Кіріспе

Фиджи үкіметі мен әскери күштер арасындағы қарым-қатынастың 2005 жылдың соңы мен 2006 жылдың басында дерлік толық үзілуі, азаматтық наразылықтар мен тіпті әскери төңкеріс қаупін тудырды. 2006 жылдың 12 қаңтарында жер күштері командирінің міндетін атқарушы лейтенант-полковник Джоне Баледрокадроканың, болмыссыздық көрсеткені үшін қызметтен босатылуы, әскерлер мен теңіз кемелерінің ерекше түрде орналастырылуымен бірге болды. 16 қаңтарда президент міндетін атқарушы Рату Джони Мадраививитің көмегімен жасалған келісім арқылы мәселе шешілгенге дейін де, және одан кейін де, осы дағдарыс көп пікір туғызды.

Ресми реакция

Мемлекеттік қызмет комиссиясының (МҚК) бас атқарушы директоры Анар Жале командардың қатерлі әрекеттерінің заңсыз екенін, бірақ МҚК тағайындаушы орган болмағандықтан, оны тәртіпке салуға құқығы жоқ екенін айтты. Басқа үкіметтік емес сарапшылар үкіметті маңызды мәселені шешудегі жауапкершілігін жеңілдеп қарауында айыптады. Министр Восанибола, соңында, 2006 жылдың 1 қаңтарында Әскерилердің талаптарына жауап беріп, олардың Ішкі істер бас директорының қызметін басып алу ниетінің заңсыз екенін мәлімдеді. "Оның айтқан пікірлері конституцияға қайшы. Ол Конституцияны сақтауы керек", - деді ол. Ол командирді "құрмет" көрсетуге шақырды және оған үкіметке қарсы пікірлерін жариялауға платформа бергені үшін БАҚ-ты сынады. 9 қаңтардағы тағы бір мәлімдемесінде Восанибола Байнимараманың әскери қолбасшы ретіндегі болашағы осы аптаның соңында вице-президент Мадраививимен болатын кездесуде шешілетінін айтты. Премьер-министр өз тарапынан, Ішкі істер министрі Восаниболадан басқа министрлерге дау туралы ешқандай пікір білдірмеуге тыйым салатын жарлық шығарды. Жарлыққа Премьер-министр Қарасе атынан бас директор Жоджи Котобалаву қол қойды. 16 қаңтарда Мадраививитің делдалымен бітімге қол жеткізілгеннен кейін, Восанибола тұйыққа қалудың аяқталғанын құптады және оның қайта оянбауын үміттенеді. Полиция комиссары Эндрю Хьюз 18 қаңтарда шетелдік БАҚ-ты, әсіресе Жаңа Зеландия теледидары мен газеттерін сынап, олар дағдарыстың себебін ойластырып, оны үлкейтіп көрсеткенін айтты. "Үкіметті құлату қаупі болған жоқ, бұл төңкеріс дегеніміз сонда", - деді Хьюз Fiji Live-қа берген сұхбатында. Бұл әскерилердің ішкі мәселесі еді, нашар жағдайда, тек бір адамның қолдауымен жасалған көтеріліс әрекеті. Ол шетелдік БАҚ-тың оқиғаларды төңкеріс белгілері ретінде интерпретациялауын жауапкершіліксіз деп санады.

Саясаткерлердің реакциясы

2006 жылдың қаңтар айының басында "Фиджи Сан" газеті кейбір саясаткерлердің пікірлерін және дауға қатысты басқалардың үн қатпауын байқады.

Ситивени Рабука

Бұрынғы премьер-министр Ситивени Рабука, сондай-ақ бұрынғы әскери қолбасшы, Восаниболаны және премьер-министр Лайсения Караседі Байнимарамаға бетке-бет келіп, онымен жағдайды талқылау үшін өз "жауапкершіліктерін" орындауға шақырды. Оның пікірінше, жауапкершілік Премьер-Министрде тоқтады. 2006 жылдың 12 қаңтарында Фиджи ауылының жаңалықтар қызметі Жаңа Зеландияның веб-сайтына сілтеме жасап, Рабуканың Фиджи тағы бір төңкеріс қаупіне тап болғанын айтқанын және премьер-министр Карасеге коммодор Байнимарамаға қатысты қатал болуға шақырғанын хабарлады. "Үкімет әскери күштен қорқуы мүмкін, бірақ қолбасшыны алмастыруға болады", - деді Рабука. Рабуканың бұл сөздері екі тараптан да сыни пікірлерге ұшырады. Ішкі істер министрі Джозефа Восанибола Рабуканы халықаралық БАҚ-пен сөйлесу арқылы жағдайды шиеленістіруде деп айыптады, ал әскери өкіл капитан Неуми Левени Рабуканың пікірлері халық арасында артық алаңдаушылық тудырып отыр деді.

