Кіріспе

Лондондағы Виктория және Альберт мұражайының "Құйма залдары" (алғашқыда "Сәулет залдары" деп аталған) екі үлкен залдан тұрады. Мұражай үшін ерекшелік – "Құйма залдарында" түпнұсқалар емес, көшірмелер жинақталған. Мұнда әлемдегі ең танымал мүсіндердің көшірмелерін табуға болады. Көшірмелердің көпшілігі 19 ғасырда жасалған, және көп жағдайда олар уақыттың өтуімен, 20 ғасырдың ластануымен және тым құлшыныспен жасалған консервациямен салыстырғанда түпнұсқалардан жақсы сақталған. Кейбір жағдайларда, мысалы, 15 ғасырдың соңында Любек қаласында жасалған Мәсіхтің елшілердің аяғын жуу бейнесі сияқты, түпнұсқасы жойылған, ал құймасы – жоғалған туындының бірегей құжаты болып табылады.

Тарих

Атақты мүсіндерді гипсте қайта жасау тәжірибесі он алтыншы ғасырға дейін барып жетеді, Леоне Леони Миланда гипстер жинағын жинаған кезде: «Ол кез келген жерде таба алатын ең әйгілі ойылған және құйылған, көне және заманауи туындыларды жинады». Алайда, мұндай жеке жинақтар 18 ғасырға дейін шағын және сирек болды. 1800 жылға қарай Берлин, Париж, Вена және басқа жерлерде кең жинақтар қалыптасты. 19 ғасырдың басында ортағасырлық өнерге қызығушылық күшейді және, бәлкім, ұлттық мақтаныш белгісі ретінде Франция мен Германияда көрнекті ұлттық ескерткіштердің қалыптары жасалды. Ұлыбританияда 1841 жылдан бастап Үкіметтік Дизайн мектебі барлық кезеңдер мен елдердің өнерінен жинақ құрастыра бастады. 1852 жылы бұл жинақ Марлборо үйінде құрылған Мануфактуралар мұражайына берілді. 1858 жылы мұражай Оңтүстік Кенсингтонға көшірілді, ал қалыптар түрлі дәліздер мен галереяларда қойылды. 1862 жылы жинаққа жаңа Вестминстер сарайында жұмыс істейтін шеберлерге үлгі ретінде пайдаланылған 2000-нан астам әсем ағаш ою-өрнектері қосылды. 1860 жылға қарай бұрынғы кездейсоқ сатып алу тәсілі жүйелі тәсілмен толықтырылды: сатып алуға қажет көшірмелердің тізімі жасалды және оларды орналастыру жоспарлары жасалды. Бастапқы мүсіндерді сатып алу сияқты, бұл жұмысты негізінен Генри Коул мен Джон Чарльз Робинсон басқарды. Басқа ұлттық жинақтардан айырмашылығы, V&A жинағы халықаралық ауқымда жоспарланды. Қалыптар 1860 және 70 жылдары сатып алынды. Көптеген қалыптар Мұражайдың тапсырысы бойынша жасалды немесе француз және неміс фирмаларынан сатып алынды. Басқа қалыптар басқа мұражайлармен алмасу арқылы алынды. 1864 жылы Генри Коул «әр елдегі ең жақсы өнер туындыларының» көшірмелерін халықаралық алмасу жоспарларын жасады және басқа Еуропа үкіметтерінің иелігіндегі негізгі туындылардың тізімдерін алу үшін Сыртқы істер министрлігінің көмегі сұралды. Бұл амбициялық жоба 15 еуропалық ханзадаларды 1867 жылғы Париж халықаралық көрмесінде өнер туындыларының көбейтулерін бүкіл әлемге тарату туралы халықаралық конвенцияға қол қоюға көндірді. Осы келісімнің нәтижесінде Виктория және Альберт мұражайы бүгінгі таңдағы ірі және әртүрлі қалыптар жинағына ие болды. Соттарды Корольдік инженерлер корпусының генерал-майоры Генри Скотт жобалаған және 1873 жылдың шілдесінде жұртшылыққа ашылды. Соттар сәулеттік тұрғыдан әсерлі: олар үлкен және биік. Батыс ауланың үстінде күн сәулесін өткізіп жіберетін шыны шатыр бар, оны электр шамдары толықтырады; онда негізінен Солтүстік Еуропа мен Испания мүсіндері және Траян бағанасы орналасқан. Шығыс ауланың төбесі биік және итальян ескерткіштерінің қалыптарын қамтиды. Екі сот екі деңгейдегі дәліздермен бөлінеді; ортаңғы деңгейдегі дәліз соттарды жоғарыдан қарауға мүмкіндік береді. Батыс аула (Траян бағанасымен бірге) үшінші деңгейде айналасында биік жаяу жолға ие. Жаяу жол көпшілыққа көрсетілмейтін заттарды, негізінен қалыптарды сақтауға арналған кеңістікпен жалғасады; жаяу жол мен сақтау аймағына кіруге рұқсат жоқ. Батыс ауланың пропорциялары Траян бағанасын және салтанатты Портико де ла Глорияны көрсету қажеттілігімен анықталған деседі. Каст соттары алғаш рет ашылғанда, олар үлкен ауқымды сәулеттік модельдерді және көптеген сәулеттік бөлшектердің қалыптарын қамтыды, сондықтан бастапқы атауы Сәулеттік соттар болды. Соттар жұртшылыққа алғаш рет ашылғанда көп назар аударды, бірақ алғашқы баспасөз реакциясы әртүрлі болды. Art Journal жалпы алғанда оң пікір білдірсе де, Траян бағанасының қосылуын сынға алды, ол «көріністен тыс қалған (қалыптардың) ақылға қонымды пропорцияларын» ақтамайтын сын ретінде бағаланды. Басқа мұражайлар да қалыптар алды, бірақ фризді жазусыз көрсетуді және көз деңгейінде ұсынуды таңдады, қазір Рим өркениеті мұражайында және Румыния тарихының ұлттық мұражайында көруге болады. 1920 жылдары мұражайдағы талқылаулар көрнекіліктерге орын жетіспеушілігіне бағытталды. Ойын-сауық жинағын Кристалл сарайына көшіру ұсынылды, онда тағы бір үлкен жинақ орналасқан. Бұл ұсынысты сол кездегі директор Эрик Маклаган қабылдамады, өйткені 1936 жылы Кристалл сарайы өртеніп кетті. Өрттен құтқарылған 23 қалып, негізінен мүсіндер, мұражайға жеткізілді және қалыптар жинағына соңғы ірі толықтырулар болды.

