Нағыз тотықұстар: түрлері, таралуы және қорғау мәселелері
True parrot
Нағыз попугайлар: 350 түрден астам, иілген мүсілі бар, тропикалық аймақтарда таралған, әдемі және көшпелі құстар. Мақалада попугайлардың сипаттамасы берілген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құстардың суперотбасы
Superfamily of birds
Шынайы тотулар – шамамен 350 түрді қамтитын, иілгіш мүңкілі бар, көбінесе шөппен қоректенетін құстар. Олар Psittacidae және Psittaculidae екі суперотбасын құрайды, бұл Psittaciformes (тотулар) биологиялық тобындағы үш суперотбасының екеуі. Шынайы тотулар кеңінен таралған, олардың түрлері Мексикада, Орталық және Оңтүстік Америкада, Сахара төменгі Африкасында, Үндістанда, Оңтүстік-Шығыс Азияда, Австралияда және Тынық мұхиты арқылы Полинезияға дейін кездеседі. Шынайы тотулардың қатарында көптеген танымал тотулар бар, олардың ішінде ара, конур, лорикет, эклектус, Амазонка тотулары, сұр тоту және буджеригарлар бар. Көптеген шынайы тотулар түрлі-түсті және ұшуға қабілетті, бірақ кейбір ерекше жағдайлар бар.
The true parrots are about 350 species of hook billed, mostly herbivorous birds forming the two superfamilies Psittacidae, and Psittaculidae, two of the three superfamilies in the biological order Psittaciformes (parrots). True parrots are widespread, with species in Mexico, Central and South America, sub Saharan Africa, India, Southeast Asia, Australia, and eastwards across the Pacific Ocean as far as Polynesia. The true parrots include many of the familiar parrots including macaws, conures, lorikeets, eclectus, Amazon parrots, grey parrot, and budgerigar. Most true parrots are colourful and flighted, with a few notable exceptions.
Шолу
Нағыз попугайлардың қасбеті ерекше иілген пішінге ие, жауырыны бас сүйегімен байланысқан жерінен сәл жоғарырақ орналасқан және көбінесе тік тұрады. Олардың ми сыйымдылығы да үлкен, сондықтан олар құстардың ең зиялы топтарының бірі саналады. Жақсы ұшады және ағаш бұтақтарында шеберлікпен қозғалады. Кейбір түрлері адам сөзін және басқа да дыбыстарды еліктей алады, бірақ оларда дауыс шығару үшін дауыс жолдары болмайды, оның орнына трахея табанында сиринкс деп аталатын дауыс органы болады. Көптеген попугайлар сияқты, Psittacidae тұқымдастары негізінен тұқыммен қоректенеді. Жеке түрлердің тамақтануында айырмашылықтар кездеседі, кейбіреулері жемістер, жаңғақтар, жапырақтар, тіпті жәндіктер мен басқа да жануарларды да уақыт-уақыт жейді. Лорикеттер негізінен нектармен қоректенеді, ал көптеген басқа попугайлар да нектар ішеді. Psittacidae тұқымдастарының көпшілігі – моногамдық жұптар құратын, қуыстарда ұялайтын құстар.
True parrots have a beak with a characteristic curved shape, the jaw with a mobility slightly higher than where it connects with the skull, and a generally upright position. They also have a large cranial capacity and are one of the most intelligent bird groups. They are good fliers and skillful climbers on branches of trees. Some species can imitate the human voice and other sounds, although they do not have vocal cords — instead possessing a vocal organ at the base of the trachea known as the syrinx. Like most parrots, the Psittacidae are primarily seed eaters. Some variation is seen in the diet of individual species, with fruits, nuts, leaves, and even insects and other animal prey being taken on occasion by some species. The lorikeets are predominantly nectar feeders; many other parrots drink nectar, as well. Most Psittacidae are cavity nesting birds which form monogamous pair bonds.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Нағыз попугайлар әлемнің тропикалық және субтропикалық аймақтарында, көбінесе Оңтүстік жарты шарда таралған. Олар ылғалды тропикалық ормандардан бастап Австралия, Үндістан, Оңтүстік-Шығыс Азия, Сахара төменгі Африкасы, Орталық және Оңтүстік Америкадағы шөлдерге дейін әртүрлі мекендеу орындарында кездеседі. Сонымен қатар, бұрынғыда АҚШ-та да бір түрі (Каролина попугайы) қоныстанған, бірақ қазір ол жойылды. Дегенмен, ең ірі популяциялар Австралия, Оңтүстік Америка және Орталық Америкаға тән.
The true parrots are distributed throughout the tropical and subtropical regions of the world, mostly in the Southern Hemisphere, covering many different habitats, from the humid tropical forests to deserts in Australia, India, Southeast Asia, sub Saharan Africa, Central and South America, and two species, one extinct (the Carolina parakeet), formerly in the United States. However, the larger populations are native to Australasia, South America, and Central America.
Қорғау мәртебесі
Көптеген түрлер Халықаралық табиғатты қорғау одағы (ҚҚҚҰ) (құстардың ҚҚҚҰ Қызыл тізіміне қараңыз), сондай-ақ ұлттық және үкіметтік емес ұйымдар тарапынан қорғауға алыну қажетіндей түрлер ретінде жіктеледі. Құстар мен басқа да жабайы жануарлардың саудасы Құрып кету қаупі төнген жабайы флора мен фауна түрлерінің халықаралық саудасы туралы конвенция (CITES) арқылы реттеледі. Барлық дерлік тотықтар CITES тізіміне енгізілген, олардың саудасы шектеулі немесе тоқтатылған. Жабайы тотықтарды үй жануарлары үшін ұстау, аң аулау, олардың мекендеу орындарының жоғалуы және жат түрлердің бәсекелестігі жабайы популяцияның азаюына себеп болды, тотықтар басқа құстарға қарағанда көптеп пайдаланылуда. Жабайыдан алып сатылған жануарлардың өте азы ғана ұстау және тасымалдау кезінде тірі қалады, ал тірі қалғандарының көпшілігі нашар ұстау жағдайынан, дұрыс тамақтанбаудан және стрестен көз жұмады. Кейбір танымал түрлердің мекендеу ортасын сақтауға қабылданған шаралар сол экожүйеде өмір сүретін, оларшаң түрлерді де қорғады. 1500 жылдан бері шамамен 18 тотық түрі жойылып кетті (Құстар тізімі#Psittaciformes қараңыз), олардың басым көпшілігі Psittacoidea суперотбасына жатады.
Many species are classified as threatened by the International Union for Conservation of Nature (see IUCN Red List of birds), as well as national and nongovernmental organizations. Trade in birds and other wild animals is governed by the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES). Nearly all parrots are listed on CITES appendices, trade limited or prohibited. Trapping wild parrots for the pet trade, hunting, habitat loss, and competition from invasive species have diminished wild populations, with parrots being subjected to more exploitation than any other group of birds. Of the animals removed from the wild to be sold, very few survive during capture and transport, and those that do often die from poor conditions of captivity, poor diet, and stress. Measures taken to conserve the habitats of some high profile charismatic species have also protected many of the less charismatic species living in the same ecosystems. About 18 species of parrots have gone extinct since 1500 (see List of extinct birds#Psittaciformes), nearly all in superfamily Psittacoidea.