Мик Беддос

Біріккен халықтар партиясының жетекшісі Мик Беддос 29 желтоқсанда сөйлеп, премьер-министрді өзінің туған аралы Вануа Балавудағы демалысын тоқтатып, Суваға оралып, жағдайды басқаруға шақырды. Оның қатыспауы "ешқандай қамқорлық жоқ" деген көзқарасты көрсетеді, деп айыптады Беддос, бірақ бұл келіспеушілік шұғыл шешімді қажет ететін маңызды мәселе еді. Ол коммодор Байнимараманың әрекеттері дұрыс емес деп санады және нағыз демократияда оның жазалануы керек еді. Алайда, үкімет 2000 жылғы төңкеріске қатысы бар немесе күдік келтірілген адамдарды бағындыру саясаты арқылы өзіне қиындық тудырды. "Фиджи Сан" газеті сілтеме жасағандай, "Үкімет 19 мамыр және 2 қараша 2000 жылғы оқиғаларға қатысты барлық мәселелерде ешқашан бейтарап болған емес". Беддос үкіметтің төңкерісшілдерді қолдайтынын көрсететін іс-әрекеттердің бірі ретінде бұрынғы полиция комиссары Исикия Савуаға бұрынғы президент Рату Сэр Камисесе Мараның айыптауларынан құпия тергеу арқылы таза акталғанын, Савуаны қоса алғанда бірнеше төңкеріс күдіктілерінің елшілер болып тағайындалуын, төңкеріс жетекшісі Джордж Спейтке қатысты өлім жазасының ауыстырылуын және төңкеріспен байланысты қылмыстар бойынша сотталуда тұрған министрлердің лауазымдарында қалуына рұқсат беруді атады. Беддос айтуынша, төңкеріс құрбандарына өтемақы төлеуге және төңкеріс жасаушыларды кешіруге уәкілеттік беретін Келісім, төзімділік және бірлік туралы даулы заң жобасы – үкіметтің әскерилерге қарсы бейтараптығының тағы бір мысалы болды. Беддос бұл пікірін 2006 жылдың 5 қаңтарында қайталады. 12 қаңтарда Беддос өзінің және партиясының Фиджидің Еңбек партиясының (FLP) президенті Джокапечи Короидің FLP әскери төңкерісті қолдайтыны туралы түнгі мәлімдемесінен алшақтады. Ол төңкеріс Фиджиге зиян келтіретінін айтты және Короидың пікірлері Еңбек партиясының позициясын білдірмейді деп сендірді. 13 қаңтарда ол үкімет дағдарыстың дамуына жол бергенін, осыдан бүкіл елде төңкеріс туралы әңгімелер тарағанын айтты. Ол премьер-министрдің "жауапкершілікті" төменгі дәрежедегі министрге, ал ол вице-президентке жүктегенін жауапкершіліксіз деп атады. Премьер-министр жеке өзі басшылыққа алуы керек немесе отставкаға кетуі керек.

