Киото протоколының икемді механизмдері

Кіріспе

Киото хаттамасындағы механизмдер Икемді механизмдер, кейде Икемділік механизмдері немесе Киото механизмдері деп те аталады, эмиссия саудасы, Таза даму механизмі және Бірлескен іске асыруды білдіреді. Бұл Киото хаттамасында белгіленген, оның эмиссия мақсаттарына жетудің жалпы құнын төмендетуге бағытталған механизмдер. Бұл механизмдер Тараптарға басқа елдерде эмиссияны азайтуға немесе көміртегін атмосферадан тиімді түрде шығаруға мүмкіндік береді. Эмиссияны шектеу құны әр аймақта әртүрлі болғанымен, атмосфераға тигізер пайдасы, принципте, қай жерде болса да бірдей. Механизмдерге қатысты келіссөздердің көп бөлігі олардың тұтастығын қамтамасыз етуге арналды. Механизмдер 1-қосымшаға енген Тараптарға "эмиссияға құқық" бермейді немесе Хаттаманың экологиялық мақсаттарына зиян келтіретін нақты емес кредиттерді алмасуға әкелмейді деген алаңдаушылық болды. Сондықтан Хаттама мен Маракеш келісімдерін келіссөзге салғандар механизмдердің тиімділігін қамтамасыз ететін, сонымен қатар экологиялық тұтастық және теңдік туралы мәселелерді шешетін жүйені құруға тырысты. Механизмдерге қатысу үшін 1-қосымшаға енген Тараптар келесі талаптарға сай болуы керек:

Олар Киото хаттамасын ратификациялаған болуы керек. Олар өздеріне бекітілген мөлшерді, Хаттаманың 3.7 және 3.8-баптарында және Б-қосымшасында көрсетілгендей, CO2 эквивалентіндегі тонналармен өлшенген эмиссиялар түрінде есептеген болуы керек. Олар өз аумағындағы парниктік газдардың эмиссиясын және оларды сіңіруді бағалау үшін ұлттық жүйеге ие болуы керек. Олар эмиссияны азайту бірліктерін, сертификатталған эмиссияны азайту бірліктерін, бекітілген мөлшер бірліктерін және сіңіру бірліктерін (СМБ) тіркеуге және олардың қозғалысын қадағалауға арналған ұлттық тізілімге ие болуы керек және осы ақпаратты жыл сайын хатшылыққа ұсынуы керек. Олар эмиссия және сіңіру туралы ақпаратты жыл сайын хатшылыққа ұсынуы керек.

Кредиттік сауда (КТ)

Эмиссияларды саудалау механизмі Киото протоколына қатысушы тараптарға өз елдерінің шығарындыларды азайту мақсаттарына жету үшін басқа елдерден "Киото бірліктерін" (кезеңдік газдарға шығарындыға рұқсаттар) сатып алуға мүмкіндік береді.

Жобаға негізделген тетіктер

Хаттама I қосымшаға енген елдерге парниктік газдар шығарындыларын азайту міндеттемелерін орындау үшін парниктік газдар шығарындыларын азайту бойынша "кредиттер" алуға мүмкіндік беретін екі жобалық тетікті анықтайды. Кредиттер I қосымшаға кірмейтін елдерде немесе басқа I қосымша елдерінде шығарындыларды азайтатын жобаларды қаржыландыру арқылы, немесе артық кредиттері бар I қосымша елдерінен кредиттер сатып алу арқылы алынады. Бұл жобалық тетіктер – Таза даму механизмі (CDM) және Бірлескен іске асыру (JI). Жобалық тетіктер I қосымшаға енген, тиімді, парниктік газдарды аз шығаратын және жоғары экологиялық стандарттары бар елдерге, парниктік газдар шығарындыларын ішкі түрде азайтудың орнына, әлемдік нарықта көміртегі несиелерін сатып алуға мүмкіндік береді. I қосымшаға кірмейтін елдер көміртегі несиелерін мүмкіндігінше арзанға алуға ұмтылысады, ал I қосымшаға кірмейтін елдер өздерінің ішкі парниктік газдарды азайту жобаларынан алынған көміртегі несиелерінің құнын барынша арттыруға тырысады.

Бірлескен іске асыру (БЖ)

Бірлескен іске асыру механизмі арқылы, І қосымшадағы кез келген ел, отандық шығарындыларды азайтудың орнына, кез келген басқа І қосымшадағы елдегі шығарындыларды азайту жобаларына ("Бірлескен іске асыру жобалары") инвестиция жасай алады.