Траян бағанасы

Траян бағанасының толық биіктігін орналастыру мүмкін емес, сондықтан бағана шамамен тең екі бөлікке бөлінген. Римдегі түпнұсқа бағананың биіктігі шамамен 30 метр, оның ішінде жоғарғы тұғырнамаға апаратын спиральді баспалдақ бар. Құйма үлкен пьедестал мен бағананың өзінен жасалған, бірақ қарау платформасы кірмейді. Бағананың үстіндегі түпнұсқа мүсін ежелгі заманда жоғалып кеткен. Пьедестал Дакия соғыстарының олжасын бейнелейтін суреттермен жабылған, ал бағананың өзі Рим императоры Траянның Дакияны бағындыруын көрсететін егжей-тегжейлі фризбен жабылған. Фриз бағананың айналасында спиральмен өріліп, Дакияға қарсы екі соғысты суреттейді: біріншісі (б.з. 101–102 жылдары) бағананың төменгі бөлігінде, ал екіншісі (б.з. 105–106 жылдары) жоғарғы бөлігінде бейнеленген. Бағананың бөліну нүктесі қалқанға Жеңістің бейнесін жазатын тұлғамен белгіленген, және құйма да осы жерде бөлінген. Бағана көптеген кішкентай бөліктерге құйылған, содан кейін осы мақсат үшін арнайы салынған кірпіштен жасалған түтік тәрізді құрылымдарға қайта жиналған. Түпнұсқасындағыдай, құйманың пьедесталында ішкі кеңістікке кіруге мүмкіндік беретін есік бар, бірақ ішінде тек кірпіш түтіктің ақ боялған қабырғаларын ғана көруге болады. Жоғарғы бөлігі де қуыс, бірақ ішке кіруге жол жоқ. Римде фризді көру өте қиын, ал мұражайдағы жағдай да идеалды емес. Төменгі бөлік үлкен пьедесталдың үстінде орналасқан. Сондықтан, фриздің жұртшылыққа жақыннан қарауға болатын жалғыз бөлігі – жоғарғы бөлігінің төменгі жағы. Ортаңғы дәліз алыстан және тек бір жағынан қарауға мүмкіндік береді. Жоғарғы деңгейдегі жол бағанаға қарайды және айналасынан көрініс ашады, бірақ ол қашықтықта және көпшілікке жабық.

Глория портигі

Портик де ла Глория деп аталатын портал Испаниядағы Сантьяго-де-Компостела соборындан алынған. Оның түпнұсқасы 12 ғасырға жатады және Мастер Матеоның еңбегі болып табылады. 1865 жылы Робинсон Сантьяго-де-Компостелаға сапар шегіп, соборды көрген соң, порталдың қалыптамасын жасауды ұсынды. Бұл қалыптама Cast Courts салынар алдында жасалды, сондықтан дизайн осы алып артефактіні орналастыруға мүмкіндік берді. Осы қалыптаманы жасау міндеті кейін мұражайдың франшизасы ретінде жұмыс істеген және 1920 жылдардың басына дейін қалыптама жасауды жалғастырған Доменико Бруччани және Компания фирмасына берілді. Бұл үлкен құрылыстың қалыптамасын жасау үшін қиын теңіз саяхаты және шіркеу билігімен ұзақ, нәзік келіссөздер қажет болды. Cast Courts ашылғанда Портик де ла Глорияның қалыптамасы жоғары бағаланып, "мұражайдың мақтанышы" деп мақталып, қол соғылды.

Баптистрлік есіктер

Бұл көшірме Лоренцо Гибертидің "Жәннат қақпалары" деп аталатын Флоренция баптистериі есіктерінің электротипі.