Фиджи еңбек партиясы

Фиджи еңбек партиясының (FLP) өкілі Лекх Рам Вайешной, Байнимараманың үкіметке деген наразылығы мен сот отырысының кешігуінің түсінікті екенін айтты. 2006 жылдың 11 қаңтарында FLP президенті, сенатор Джокапечи Корои, Фиджи теледидарының One National News бағдарламасында әскери төңкеріс жасалған жағдайда FLP оны қолдайтынын мәлімдеді. Ішкі істер министрі Восанибола оның бұл сөздерін полицияға хабарлады және оны қоздырыс жасағаны және қоғамдық тәртіпке қауіп келтіргені үшін жауапқа тартуды талап етті. Келесі күні FLP өкілдері Сувадағы Королева Елизавета казармасындағы әскерлердің ерекше орналасуына қатысты ешқандай түсіндірме бермеді, барлық сұрақтарды солтүстік Савусаву қаласында болған Партия жетекшісінің орынбасары Посеси Бунге жолдады. Партия жетекшісі Махендра Чоудри Үндістанға сапармен кетіп, сол кезде онымен байланысу мүмкін болмады. 16 қаңтарда өткен баспасөз конференциясында FLP жетекшісі Махендра Чоудри әскерилермен туған даудың себебі ретінде премьер-министр Карасені айыптады. "Дәлел" ретінде ол 2000 жылы Рату Йосефа Илоилоны президенттік лауазымнан құлатуға жасалған, бірақ Байнимараманың, Карасені кінәлаған, осы әрекеттің алдын алғанын айтты. Ол төңкеріс жасағаны үшін сотталғандардың түрмеден таңдамалы түрде босатылуына, төңкеріс жасағандарға рақымшылық беруді көздеген Келісім, Төзімділік және Бірлік заңына және сот отырысын қайта қарауды қадағалау үшін судья-адвокатты тағайындау процесінің ұзаққа соғуына назар салды. Чоудри, қоныс күштерінің бұрынғы командирі, подполковник Джон Баледрокадроканың үкіметтің тапсырмасымен командирді қызметтен шеттетуге тырысқанын растады және FLP-ның үкіметті құлату үшін командирмен сөз байласып отырғаны туралы айыптауларды жоққа шығарды. Ол Коройдың қауқырт сөздерінен біршама алшақтап, оның сұхбаттың толық жазбасын көрмегенін және ол айтқандардың контекстін білмейтінін мәлімдеді. "Егер оны осылай айтуға итермелеген болса, онда бұл дұрыс емес. Партия үкіметтің қызметтен алынуының конституциялық емес жолдарына қолдау көрсетпейді", - деп түсіндірді ол 16 қаңтарда. Премьер-министр Карасе жауап ретінде Чоудридің пікірлері "жалғандыққа және бұрмалауға толы" екенін айтты. 19 қаңтарда ол Чоудриге қарсы қылмыстық іс қозғау ниетін білдірді. Оның сөзіне қарағанда, сол күні таңда премьер-министр мен әскери қолбасшы арасындағы дағдарыстық кеңесте вице-президент Мадраививитің араласуымен жасалған келісім дауды шешпейді, өйткені Бірлік заңына қатысты шекаралар бұрыннан-ақ салынған. Фиджи Таймс газеті 20 қаңтарда полиция өкілі Сильвия Лоудың сөзін келтіре отырып, Джокапечи Короиға қатысты екі шағым түскенін хабарлады. Бірі оның әскери төңкеріске қолдау білдіргеніне, ал екіншісі 12 қаңтардағы көтерілісте жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер Леси Короваваланың рөлі туралы жасаған айыптамаларына қатысты. Бірінші шағымды Ішкі істер министрі Йозефа Восанибола, екіншісін Коровавала өзі берген.

Ратуэли Ганилау

Бұрынғы әскери қолбасшы генерал-майор Рату Эпели Ганилау, қазір Ұлттық Альянс партиясын басқарады, бастапқыда вице-президент Мадраививи араласса, мәселені шешуді оған қалдыру дұрыс екенін айтты. Бірақ 6 қаңтарда ол әскерилер мен үкіметтің өзара ынтымақтастыққа шақырып, дауды шешуге шақырды, сонымен қатар үкіметтің ұлттық қауіпсіздіктен гөрі саяси артықшылыққа көбірек мән беретініне қатысты кең таралған пікірмен келісетінін қосты. Оның ойынша, әскерилер қауіпсіздікті сақтау – басты міндетінен мойын бұрмай тұр. Ганилау 10 қаңтарда оның пікірін ашық білдіруіне ешқандай заңдық тыйым жоқ екенін мәлімдеді. "1987 жылғы оқиғалар қазіргі жағдаймен салыстырғанда мардымсыз", - деді ол. 13 қаңтарда, өткен 48 сағат ішіндегі жағдайдың шиеленісуінен кейін, Ганилау үкіметтің тұйыққа тірелген жағдайды шешу үшін шешімді қадамдар жасауы керектігін айтты. Әскерилер сол кездегі үкіметке есепті екенін мойындағанмен, қазіргі үкімет дағдарыстың күшеюіне жол бергені үшін жауапты екенін атап өтті. Ол үкіметтің әскерилердің адалдығын бөлуге тырысуына қарсы ескертіп, мұндай әрекет кері соққы беруі мүмкін екенін мәлімдеді. 18 қаңтарда Ганилау әскери қатардағы кез келген наразылық ұлттық қауіпсіздікке төнел қауіп екенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, мұндай институт бұйрықтар орындалмаса тиімді жұмыс істей алмайды, сондықтан бүлік жасау өлім жазасына тартуға лайық.