Таза даму тетігі (ТДМ)

ХҚМ арқылы елдер Киото хаттамасының І қосымшасына кірмейтін елдердегі (жобалар) парниктік газдар эмиссиясын төмендету бірліктерін сатып алып, өзінің ішкі эмиссияны азайту мақсаттарына қол жеткізе алады (көбінесе дамушы елдер). І қосымшаға кірмейтін елдерде парниктік газдар эмиссиясына шектеулер қойылмаған, бірақ олар парниктік газдар эмиссиясын азайту жобаларын дамытуға қаржылық түрде ынталандырылады, осы арқылы сертификатталған эмиссияны азайту құралдарын алып, оларды І қосымшаға кірмейтін елдерге сатуға мүмкіндік алады, бұл тұрақты дамуға көмектеседі.

Көміртегі нарығы

Киото протоколы "квота мен сауда" жүйесін енгізеді, ол I-қосымшаға кірген елдердің шығарындыларына ұлттық шектеулер қояды. Орташа есеп бойынша, бұл шектеу елдердің 2008-2012 жылдар аралығында 1990 жылғы базалық деңгейден шығарындыларын 5,2%-ға төмендетуін қажет етеді. Бұл шектеулер ұлттық міндеттемелер болғанымен, көптеген елдер іс жүзінде өздерінің шығарындылар мақсаттарын жеке өнеркәсіптік ұйымдарға, мысалы, электр станцияларына немесе қағаз фабрикаларына жүктейді. "ЕО КТС" – "квота мен сауда" жүйесінің бір мысалы. Уақыт өте келе басқа да схемалар қолданысқа енуі мүмкін. Кредиттерді көбінесе өзінің квотасынан, бөлінген квота бірліктерінен, ААБ-тан немесе қысқаша "рұқсаттамалардан" асып түсетін шығарындыларды күтетін жеке компаниялар сатып алады. Әдетте, олар артық квоталары бар басқа тараптан, брокерден, JI/CDM жобасын дамытушыдан немесе биржадан тікелей несиелер сатып алады. Кейбір ұлттық үкіметтер, Киото міндеттемелерін орындау жауапкершілігін өнеркәсіпке жүктемеген және квоталардың тапшылығын сезінетін болса, өздері үшін несиелерді, негізінен JI/CDM жобасын дамытушылардан сатып алады. Мұндай мәмілелер кейде тікелей ұлттық қор немесе агенттік арқылы жүзеге асырылады, мысалы, Нидерланд үкіметінің ERUPT бағдарламасы, немесе Дүниежүзілік банктың Көміртегі прототиптік қоры (PCF) сияқты ұжымдық қорлар арқылы. Мысалы, PCF алты үкімет пен 17 ірі коммуналдық және энергетикалық компаниялардың консорциумы үшін несиелерді сатып алады. Киото протоколы жаһандық көміртегі нарығы үшін құрылым мен ережелерді жасағанмен, іс жүзінде бүгінде бірнеше ерекше схемалар немесе нарықтар жұмыс істеп жатыр, олардың арасындағы байланыс әртүрлі деңгейде. Киото протоколы I-қосымшаға кірген бірнеше елдің бір нарықтағы нарық құруына мүмкіндік береді. Еуропалық Одақ мұндай топ ретінде қаралуға шешім қабылдады және Еуропалық Одақтың шығарындыларды саудалау жүйесін (ЕҚТС) құрды. ЕҚТС EAU (Еуропалық Одақтың квота бірліктері)-н пайдаланады, олардың әрқайсысы Киото AAU-ға тең. Бұл схема 2005 жылдың 1 қаңтарында қолданысқа енді, бірақ форвардтық нарық 2003 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Ұлыбритания 2002-2006 жылдар аралығында өз еркімен оқу және тәжірибелік схемасын, Ұлыбритания ЭТС-ін құрды. Бұл нарық Еуропалық Одақтың схемасымен қатар жұмыс істеді және Ұлыбритания схемасына қатысушылар ЕҚТС-інің бірінші кезеңінен бас тартуға өтініш бере алады, ол 2007 жылға дейін жалғасады. Киото кредиттерінің көздері – Таза даму механизмі (ТДМ) және бірлескен іске асыру (ЖЖ) жобалары. ТДМ I-қосымшаға кірмеген елдерде шығарындыларды азайту жобаларын дамыту арқылы жаңа көміртегі кредиттерін жасауға мүмкіндік береді, ал ЖЖ I-қосымшаға кірген елдердегі қолданыстағы кредиттерден жобаға арналған кредиттерді түрлендіруге мүмкіндік береді. ТДМ жобалары сертификатталған эмиссияны азайтуды (CER) шығарады, ал ЖЖ жобалары эмиссияны азайту бірліктерін (ERU) шығарады, олардың әрқайсысы бір AAU-ға тең. Киото CER-лері ЕҚТС міндеттемелерін орындау үшін де қабылданады, ал ERU-лар 2008 жылдан бастап ETS міндеттемелерін орындау үшін де жарамды болады (бірақ жекелеген елдер 2008 жылдан бастап сәйкестік мақсаты үшін рұқсат ететін CER/JI саны мен көзін шектеуге құқылы). CER/ERU-лар көбінесе қорлар немесе жеке тұлғалармен жобаны дамытушылардан сатып алынады, биржада сауда жасалмайды. Киото протоколының құрылуы UNFCCC-тің ұзақ тіркеу және сертификаттау процесіне байланысты, ал жобалардың өзі дамуына бірнеше жыл қажет болғандықтан, бұл нарық қазіргі уақытта негізінен форвардтық нарық болып табылады, онда сатып алулар олардың баламалы валютасынан, EUA-дан жеңілдікпен жасалады және олар әрқашан сертификаттау мен жеткізілуге жатады (бірақ кейде алдын ала төлемдер жасалады). IETA мәліметінше, 2004 жылы ТДМ/ЖЖ кредиттерінің нарықтық құны 245 млн. евроны құрады, ал 2005 жылы 620 млн. евродан астам сомаға кредиттер саудаланды деп есептеледі. Киото протоколына қатысы жоқ бірнеше көміртегі нарықтары бар немесе жоспарлануда, олардың маңыздылығы мен саны алдағы жылдары артуы мүмкін. Бұларға Нью-Саут-Уэльс парниктік газдарды азайту схемасы, АҚШ пен Канаданың аймақтық парниктік газдар бастамасы және Батыс климат бастамасы, Чикаго климаттық биржасы және Калифорния штатының эмиссияны азайту жөніндегі соңғы бастамасы кіреді. Бұл бастамалардың бірігіп жүзеге асырылуы бір көміртегі нарығының орнына бір-бірімен байланысты нарықтарды құруы мүмкін. Ортақ тақырып – көміртегі кредиттерін білдіретін, СО2 шығарындыларын азайтатын нарықтық механизмдерді қабылдау. Кейбір бастамалардың өз несиелерін растаудың ұқсас тәсілдері болуы бір нарықтағы көміртегі несиелері ұзақ мерзімде басқа схемаларда саудаланылуы мүмкін. Бұл схема ағымдағы ТДМ/ЖЖ және ЕҚТС саласына назар аударудан гөрі көміртегі нарығын кеңейтеді. Ақылға қонымды алғышарт, бірақ, айыптар мен штрафтардың деңгейін ұқсас деңгейге келтіру, өйткені олар әрбір нарық үшін тиімді шектеу құрайды.

