Кіріспе

Таиландта күн және ай күнтізбелері қолданылады. Таиландта бір-бірімен қатар екі негізгі күнтізбе жүйесі қолданылады: грегориан күнтізбесіне негізделген және ресми және күнделікті мақсаттар үшін пайдаланылатын тай күн күнтізбесі, сондай-ақ будда күнтізбесінің нұсқасы (техникалық түрде ай-күн күнтізбесі), дәстүрлі шаралар мен буддалық діни тәжірибелер үшін қолданылады. Күн күнтізбесін 1889 жылы патша Чулалонгкорн (Рама V) ресми контексте ай күнтізбесін алмастыра бастады. Жыл басы бастапқыда 1 сәуір деп белгіленген, бірақ 1941 жылы 1 қаңтарға өзгертілді. Күндер мен айлар қазір грегориан күнтізбесімен сәйкес келеді. Жылдар 1913 жылы енгізілген буддалық дәуір бойынша жүргізіледі, ол 1889 жылы Чула Сакаратты алмастырған Раттанакосин дәуірін алмастырды. Таиландта буддалық дәуірдің есебі біздің заманымыздан (Anno Domini) 543 жылға қалыс, сондықтан біздің заманымыздың жылы Б.Э. (Б.д.) жылына сәйкес келеді. Ай күнтізбесінде жылына 12 немесе 13 ай болады, әр айда 15 жаңа ай күні және 14 немесе 15 ескі ай күні болады, бұл 354, 355 немесе 384 күнге тең. Жылдар әдетте қытай зодиакының жануарларымен белгіленеді, бірақ Жаңа жылды санау үшін бірнеше дата қолданылады. Әлемнің қалған бөлігіндегідей, екі күнтізбемен қатар жеті күндік апта да қолданылады. Күн күнтізбесі қазір Таиландтағы өмірдің көп бөлігін реттейді, ал ресми мемлекеттік құжаттар әдетте буддалық дәуірді ұстанады, бірақ жеке сектор да біздің заманымызды қолданады. Ай күнтізбесі буддалық мерекелердің, дәстүрлі фестивальдардың және астрологиялық тәжірибелердің күндерін анықтайды, ал ай күні әлі де туу куәліктеріне жазылады және көптеген күнделікті газеттерде жарияланады.

Күнтізбелер

Қызыл сандар Таиландтағы жексенбі күндерін және мемлекеттік мерекелерді көрсетеді. Будда суреттері буддалық сенбі күндерін, Ван Пхраны (วันพระ) белгілейді. Қытай күнтізбесіндегі жаңа ай мен толу айы қытай әріптерімен жазылған қызыл тіктөртбұрыштармен көрсетіледі, олар әдетте тай күнтізбесінен бір күнге өзгеше болады. Тай ай күнтізбесіндегі күндер күн күнтізбесіндегі күннің астында жазылады.

Туған күндері

Мұндағы астрология тай мәдениетінде маңызды орын алады, сондықтан қазіргі тай туылған күні туралы куәліктерге ай күнтізбесімен сәйкес келетін күндері және тай Хорасы (โหราศาสตร์, ho ra sat) мен қытай астрологиясына қатысты қытай күнтізбесінің зодиактық жануарлар жылының аты енгізіледі. Тай туылған күні туралы куәліктерде туған күні, айы және уақыты, одан кейін апта күні, ай күні және тиісті зодиак жануарының аты көрсетіледі. Тай халқы дәстүрлі түрде 12 жылдық жануарлар циклінің аттары бойынша жасты санап, он екінші және алпысыншы мерейтойларды ерекше қылып есептейді; бірақ заң бойынша жас ресми күнтізбемен анықталады. Мысалы, 2004 жылдың 12 тамызы патшайым Сирикиттің туған күні ретінде тойланды, бұл Тайланд аналар күні ретінде де аталып өтеді, ал ай күні ескерілмеді. Оның зодиактық жануары – Маймыл, ал оның дәстүрлі маңызды алпысыншы мерейтойы 1992 жылы болды. Жұма күні дүниеге келген ол үшін туған күнінің ырыс әкелетін түсі – көк. Тайландтағы ырыс әкелетін түстер апта күндерінің тізімінде берілген, одан кейін аптаның әр күніне арналған Будда бейнелеріне сілтемелер келтірілген.

Демалыс және мереке күндері

Сенбі және жексенбі (เสาร์ อาทิตย์ sao athit) заңды жұмыс емес күндер (วันหยุดราชการ, wan yut ratchakan) ретінде белгіленеді және әдетте күнтізбеде қызыл түспен көрсетіледі, сондай-ақ мемлекеттік мерекелер де осылай көрсетіледі. 1996 жылдан бері және Таиланд Министрлер кабинетінің шешімімен, егер мереке күні демалыс күніне түйіп келсе, одан кейін ауыстыру күні (วันชดเชย, wan chot choei) қосылады, ол әдетте ашық қызыл түспен белгіленеді, мысалы, 2004 жылғы 2 тамыздағы дүйсенбіде көрсетілгендей. Буддалық мерекелер тай ай күнтізбесі бойынша есептеледі, сондықтан олардың күндері жыл сайын күн күнтізбесімен салыстырғанда өзгереді. Тайландтағы қытайлардың мерекелері, мысалы, Қытай жаңа жылы және басқа да мерекелер, екі күнтізбеге де қатысты өзгеріп отырады, себебі олар қытай күнтізбесі бойынша есептеледі.