Ұлттық федерация партиясы

Қарасе үкіметінің қарсыласы болып табылатын Ұлттық федерация партиясы 2006 жылғы 3 қаңтарда «Фиджи ауылы» сайтында және келесі күні «Фиджи Таймс» басылымында жарияланған мәлімдемесінде коммодор Байнимараманың үкіметке отставкаға кетуді талап етуін қатты айыптады. Ұлттық федерация партиясының бас хатшысы Прамод Раи коммодор Байнимараманы заң үстемдігінен жоғары тұрғандай әрекет еткені үшін сынады. Раи бұл әрекетті «сайланған үкіметке, конституциялық тәртіпке және парламенттік демократияға қарсы туындаған қиындық» деп атады, осының салдарынан үкіметтің беделіне нұқсан келді. 9 қаңтарда партия төрағасы Раман Пратап Сингх әскерилердің үкіметті биліктен алу туралы соңғы қаупіне жауап ретінде, партияның төңкерілген билікке қарсы екенін мәлімдеді. Үкімет бұл қауіпке мән беруі керек деді ол. 13 қаңтарда Ұлттық федерация партиясының аға вице-президенті Прамод Чанд Фиджидің Еңбек партиясын үкіметті құлатуға әскерилерге көмектескені үшін айыптады. «Фиджидің Еңбек партиясы енді сайлау арқылы емес, қару күші арқылы билікке оралуға тырысуда», - деді ол. Бұл шақыруды «ұлттық сатқындық» және «ең жоғары деңгейдегі адалсыздық» деп атап, Фиджидің Еңбек партиясының президенті Йокапечи Коройдың жария мәлімдемелерін полиция тергеуіне шақырды. (Ұлттық федерация партиясы индо-фиджилік дауыс берушілер үшін Фиджидің Еңбек партиясының басты қарсыласы болып табылады).

Фиджи саяси партиясы

Раедің мәлімдемесіне "Сокуку ни Вакавулева ни Таукей" (SVT) Бас хатшысы Эма Друавеси дереу жауап берді. Ол әскерилердің "кейбір министрлердің" саяси мақсаттар үшін заңды бұзатынын көрсететін нақты дәлелдер болмаса, осылай әрекет етпеуі мүмкін емес екенін айтты. 2000 жылдан кейін тәртіпті әскерилер қалпына келтіргенін, ал Раедің оған баға беруден бас тартуы – мақтанғанын көрсетеді деді. 10 қаңтарда ол әскерилердің өзінің қағидаларына берілген жалғыз ұйым екенін және елдің тұрақтылықты олардан күтетінін қосты. 13-ы күні Құрлық әскерлерінің міндетін атқарушы командирі подполковник Джон Баледрокадрока қызметтен босатылғаннан кейін 15 қаңтарда сөйлеген Друавеси бұл шешімге өкініш білдірді және әскерилерге Баледрокадрока сияқты, жоғары сапалы және жақсы басшы екенін айтты. 16 қаңтарда вице-президент Рату Джони Мадраививидің делдалдығымен үкімет пен әскерилер арасында келісімге қол жеткізілген соң, Друавеси 17 қаңтарда үкіметтің әскерилер мен полицияға Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде бақылаушы мәртебесін беруге келіскеніне наразы екенін мәлімдеді, өйткені қауіпсіздікті сақтауға жауапты екі институтқа тек "бақылаушы" мәртебесін беру оларды тиімсіз етеді.

Тупені Баба

2000 жылғы төңкеріс кезінде кепілге алынған бұрынғы министр Тупени Баба 13 қаңтарда жағдайдың қатты алаңдатарлық екенін айтты және үкімет пен әскерилердің тұрақтылыққа қауіп жоқ екендігі туралы берген уәделерінің жеткіліксіз екенін мәлімдеді.

