Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон Бреретон (ағылшынша: John Brereton; 1571/1572 – 1632 ж. шамасында) – ағылшын саяхатшы-авантюрисі, дін қызметкері және Бартоломеу Госнольд басқарған 1602 жылғы Жаңа әлемге жасалған саяхаттың куәгері және жазбасын сақтаған адам. Бреретон Кейп-Кодты және оның төңірегін алғаш рет еуропалықтар зерттегенін тіркеп қалдырды. Оның 1602 жылы жарияланған есебі сол кезде "Вирджинияның солтүстік бөлігі" деп аталған, кейін Жаңа Англия деп белгілі болған аймақты ағылшындардың отарлау мүмкіндігін ілгерілетуге көмектесті. Госнольд және оның серіктері Солтүстік Американың осы жағалауына, қазіргі Жаңа Англияға алғаш рет аяқ басқан ағылшындар болып есептеледі.
English adventurer and chronicler
John Brereton (c. 1571/1572 – c. 1632) was a gentleman adventurer, clergyman, and chronicler of the 1602 voyage to the New World led by Bartholomew Gosnold. Brereton recorded the first European exploration of Cape Cod and its environs. His account, published in 1602, helped promote the possibilities of English colonisation in what was then known as "the North part of Virginia" and would later become known as New England. Gosnold and his compatriots were the first Englishmen recorded as landing on this part of the North American coastline, now known as New England.
Өмір
ХХ ғасырдың Дэвид Бирс Куинн сияқты тарихшылары Бреретонды 1571-72 жылдары Шығыс Англияда туған дін қызметкері деп санайды. Ол саудагер және Норвич шерифі Кэтберт Бреретон мен Джоан Бреретонның үшінші ұлы болған. Дегенмен, оның әкесінің әулеті Шығыс Англиядан тыс жерде пайда болған. Кэтберт Чешир Бреретон әулетінің мүшесі болды және Уильям Бреретон (сарайлық) мен Уриан Бреретонның туысы, сондай-ақ сэр Уильям Бреретоннің 1-ші баронетімен және Уильям Бреретонның 1-ші бароны Бреретонмен де байланысы болды. Джон 1589 жылғы 17 қаңтарда он жеті жасында Норвич мектебінде білім алғаннан кейін Кембридждің Гонвилл және Каиус колледжіне қабылданды. 1593 жылы бакалавр, ал 1596 жылы магистр дәрежесін алды. Ол діни қызметке кірісіп, Норвич епискобының шақыруымен диакон-қасиеттіге бекітілді және 1598 жылы Саффолк графтығындағы Лоушалл приходының пасторы болып тағайындалды. Бреретон Госнольдпен қалай танысқандығы белгісіз, бірақ олар Кембридж университетінде оқыған кезде жақын болған болуы мүмкін, әйтсе де олар әртүрлі колледждерде білім алған. Госнольд жақын жерде тұрғандықтан, Бреретонның Саффолк графтығында ректор болып тағайындалуы арқылы да танысқан болуы мүмкін. Олар сонымен қатар көрнекті елизаветалық географ және жазушы Ричард Хаклютпен байланыста болды, ол әсіресе Америкадағы саяхаттар мен жаңа жерлерді ашу туралы көптеген еңбектер жариялаған. Госнольдпен бірге Бреретон сол кезде Вирджиния деп аталған (қазір Жаңа Англия) жеріне сапар жасады. Бұл сапарға шыққан адамдардың кейбірі Солтүстік Америкада қоныстанбақ ниетте болмаған, ал Бреретон Госнольдтың шақыруымен экспедицияға қатысып, теңіз саяхатына көмектесу және оқиғаны баяндау үшін келген көрінеді. Сонымен қатар, ол өзінің таңдаған мамандығына байланысты саяхатшыларға рухани және діни қолдау көрсетуге қабілетті болған. Англияға оралғаннан кейін және оның есебі жарияланғаннан кейін, 1619 жылы Суфолк графтығындағы Брайтвелл приходының ректоры, содан кейін Норвичтегі Санкт-Петер Манкрофт приходының ректоры болып, тыныш өмір сүргенін көрсетеді. Ол 1632 жылы қайтыс болған деп есептеледі.
