Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының ұлттық ескерткіші – Ханфорд Рич ұлттық ескерткіші АҚШ-тың Вашингтон штатында орналасқан ұлттық ескерткіш. Ол 2000 жылы Ханфорд ядролық резервациясын қоршаған бұрынғы қауіпсіздік аймағының негізінде құрылды. 1943 жылдан бері бұл аймақ құрылыс немесе ауыл шаруашылығымен өңделмеген. Осы себепті, ол «ерікті емес» саябақ деп есептеледі. Ескерткіш, АҚШ-тағы Колумбия өзенінің соңғы табиғи, еркін ағып жатқан бөлігі – Ханфорд Ричтің құрметіне аталған. Бұл ескерткіш АҚШ Балық және жануарлар дүниесі қызметі басқаратын сегіз ұлттық ескерткіштің бірі болып табылады, ал Ханфорд алаңындағы бөлігі Энергетика департаментінің басқаруында. Президент Билл Клинтон 2000 жылы президенттік жарлық арқылы бұл ескерткішті құрды. 2017 жылдың мамыр айында Ішкі істер департаменті Ханфорд Ричтің статусын қайта қарауға ұсынылған 27 ұлттық ескерткіштің бірі екенін мәлімдеді. Ванапум халқының, Якама ұлтының, Колвилл тайпалары конфедерациясының, Уматилла резервациясы тайпалары конфедерациясының және Нез Перс тайпасының ата-бабалары бұл жерді аң аулау және пайдалы қазбаларды жинау үшін пайдаланған. Географиялық тұрғыдан алғанда, бұл аймақ базальт лавасының ағындары мен су эрозиясының нәтижесінде пайда болған Колумбия өзенінің жазығының бір бөлігі болып табылады. Бұталы дала ландшафты қатал және құрғақ, жыл сайын 5-8 миллиметр жаңбыр жауады. Сальвия және ащы жусан өсетін жерлерде әртүрлі өсімдіктер мен жануарлар мекендейді, ал Ханфорд Рич Солтүстік-Батыстағы лосось шабақтарының ең жақсы орындарының бірі болып табылады. Ескерткіште 48 сирек, қорғауға алынған немесе жойылу қаупі бар жануар түрі, сондай-ақ әлемнің басқа еш жерінде кездеспейтін бірнеше жәндік түрлері пана тапқан.

Балық және жануарлар дүниесі

Ханфорд Рич ұлттық монументінде екі негізгі тіршілік ортасы бар: шөл және өзен. Аралдар, таяздықтар, шағылдық кесіндер, ескі арналар мен су тасқынындағы ойпаздар 43 түрлі балықты қамтамасыз етеді. Ханфорд аймағында күзгі чинук лососі көптеп шарықталады. Федералды түрлерге қатысты қорғауға алынған Жоғарғы Колумбия өзенінің көктемгі чинукі, Орта Колумбия өзенінің болат басы және Жоғарғы Колумбия өзенінің болат басы осы аймақты көші-қон үшін пайдаланады. Осы паналық Құрғақ жерлер экологиялық аймағындағы бұғыларымен әйгілі. Малдың саны жыл мезгіліне байланысты өзгереді: көктем/жаз айларында 150-ге жуық, ал күз айларында 350-375-ке дейін жетеді. Бұғы популяциясы қыста шамамен 670-ке жетеді. Археологтар бұғының осы аймақта соңғы 10 мың жылдан бері мекендегенін болжайды. 19 ғасырдың ортасында бұл түрдің жойылып бара жатқаны туралы бірінші қол деректері айтылған. 1930 жылдары Роки тауларының бұғысы аймаққа қайта қоныстандырылды, сондай-ақ 1978 жылғы суық қыста жақын орналасқан Каскад тауларынан табиғи түрде таралу оқиғасы болды. Құрғақ, шөлді аймақта 42 түрлі сүтқоректі мекендейді. Еліктер ең көп кездесетін түрі, оларға елік тышқан, батыс егін тышқаны және солтүстік шегіртке тышқаны жатады. Осы паналықта койоттар, скункстар, бобърлар, қасқырлар, бобкаттар, өзен сусарлары, миктер, пумалар және барс сияқты сүтқоректілер де кездеседі.

Ханфорд ядролық резервациясы

Ханфорд Рич тоғыз ядролық реакторға мекенжай, олардың ең танымалсы – В реакторы; Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 13 айдың ішінде салынған, ол әлемдегі алғашқы толық масштабты реактор болды. Реактордан алынған плутоний Нью-Мексико штатындағы Аламогордо бомбалау және оқ ату полигонындағы (16 шілде 1945 жыл) алғашқы ядролық жарылыста және Жапонияның Нагасаки қаласына тасталған «Жұқа бомба» (Fat Man) атом бомбасында қолданылды (9 тамыз 1945 жыл). Реактордың маңыздылығы оны көптеген құрметті аталымдарға ие етті, соның ішінде Ұлттық тарихи механикалық инженерлік ескерткіш, Ұлттық тарихи орындар тізілімі, Ядролық тарихи ескерткіш, Ұлттық азаматтық инженерлік ескерткіш және Ұлттық тарихи ескерткіш статустарын алды.