Біріккен Фиджи партиясы

Әскерилердің елді бақылауға алу туралы соңғы қатеріне жауап ретінде, билеуші Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua (SDL) партиясының Бас хатшысы Жале Баба бұрынғы шақыруын қайталады, егер Комодор Байнимарама үкіметтен жақсы атқара алатынына сенсе, саяси партияға қосылып, сайлау арқылы билікке келуі керек деді.

Фред Кейн

"Жалпы сайлаушылар" партиясының вице-президенті және бұрынғы министр Фред Кейн Қарасе үкіметінен отставкаға кетуге және елді кім басқаруға болатынын халықтың өзі шешуі үшін мерзімінен бұрын жалпы сайлау жариялауға шақырды. Марқұм Рату Сэр Камисе Мараның басшылығымен қызмет еткен Кейн 18 қаңтарда премьер-министрдің елдің жағдайына тәулігіне 24 сағат жауапты екенін, ал дағдарыс кезінде басшылықты өз қолына алуы керектігін мәлімдеді. Бірақ премьер-министр Қарасе дағдарыс ушыққан кезде демалысын тоқтатпады және өзінің жауапкершілігін кабинеттегі үш бұрынғы әскери шенеуніктердің (Пио Вонг, Джонатани Каукимоче және Савенака Драунидало) емес, Ішкі істер министрі Жозефа Восаниболаға жүктеді. Кейн оны "армия ісінен бейхабар қарт" деп аяусыз сынады. Ол сондай-ақ үкіметтің жауапсыз журналистерді Фиджиге кіргізбеуі керек екенін айтты. Ол Австралияның ABC News арнасындағы бір хабарламаны мысалға келтірді, ол, оның пікірінше, дағдарыстың ауқымын әлдеқайда үлкейтіп көрсеткен. Кейн коммодор Байнимараманы да жоғары бағалады. Кейннің сөзіне қарағанда, 2000 жылғы дүрбелеңнен кейін тәртіпті Байнимарама қалпына келтірген.

Саула Телау

Саула Телава, Жаңа ұлтшыл партиясының президенті және қайтыс болған ұлтшыл көшбасшы Сакеаси Бутадроканың мұрагерімін деп жариялаған, 2006 жылдың 12 қаңтарында сөйлеп, фиджилік ұлттың мүддесі үшін үкіметке отставкаға кетуге шақырды. Ол, Ауыл шаруашылығы, жер және жалдама ақы төлеушілер туралы заңның реформасы – "фиджиліктердің жүрегі мен жаны" екенін айтты, ал үкіметтің оны қабылдамауы оларды лауазымда қалудан айырды. "Фиджи Сан" газетіне берген сұхбатында ол полицияны қаруландыруға жасалған үкіметтің әрекеттерін айыптап, полиция мен армия арасындағы қақтығыстың фиджиліктер арасында қан төгілуге алып келетінін мәлімдеді, сондай-ақ Папуа Жаңа Гвинея мен Соломон аралдарындағы осыған ұқсас оқиғаларды мысалға келтірді. "Егер мұндай жағдай Фиджиде орын алса, ол өте қайғылы күн болады", - деді ол. Телава сондай-ақ полиция комиссары Эндрю Хьюге дауға араласпауға шақырды, шетелдік ретінде Хьюздің ішкі мәселелерге араласуға құқығы жоқ екенін және осылайша фиджилік полицейлердің өмірін қауіпке тігуі мүмкін екенін айтты.

Ади Эма Тагикакибау

2000 жылғы дағдарыс кезінде Джордж Спейттің қарулы адамдарымен тұтқынға алынған бұрынғы саясаткер Ади Эма Тагикакибау қазіргі дау Фиджи қоғамын бөліп жатқанын айтты. Ол толыққанды демократиялық елде әскерилердің мұндай әрекеттеріне жол болмас еді, бірақ Фиджи сияқты елде саясаткерлер қателік жасаған сайын, оны түзеу әскерилердің міндеті болып табылады. Оның айтуынша, дағдарысқа Карасэ үкіметі кінәлі; оның 2000 жылғы төңкеріс жасаушыларға көрсеткен ашық қолдауы әскерилерді ашуландырды.

Жокетания Коканасига

Бұрынғы Ішкі істер министрі Жокетани Коканасига 15 қаңтарда коммодор Байнимараманы бақылай алмағаны туралы айтылған пікірлерді жоққа шығарды. Коканасиганың сөзіне қарағанда, командирмен байланыс орнату оңай болған, ол тура сөйлейтін және оныңмен жұмыс істеу ыңғайлы болды.