Афина мектебі

Шығыс Каст залында 4 метрден 8 метрге дейінгі өлшемдегі, 1755 жылы Антон Рафаэль Менгс салған Рафаэльдің «Афина мектебі» атты суретінің көшірмесі қойылған.

Пиза соборындағы ауызша сөре

Пиза соборында болған мәрмәрден жасалған түпнұсқадан кейін, уағыз айтуға арналған мінбердің (пюпитр) қалыптық көшірмесі жасалды. Мінбердің фризі мен негізінің айналасында жазылған жазулар, мүсіншінің Джованни Пизано (1250–1314) екенін және жұмыстың 1311 жылы аяқталғанын көрсетеді. Рельефтерде Мәсіхтің өмірінен эпизодтар мен Соңғы Сот суреттелген. Орталық тірегі үш ізгілік суретінен және Либералды өнерді бейнелейтін негізден тұрады. Мінбердің алдыңғы жағына ең жақын екі тірегінде төрт Евангелисттің үстінде Мәсіх, ал төрт негізгі ізгіліктің үстінде Екклесия бейнеленген. Түпнұсқа мінбер 1602 жылы собордағы өрттен кейін бөлшектелді. 25 жылдан кейін Фанчеллидің жаңа мінбері орнатылды, ол Пизаноның түпнұсқа ою-өрнектерінің бір бөлігін пайдаланды, ал қалғандары, соның ішінде сюжеттік рельефтер, собордың басқа жерлерінде қолданылды. Мінбердің бастапқы келбетіне қызығушылық 19 ғасырда қайта оянды. Пизалық мүсінші Джованни Фонтана ағаштан жасалған реконструкциямен жұмыс істеді, ал 1865 жылы британдық қола мүсіншілері өздерінің реконструкциясын жасады. Екі реконструкцияның егжей-тегжейлі айырмашылықтары болды. Бұл қалып 1865 жылғы реконструкциядан алынған сияқты. Бұл қалыптың тағы бір көшірмесі 1867 жылы Париждегі Универсалды көрмеде көрсетілді. Пиза соборындағы қазіргі мінбер – Пелео Баккиттің 1926 жылы құрастырған реконструкциясы. Реконструкцияда түпнұсқадан қалған көптеген фрагменттер бар, бірақ олардың кейбіреулері әлем музейлерінде сақталады. 1926 жылғы реконструкция бұрынғы реконструкциялардан едәуір ерекшеленеді және мәселелі деп сипатталған.

Үш Дәуіт

Микеланджелоның Давид мүсіні – музейдің алғашқы маңызды итальяндық фигуралық мүсіні болды. Ол 1857 жылы Тоскананың ұлы герцогынан Королева Викторияға сыйлық ретінде жіберілген кезде алынған. Бұл, әрине, Доменико Гирландайоның «Тәж киген Мадонна» суретін Ұлттық галереяға экспорттауға рұқсат бермеуіне байланысты ағылшын халқының наразылығын басу мақсатында жасалған. Бұл сыйлық толығымен күтпеген еді, және Королева дереу осы құйманы сол кездегі Оңтүстік Кенсингтон мұражайына, қазір Виктория және Альберт мұражайына тапсырды. Королева Викторияның тұсында еркектердің жалаңаш бейнесін көрсету мәселелі болды, және Королеваның өзі оны қорқынышты деп есептегені айтылады. Мұражай Королева немесе басқа да жоғары лауазымды әйелдер келген жағдайда қолдануға дайын болу үшін сәйкес пропорциядағы жапырақша тапсырды: жапырақша содан кейін екі ілгек арқылы мүсінге ілінетін болды. Бүгінде бұл жапырақша қолданылмайды, бірақ ол құйманың артындағы тұғырдың ішінде орналасқан. Донателлоның қоладан құйылған Давид мүсіні (шамамен 1440 жылдары) – классикалық дәуірден бері қоладан құйылған тұңғыш тірегі жоқ тұрған жұмыс ретінде ерекшеленеді. Құймасы түпнұсқаның қоласына ұқсату үшін боялған. Давидтің үшінші бейнесі – Верроккьоның Давид мүсінінің құймасы.

Басқа да танымал актерлер

XX ғасырдың басында өнер туындыларын көшіруге қарсы пікір туды және коллекцияға, сондай-ақ оған ұқсас басқа коллекцияларға деген қызығушылық төмендеді. Тек соңғы уақыттарда ғана коллекцияға деген қызығушылық қайта жанданып, оның бұрынғыдай толыққанды бағалануына мүмкіндік берді. Соңғы жылдары Cast Courts қазіргі заманғы суретшілердің туындыларын көрсету үшін қолданылып келеді. 2003 жылдың қарашасынан 2004 жылдың маусымына дейін суретші Рейчел Уайтердтің "Room 101" – Джордж Оруэлл өзінің әйгілі "1984" романын жазудан бірнеше жыл бұрын жұмыс істеген BBC кеңсесінің қалыптамасы қойылды. Алғашқы 101 бөлмесі Радиохабар тарату үйін қайта құру барысында бұзылып кетті.