Кіріспе

Сейшель аралдарына ендемик болған, қазір құрып кеткен құс түрлері

Сейшель попугай (Psittacula wardi) – Үнді мұхитындағы Сейшель аралдарында ғана кездесетін, қазір құрып кеткен попугай түрі. 1867 жылы британдық орнитолог Эдвард Ньютон оны Palaeornis wardi деп атады, ал түрге берілген есім британдық азаматтық комиссар Суинберн Уордты құрметтеу үшін таңдалды, ол түсіндірмелерге негіз болған үлгілерді жинаған. Бұл құстар Маэ, Силуэт және, мүмкін, Праслин аралдарында табылған. Бүгінде 10 тері үлгісі сақталған, бірақ сүйектері табылған жоқ. Бұл түр кейін Psittacula туысына жатқызылса да, генетикалық зерттеулер кейбір ғалымдарды оны Азияның жақын туысы Александриялық попугайымен (P. eupatria) бірге Palaeornis туына қайтару керектігін ұсынды. Бұл попугайдың ұзындығы шамамен бір метр, қанаттары ұзын және үшкір құйрықты. Еркегі негізінен жасыл түсті, басының бір бөлігі көк, бетінде қара жолақ бар. Кездік бөлігі сарғыш, ал қанаттарында күлгіш-қызыл дақ бар. Құйрығы көк, жасыл және сары түсті, ал тұмсығы қызыл және сары. Аналығында бет жолағы жоқ, ал жас құстар аналықтарына ұқсайды. Бұл құстың тірідегі бір ғана суреті белгілі – 1883 жылы британдық суретші Мариан Норт салған картина. Құстың мінез-құлқы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар Александриялық попугай сияқты орманды топтарда тіршілік еткен, ұйымдасқан қоныстар мен жем алатын жерлер арасында ұшқан деп есептеледі. Олар табиғи орманды мекендеген, бірақ егістік жерлер өңделген кезде оларға бейімделген, ал диетасында жемістер болған. 1811 жылы көптеп кездескенімен, 1867 жылға қарай егінге зиян келтіргені үшін адамдардың қудалауына байланысты сирек кездесетін болды. Соңғы рет 1893 жылы атылған, ал 1906 жылға қарай одан бірде-бір құс табылған жоқ.

Таксономия

1867 жылы британдық орнитолог Эдвард Ньютон Сейшель аралдарында бір ай болған кезде алған жаңа түрлерін ғылыми тұрғыдан сипаттап, атады, соның ішінде Сейшель попугайы, оны ол Palaeornis wardi деп атады. Ол оның жалпы атауы "cateau vert" екенін және түрлік атауы 1862-1868 жылдар аралығында Сейшель аралдарындағы британдық азаматтық комиссар Суинберн Уордты құрметтеу үшін берілгенін мәлімдеді. Ньютон, әңгімелерге сүйене отырып, олардың Праслин аралында да өмір сүргенін айтты. Кеулеманның 1907 жылы британдық зоолог Уолтер Ротшильдтің "Extinct Birds" кітабы үшін салған суреті оның бұрынғы суретіне негізделген. Австралиялық орнитолог Джозеф М. Форшоу 1973 жылы бұл құсты толық түр ретінде тізімдесе, 2000 жылы британдық жазушы Эррол Фуллер мұны дұрыс санамады. 2007 жылы Маскарен попугайлары туралы монографиясында британдық орнитолог Джулиан Хьюм да Сейшель попугайы туралы айтты, себебі ол Маскарен аймағындағы Psittacula түрлерінің таралуымен тығыз байланысты болғандай көрінді. Хьюм Сейшель аралдарының Гондвана құрлығының ежелгі бөлігі екенін, оның тек гранитті таулары ғана теңіз деңгейінен жоғары көтерілгенін және қазіргі кезде фаунаның адамдар қоныстанғаннан кейін қалай өзгергенін анықтау қиын болғанымен, құс фаунасының көп бөлігі континенттік деңгейде аз ерекшеленетінін және салыстырмалы түрде жақында пайда болғанын атап өтті. Ол Сейшель құсын ерекше физикалық ерекшеліктеріне байланысты жеке түр деп санады, бірақ оның Үнді мұхиты аймағындағы Psittacula түрлерімен қалай байланысты екені белгісіз болды, себебі ешқандай қазба қалдықтары табылмады және ДНК зерттеулері жүргізілмеген. Ол бұл және Маскарен Psittacula түрлерінің Александрия попугайымен байланысты болуы мүмкін ата-бабалары бар екенін және бұл аралдар Үнді мұхиты арқылы попугайлардың таралуы үшін соқпаққа айналғанын, себебі олар батысқа қарай жылжуды жалғастырмады деп қорытындылады. 2015 жылы британдық генетик Хейзел Джексон және әріптестері Сейшель попугайының Александрия попугайы тобының ішінде терең орналасқанын және 3,83 миллион жыл бұрын бөлініп кеткенін анықтады. Олар сондай-ақ Үнді мұхиты аралдарының топтың таралуында маңызды рөл атқарғанын атап өтті. Александрия попугайымен байланысы болғандықтан, олар бұл түрді Сейшель аралдарындағы экологиялық алмастыру ретінде пайдалануға болатынын ұсынды. 2017 жылы неміс биологы Ларс Подсиадловски және әріптестері Сейшель попугайының жойылған Маскарен попугайы (Mascarinus mascarinus) және Александрия попугайының кіші түрлерін қамтитын топтың ерте кезеңіндегі мүшесі екенін анықтады. Зерттеу сонымен қатар Tanygnathus тұқымдасының түрлері Psittacula тұқымдасымен топтасқанын көрсетті және сондықтан Tanygnathus және Mascarinus тұқымдастарын Psittacula тұқымдасына біріктіру керек деп ұсынды. Төмендегі кладограммалар Сейшель попугайының филогенетикалық орнын көрсетеді: 2011 жылғы Кунду және әріптестері (сол жақта) және 2017 жылғы Подсиадловски және әріптестері (оң жақта). Олар Сейшель попугайының Александрия попугайымен бірге Palaeornis тұқымдасына жатқанын анықтады. 2022 жылы бразилиялық орнитолог Александр П. Селвати және әріптестерінің генетикалық зерттеуі Psittacula, Маскарен попугайы және Tanygnathus арасындағы қарым-қатынас туралы бұрынғы зерттеулерді растады. Олар Psittaculinae Австралия-Тынық мұхиты аймағында (бұрын Гондвана суперконтинентінің бөлігі) пайда болды және Psittacula–Mascarinus тұқымдасының ата-бабалары Миоценнің соңында (8–5 миллион жыл бұрын) Африкадағы алғашқы пситтакулиндер болды және одан Маскарен аралдарын мекендеді деп болжады.