Басқа реакциялар

Фиджи аралдарының сауда одақтары кеңесі (FICTU) 2006 жылғы 3 қаңтарда жасаған мәлімдемесінде әскерилер мен үкімет арасындағы алауыздықты қатты айыптап, бұл инвесторларды Фиджиден кетуге мәжбүр ететінін, соның салдарынан жұмыс орындарының қысқаруына әкелетінін айтты. Мәлімдемеде даулы тараптарды мәселені жедел түрде шешуге шақырды. Фиджи сауда одақтары кеңесі (FICTU-дан өзгеше ұйым) Фиджидің Еңбек партиясын (дәстүрлі түрде сауда одақтары қозғалысына жақын) үкіметті құлатуға бағытталған әскери қауіп-қатерлерді қолдағаны үшін айыптады. 16 қаңтарда Президент міндетін атқарушы Мадраививидің делдалдығымен Премьер-министр мен Әскери қолбасшы арасындағы маңызды келіссөздер күні Бас хатшы Актар Сингх әскерилердің сайланған үкіметті бақылауға тырысуын "атаулы қателік" деп атады, бұл жағдайды саяси партияның халықтан қолдау табуымен одан бетерлетті. Тынық мұхиты аймақтық ресурстар орталығының директоры Тупу Вере әскерилерге Ішкі істер министрімен келіспеушіліктерді шешуге шақырды. 5 қаңтардағы «The Fiji Sun» газетінде жарияланған мәлімдемесінде ол, келіспеушіліктердің шешілмеуі елдің ішкі және ұзақ мерзімді қауіпсіздігіне "өзгертілмейтін зиян" келтіретінін айтты. Орталықтың үкімет саясатына қарсылығының себептері бар екенін, бірақ ұлттың қауіпсіздігі де маңызды екенін атап өтті. Фиджи туристік бюросының бас директоры Вилиам Гавока 2006 жылғы 5 қаңтардағы мәлімдемесінде даудың туризм индустриясына кері әсер ететінін айтты. Ол келіспеушіліктің шешілуі үшін диалогқа шақырды. 13 қаңтарда дағдарылдың күрт ушығуынан кейін ол бұл ұстанымын қайталады, тұрақсыздық мәселесін жылдам шешудің қажеттілігін атап өтті. Қасиетті. Азаматтардың конституциялық форумының атқарушы директоры Акуила Ябаки 2006 жылғы 9 қаңтардағы мәлімдемесінде, дағдарысқа үкіметтің бұзылған уәделері кінәлі екенін айтқанмен, Бейнимараманың үкіметті құлату туралы соңғы қауіп-қатерін демократияға қауіп деп бағалады. Форум заң үстемдігін үнемі елемеген, бірақ сайланған үкіметті биліктен алуға бағытталған әрекеттерді қабылдамайтын үкіметті қолдау қиын екенін анықтады. 13 қаңтарда, соңғы 48 сағатта шиеленістің күрт өршуінен кейін, Ябаки әскери қолбасшының тағдыры Президент міндетін атқарушы Рату Джони Мадраививиге тиесілі болуы керектігін айтты. Армияның оны биліктен алуға тырысуы дұрыс болмас еді және ол 2000 жылғы төңкеріс қолдаушыларының қолына ойнар еді, деді ол. Ол Банимараманың төңкеріс жасаушыларды соттауға бағытталған әрекеттері көпшілік тарапынан қолдау тапқанын атап өтті. Фиджи әйелдер құқығын қорғау қозғалысының бағдарламалық менеджері Наемаха Хан да Бейнимараманы мәселені өз қолына алудан бас тартуға шақырды. Ол Бейнимараманың ізгі ниеттерін бағалайтынын, бірақ заңды орындауды сотқа, бас прокурорға және полицияға қалдыру керектігін айтты. "Біз заң бұзып заңдылықты орната алмаймыз", - деді ол Fiji Live телеарнасына берген сұхбатында. 2000 жылғы төңкеріске қатысты айыптаулар бойынша түрмеде отырған Джосайя Вакабака мен Матиу Навакасуасу 2006 жылғы 11 қаңтарда коммодор Байнимараманың төңкерістің басты қылмыскерлеріне қарсы ұстанымын қолдап сөйледі. Премьер-министр Карасе басшылығы Фиджи үшін "қайырсыздыққа" әкелуі мүмкін, деді Вакабака «The Fiji Sun» газетіне. Ол қазіргі үкіметтегі желілерді төңкерісті жоспарлап, қаржыландырғандарды қорғауда деп айыптады. Навакасуасу өз кезегінде, төңкерісті жоспарлап, жүзеге асырған негізгі адамдар еркін болса, кез келген жағдай орын алуы мүмкін екенін айтты. Екеуі де Байнимараманы Фиджиді "дұрыс жолға" қайтаратын құтқарушы ретінде қарастырды. "Бұл адамдар төңкеріс мәдениетінің тамыры болып табылады және олар қамауға алынса, ел алға қарай жылжи алады", - деді ол. Фиджи сауда палатасының президенті Тайто Варади 13 қаңтарда үкімет тарапынан тұрақты ортаны құруға қол жеткізбеу инвесторлардың сенімін әлсірететінін айтты. Ол үкімет бұл мәселені жылдам шешуі және ел құрылысына назар аударуы керектігін Fiji Live жаңалықтар қызметіне мәлімдеді. Ол бұл ұстанымын 15-і күні де қайталап, 1987 және 2000 жылдардағы төңкерістерде жеке сектордың инвестициясы 1987 жылғы 10,8%-дан 1988 жылы 7,5%-ға дейін азайды, 2000 жылғы төңкерістен кейін 3,1%-ға дейін төмендеді. 