Twentieth century historians such as David Beers Quinn have identified Brereton as a clergyman who was born in East Anglia around 1571–72. He was the third son of Cuthbert Brereton, a merchant and Sheriff of Norwich, and Joan Brereton. His father's line, however, originated from outside East Anglia. Cuthbert was part of the Cheshire Brereton family and was great nephew of both William Brereton (courtier) and Urian Brereton, a cousin of Sir William Brereton, 1st Baronet, and was also related to William Brereton, 1st Baron Brereton and his line. John was educated at Norwich School, before being admitted to Gonville and Caius College, Cambridge aged seventeen on 17 January 1589. He graduated with a Bachelor of Arts degree in 1593, and proceeded to Master of Arts by seniority in 1596. He took holy orders, being ordained deacon priest by the Bishop of Norwich and in 1598 was appointed curate of Lawshall, Suffolk. It's unknown how Brereton became friends with Gosnold, but it is likely they came into contact whilst studying at the University of Cambridge, although they were at different colleges. They may also have met through Brereton's appointment as rector in Suffolk, as Gosnold lived nearby. They were also in contact with the notable Elizabethan geographer and author, Richard Hakluyt, who had published numerous accounts of travels and voyages of discovery, especially in America. With Gosnold, Brereton undertook a voyage to Virginia as it then was (now known as New England). Some of the people on that voyage never intended to settle in North America and it appears that Brereton was on the expedition after being asked by Gosnold to assist in navigating as well as to chronicle the undertaking. Also given his choice of career, he would have been able to provide spiritual and religious support to his fellow travellers. On his return to England and after the publication of his account, he appears to have lived a quiet life by becoming Rector of Brightwell, Suffolk, in 1619, and then Rector of St Peter Mancroft in Norwich. It is thought he died in 1632.
Жаңа Англияның сапары мен барлауы
Брейретон капитан Бартоломей Госнольд, Бартоломей Гилберт, Габриэль Арчер және басқалармен бірге Жаңа Англия деп аталатын жерге алғашқы ағылшын қоныстану әрекетін жасады. Жиырма төрт джентльмен мен сегіз теңізші Фалмуттан 1602 жылғы 26 наурызда «Конкорд» атты шағын Дартмут кемесімен аттанды. Он екі джентльмен қоныстануды жоспарласа, қалған он екі адам жердің өнімдерімен және жергілікті американдықтармен саудадан түскен табыспен үйлеріне оралуға тиіс болды. Саяхатқа бүкіл жағалауға эксклюзивті патент алған Уолтер Рэли рұқсат берді. Канар аралдары арқылы ұзақ жолмен саяхаттаудың орнына, Госнольд желге қарай батысқа, Азор аралдарына қарай оңтүстікке бұрылып, Америкаға тікелей бағытпен жеткен бірінші адам болды, мың лигаға жуық қашықтықты үнемдеді. 1602 жылғы мамыр айында олар Мэн штатындағы Елизабет мысына жетіп, жағалау бойымен бірнеше күн саяхаттағаннан кейін 1602 жылғы 14 мамырда Мэн штатындағы Йорк портына тоқтады. Келесі күні олар Провинстаун портына кіріп, оны Кейп-Код деп атады. Госнольд, Брейретон және тағы екеуі ақ құмға шығып, Жаңа Англияда ағылшын аяғы басып алғашқы жер болды. Олар балықтың көптігіне таң қалды (содан кейін Кейп-Код деп аталды), сондай-ақ көптеген треска, сельдь, палтус, бас және тунец, әрі киттердің көптігіне куә болды. Кейптің екі жағынан өтіп, Нантакет аралдарынан өтіп, Мартаның жүзімдіктеріне жетті. Госнольд оны қайтыс болған қызы Мартаның және жердің көп бөлігін жапқан жабайы жүзімнің құрметіне атады. Жүзімнен басқа, Брейретон жидектердің, әсіресе көкжидектердің түрлері мен мөлшерін, сондай-ақ өсімдіктер мен жануарлардың молдығын тіркеді. Довер жартасынан өтіп, олар Госнольдтың үміті деп аталатын Баззард шығанағына