Монссен» солтүстік-батысқа қарай жапондық кемелер тобына бет алды, жақын маңдағы жапондық эсминецтерге жақын аралықтан оқ атып, жаудың және достардың кемелерімен соқтығысудан сақтану үшін қарқынды маневрлер жасады. «Бартон» жапондық «Хейи» линкорына торпедалық залп жасағанда, «Хелена» жеңіл крейсері кенеттен қараңғыдан шығып, «Бартонның» бағытын кесіп өтті. «Хеленамен» соқтығысудан сақтану үшін шұғыл тоқтаған «Бартон» қозғалмай қалды, инженерлік экипажы қозғалтқыштарды қайта іске қосып, кемені қайтадан қозғауға тырысты. Алайда, кеме қозғалмас бұрын, жапондық «Аматсуказе» эсминецінен атылған екі «Ұзын найза» торпедасы «Бартонның» орталық бөлігіне тиді, біреуі қазандық бөліміне, екіншісі қозғалтқыш бөліміне. Құлаған жарылыстар «Бартонды» екіге бөліп жіберді, екі бөлігі де алғашқы торпеда соққаннан кейін бірнеше минуттан кейін суға батып, 13 офицер мен 151 экипаж мүшесінен тұратын 164 адамды бірге алып кетті. «Портленд» кемесі 42 құтқарылған адамды, ал Гуадалканалдан «Хиггинс» қайықтары 26 адамды құтқарып алды.

Марапаттар

АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі алты айлық қызметі барысында Бартон Екінші дүниежүзілік соғыстағы қажырлы еңбегі үшін төрт шайқас жұлдызымен марапатталды.

Қайта табу

Бартон кемесінің алдыңғы бөлігі 1992 жылы Роберт Баллард тарапынан табылды, соның ішінде казандық бөлмесінің алдындағы корпус бөлігі мен үстін құрастырушы бөліктері ғана толық сақталған күйде болды. Бүгінгі күнге дейін Бартонның артқы бөлігі табылған жоқ.