15 қаңтарда қант шайыр өсірушілер кеңесінің бас директоры Джаганнат Сами демократия мен заң үстемдігіне еңбек етілген үкімет ұнамаса да, құрмет көрсету қажеттігін мәлімдеді. "Мемлекеттік қызметкерлерге, әскерге, полицияға демократиялық жолмен сайланған үкіметке нұсқау беруге рұқсат берсеңіз, елді басқара алмайсыз. Үкімет қандай болса да, бізге ұнайтын болса немесе ұнамайтын болса да", - деді ол Fiji Television телеарнасына берген сұхбатында. Фиджидегі Бас кеңестің төрағасы Рату Овини Бокини Бас кеңес үкімет пен әскерилер арасындағы келіспеушіліктерге араласпайтынын айтты. Ол даулы тараптар арасындағы келіссөздерге қолдау білдірді және "ақылдың жететініне" сенімді екенін білдірді. Австралия Ұлттық университетінің ғалымы Бридж Лал, Фиджи конституциясының авторларының бірі, 12 қаңтарда әскерилер қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылықтарды тудырмастан мәселелерді шешуі керек екенін айтты. Ол дауыс беру нәтижесіне құрмет көрсету керек екенін, әскерилер тиісті арналар арқылы жұмыс істеуі керек екенін айтты. Фиджи мұсылман жамаатының вице-президенті Тахир Мунши 18 қаңтарда дауға қатысушы тараптар өздерінің келіспеушіліктерін баяндап, оларды шешуге күш салуы керек екенін айтты. Ол коммодор Байнимараманың Фиджиге әділеттік пен бостандық әкелуге берген уәдесін орындағаны үшін мақтады, бірақ қазір бірігіп, "махаббатқа толы жағдай" жасау уақыты келді, деді ол. Кадаву провинциялық кеңесінің төрағасы Рату Жосатеки Наваловало коммодор Байнимараманы "өткенге тікелей қараумен" айыптады. Ол 2000 жылғы оқиғаларды еске түсірмей, алға жылжу маңызды екенін айтты, деді ол 15 қаңтарда, сондай-ақ Қарасе үкіметі Фиджи халқымен ғана емес, ең бастысы Бас кеңес тарапынан қолдау тапқанын қосты. Үкімет шетелдік инвестицияларды тартып, байлықты өндірді, деді ол, және он төрт провинциялық кеңес оны сөзсіз қолдауы керек. Дағдарыл аяқталғаннан кейін, бұрынғы Методист шіркеуінің президенті, пастор Жосатеки Корои 22 қаңтарда коммодор Байнимараманы тұрақсыз және қауіпсіздікке ұмтылатын адам деп сынады, ол "қорқыту" тактикасына жүгінген, тіпті Президент міндетін атқарушы тарапынан келісімге қол жеткізілгеннен кейін де тоқтамаған. Корои «The Fiji Sun» газетіне берген сұхбатында, қолбасшыны сүйемелдеген күзетшілер елді қорғағаннан гөрі, өзін қорғап жатқандай көрінеді деді, сондай-ақ лейтенант полковник Жоне Баледрокдрока оған қарсы шығуы дұрыс болғанын айтты. "Оның мүлдем адалдығы жоқ", - деді Корои. Әскери өкілі капитан Неуми Левени Короидың шабуылына жауап берді, Короидың өзі нашар өнім көрсеткені үшін Методист шіркеуінің президенттігінен күштеп алынғанын, өзінің өткенінен сабақ алуы керек екенін айтты. Фиджидегі Демократия қозғалысының төрағасы Реймонд Кроксон 24 қаңтарда үкімет пен әскерилердің екеуі де жаңылысқанын айтты, біріншісі "мақтандығымен" және "сенімсіздігімен", сондай-ақ "расистерді" қосуымен, екіншісі үкіметтің сайлау мандатын елемегенімен. Екеуі де бір-бірімен қарым-қатынаста абайлануы керек, деді Кроксон. Фиджидің Қытайдағы елшісі Жеремая Ваканисау 1 қаңтарда PACNEWS агенттігіне үкімет пен әскерилер арасындағы шиеленіс Қытайдың Фиджидегі инвестицияларына кедерілгі келтіретінін айтты. Фиджи елшілігі Бейжіңдегі жағдайды түзету жөнінде үнемі жұмыс істеуге мәжбүр, деді ол.