кірді, содан кейін Елизабет аралы деп аталатын Каттиханк аралына жетті. Олардың кейбіреулері осы жерде қоныстанбақ болды, сондықтан үш апта ішінде көлдің ортасындағы аралда шағын бекініс салды. Олар сонымен қатар жергілікті американдықтармен тері, темекі және әсем бұйымдармен сауда жасады. Топтың бір бөлігі қоныс салу үшін қалып, ал қалғандары Англияға оралуға келісілді (кейбіреулері кері сапарға жабдықтар жинады). Бекініс салынғаннан кейін, осыншама аз топтың отарлауға жарамсыз екеніне шешім қабылданды; олардың азық-түлігі бөліскеннен кейін алты аптаға ғана жететін еді. Сондықтан бүкіл топ Англияға қайтып, бес апталық қысқа сапардан кейін 23 шілдеде Эксмутқа жетті. Кейін, Веймут қаласында Уолтер Рэли Госнольд, Гилберт және Брейретонмен кездесті. Олардың жүгінен үлкен пайда түсті, сассафрастың қабығы мен жапырақтарының өзі тоннасына 336 фунт стерлингке сатылды. Миссия отар құруға қол жеткізбесе де, бұл әрекет Жаңа әлем тоқымасында бейнеленген.
Brereton joined Captain Bartholomew Gosnold, Bartholomew Gilbert, Gabriel Archer, and others to make the first English attempt to settle in the land since called New England. Twenty four gentlemen and eight sailors left Falmouth in a small Dartmouth bark, the Concord, on 26 March 1602, twelve of the gentlemen intending to settle, while twelve others were to return home with the produce of the land and of their trading with the Native Americans. The voyage was permitted by Walter Raleigh, who had an exclusive crown grant of the whole coast. Instead of making the circuitous route by the Canary Islands, Gosnold steered, as the winds permitted, due west, only southing towards the Azores, and was the first to accomplish a direct course to America, saving the better part of a thousand leagues. In May 1602 they arrived at Cape Elizabeth in Maine and skirted the coastline for several days before anchoring in York Harbor, Maine, on 14 May 1602. The next day, they sailed into Provincetown Harbor and named it Cape Cod. Here Gosnold, Brereton, and two others went ashore on the white sands, the first spot in New England ever trodden by English feet. They were astonished by the sheer number of fish (hence the cape being named Cape Cod) with large numbers of cod, herring, halibut, bass, and tuna as well as a large preponderance of whales. Doubling the Cape and passing Nantucket, they arrived at Martha's Vineyard. Gosnold named it after his deceased daughter, Martha, and the wild grapes that covered much of the land. In addition to the grapes, Brereton records the number and types of berries particularly blueberries, as well as mentioning the abundance of flora and fauna. Passing round Dover Cliff they entered Buzzard's Bay, which they called Gosnold's Hope, reached the island of Cuttyhunk, which they named Elizabeth's Island. Here some of them thought about settling, so within three weeks they built a small fort on an island in the centre of a lake. They also traded with Native Americans in furs, tobacco, and trinkets. It had been agreed beforehand that some of the group would stay and form a colony whilst the others would return to England (some of whom would collect supplies for a return trip). After the fort was built, it was then decided that so small a company would be useless for colonisation; their provisions, after division, would have lasted only six weeks. The whole company therefore sailed for England, making a very short voyage of five weeks, landing at Exmouth on 23 July. Later further eastwards in Weymouth, Walter Raleigh met Gosnold, Gilbert and Brereton. Their cargo and freight realised a great profit, the bark and leaves of the sassafras alone selling for £336 a ton. Although the mission failed to establish a colony, the attempt is commemorated in the New World Tapestry.