Сипаттама

Сейшел аралдарындағы қанақайдың ұзындығы шамамен ... см болған, ұзын, үшкір құйрығы бар еді. Аталығының қанаты ... см, құйрығы ... см, тұмсығының үстіңгі беті (кулмен) ... см, ал тарсометатарсуы (тобық сүйегі) ... см өлшенген. Аналығының қанаты ... см, құйрығы ... см, тұмсығының үстіңгі беті (кулмен) ... см, ал тарсометатарсуы (тобық сүйегі) ... см болған.

Мінез-құлық және экология

Сейшел аралдарындағы қанақайдың мінез-құлқы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар Александрия қанақайының мінез-құлқына ұқсас болған деп есептеуге болады, олар орманды және жасыл жеңілді жерлерде топтасып, күнделікті ұшулар жасап, кейде жоғары биіктіктерде түнгі жиынтық ұялар мен тамақтану орындары арасында қозғалады. Сейшел аралдарындағы қанақай туған орманды жерлерде өмір сүрген, бірақ орман кесілгеннен кейін ашық, өңделген жерлерге бейімделді, ал оның рационында жемістер болған. 1820 жылы британдық хирург Джеймс Приор олардың "еліктеу қабілетімен ерекшеленбегенін" айтқан. Британдық орнитолог Десмонд Веси Фицджеральд 1930 жылдары құстарды таба алмады (бірақ ол Праслинде Сейшел аралдарындағы қара қанақайдың шағын популяциясын тапты), ал Питерс 1937 жылы олар Силуэтте әлі де тірі деп болжады. Гринвей 1967 жылы ату мен тұзаққа түсіру жойылудың басты себептері болған деп мәлімдеді, себебі Маэ теңізден шамамен 610 метрге тік көтеріледі, сондықтан онда орман қалмаса, таңқаларлық емес. Аралдың ұзындығы 27 шақырым, ені 8 шақырым ғана болғандықтан, құстарды табу ықтимал емес деп ол ойлады. 2017 жылы Хьюм бұл түрдің 1906 жылдан кейін тірі қалғанына мүмкіндік жоқ деп санайды. Форшоу 2017 жылы түрдің соңғы үлгісі 1893 жылы жиналғаннан кейін және Николлдың 1906 жылғы сапарынан бұрын жоғалып кеткен болуы мүмкін екенін айтты, онда құстар туралы ешқандай хабарлама түспеген.