Шетелдік реакция

Салыстырмалы түрде аз ғана шетелдік үкіметтер бұл дауға түсініктеме берді. Тек достас елдері – Жаңа Зеландия мен Австралия, сондай-ақ АҚШ ғана бұл мәселе бойынша ресми мәлімдеме жасады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияның Фиджидегі жоғарғы комиссары Майкл Грин даудың маңыздылығын азайтып бағалады. Жаңа Зеландия Herald газетіне сұхбат берген Грин, әскерилер тарапынан түскен қауіп-қорқыныштарды тек сөздерге арналған риторика деп санады. Бірақ, Кабинет министрі Крис Картер бұл мәселеге көбірек мән беруі мүмкін. "Жаңа Зеландияның пікірінше, әскерилердің демократиялық елдердің саяси өмірінде тікелей рөлі болуы тиіс емес." 13 қаңтарда құрлық әскерлерінің командирі Балеидрокадроканың қызметтен босатылуына себеп болған дауға жауап ретінде, 18 қаңтарда Жоанна Кемпкерс Жаңа Зеландияның Dominion Post газетіне берген сұхбатында лейтенант-полковник Джереми Рамсденге коммодор Байнимарама оқиға туралы толық мәлімет бергенін, ал Жаңа Зеландия жағдайдың осылай шешілгеніне қуанғандарын айтты. Грин 21 қаңтарда "New Zealand Herald" газетінде тағы бір әскери төңкеріс болу ықтималдығы төмен екенін мәлімдеді.

Австралия

Қаңтар айының 11-12 күндері дағдарыстың күрт нашарлауынан кейін Австралияның жоғарғы комиссариаты Фиджидегі азаматтарына жағдайды жақыннан қадағалап, қажетті сақтық шараларын қабылдауға кеңес берді. 14 қаңтарда Австралияның вице-премьері Марк Вайл Фиджи әскерін төңкеріс жасаудан бас тартуға шақырды, сондай-ақ әскердің саясатқа араласпауының маңызды екенін атап өтті. Fiji Live сайтының хабарлауынша, Вайл: "Фиджиде демократиялық жолмен сайланған, жұмыс істеп тұрған және басқару құқығына ие үкімет бар, оған өз жұмысын істеуге мүмкіндік беру керек" деді.

Америка Құрама Штаттары

13 қаңтарда АҚШ-тың Сувадағы елшілігі Фиджидегі азаматтарына қатты сақтық шараларын қабылдау туралы ескерту жасады. 16-сы күні вице-президент Мадраививи көмегімен жасалған келісімнен кейін, АҚШ-тың елшісі Ларри Дингер дағдарыстың бейбіт түрде шешілгеніне қуанғанын мәлімдеді.