Жарияланған есеп пен Шекспирдің пьесасы
Бреретон Кейп-Кодты және оның төңірегін алғаш рет еуропалықтар зерттегенін тіркеді. Оның 1602 жылы жарық көрген, жақсы жазылған және тұжырымды баяндамасы сол кезде «Вирджинияның солтүстік бөлігі» деп аталған, ал кейін Жаңа Англия деп танылған аймақты ағылшын отарлау мүмкіндігін ілгерілетуге көмектесті. Брейретон «Елизавета аралының сипаттамасы туралы қысқаша хабарлама» және Вирджинияның солтүстік бөлігіне қатысты басқа да мәліметтерді Джон Бриертон жазған, ол 1602 жылы Лондонда жарияланды. Сол жылы Джон Бреретон жазған «Вирджинияның солтүстік бөлігін ашу туралы қысқа және нақты хабарлама» атты екінші басылым шықты. Бұл басылымға М. Эдвард Хейздің трактаты қосылды, онда осы аймақтарды мекендеуге ынталандыратын маңызды мәліметтер бар. Бреретон сондай-ақ Уолтер Рэлиге бүкіл сапар және олардың тапқандары туралы толық есеп беру үшін хат жазды. Оның еңбектері жарияланғаннан кейін, келесі алты жылда бір немесе екі кемемен тоғыз жеке сапарда жиырма үштен астам Атланттық теңізден өту орын алды. Капитан Джон Смит өзінің «Оқиғалары мен әңгімелерінде» Джон Бреретон мырза туралы айтады және оның саяхаты туралы баяндамасы оны Госнольд пен Уингфилдпен бірге тағдырларын байланыстыруға және 1607 жылы Вирджинияны қоныстандыру мен отарлауға әкелген келесі саяхатқа шығуға итермеледі. Уильям Шекспирдің «Бораны» пьесасы Госнольдтың 1602 жылғы сапары негізінде жазылған деседі, ал Просперо аралы Марта жүзімдігінің сипаттамаларынан бейімделген. Қызығы, Саутгемптонның үшінші графы Генри Уриотсли Госнольд пен Шекспирдің екеуіне де басты демеуші болды.
Brereton recorded the first European exploration of Cape Cod and its environs. His well written and concise account, published in 1602, helped promote the possibilities of English colonisation in what was then known as “the North part of Virginia” and would later become known as New England. Brereton wrote A Briefe Relation of the Description of Elizabeth's Ile, and some others towards the North Part of Virginie, written by John Brierton which was published in London in 1602. A second impression was published the same year entitled A brief and true Relation of the Discovery of the North Part of Virginia, written by John Brereton. To this edition is added A Treatise of M. Edward Hayes, containing important inducements for the planting in these parts. Brereton also wrote to Walter Raleigh to give him a full account of the entire voyage and their findings. Following the publication of his accounts, there were no fewer than twenty three Atlantic crossings in nine separate voyages by one or two ships over the next six years. Captain John Smith, in his Adventures and Discourses, speaks of Master John Brereton and his account of his voyage impelled him to cast in his lot with Gosnold and Wingfield, and make that subsequent voyage which resulted in the planting and colonisation of Virginia in 1607. William Shakespeare is said to have based his play "The Tempest" on Gosnold's 1602 voyage, with Prospero's island drawn from his descriptions of Martha's Vineyard. Interestingly Henry Wriothesley, 3rd Earl of Southampton was the primary benefactor of both Gosnold and Shakespeare.