Kyoto provides for a 'cap and trade' system which imposes national caps on the emissions of annex I countries. On average, this cap requires countries to reduce their emissions by 5.2% below their 1990 baseline over the 2008 to 2012 period. Although these caps are national level commitments, in practice, most countries will devolve their emissions targets to individual industrial entities, such as a power plant or paper factory. One example of a 'cap and trade' system is the 'EU ETS'. Other schemes may follow suit in time. The ultimate buyers of credits are often individual companies that expect emissions to exceed their quota, their assigned allocation units, AAUs or 'allowances' for short. Typically, they will purchase credits directly from another party with excess allowances, from a broker, from a JI/CDM developer, or on an exchange. National governments, some of whom may not have devolved responsibility for meeting Kyoto obligations to industry, and that have a net deficit of allowances, will buy credits for their own account, mainly from JI/CDM developers. These deals are occasionally done directly through a national fund or agency, as in the case of the Dutch government's ERUPT programme, or via collective funds such as the World Bank's Prototype Carbon Fund (PCF). The PCF, for example, represents a consortium of six governments and 17 major utility and energy companies on whose behalf it purchases credits. Although Kyoto created a framework and a set of rules for a global carbon market, there are in practice several distinct schemes or markets in operation today, with varying degrees of linkages among them. Kyoto enables a group of several annex I countries to create a market within a market together. The EU elected to be treated as such a group, and created the EU Emissions Trading Scheme (ETS). The EU ETS uses EAUs (EU Allowance Units), each equivalent to a Kyoto AAU. The scheme went into operation on 1 January 2005, although a forward market has existed since 2003. The UK established its own learning by doing voluntary scheme, the UK ETS, which ran from 2002 through 2006. This market existed alongside the EU's scheme, and participants in the UK scheme have the option of applying to opt out of the first phase of the EU ETS, which lasts through 2007. The sources of Kyoto credits are the Clean Development Mechanism (CDM) and Joint Implementation (JI) projects. The CDM allows the creation of new carbon credits by developing emission reduction projects in non annex I countries, while JI allows project specific credits to be converted from existing credits within annex I countries. CDM projects produce Certified Emission Reductions (CERs), and JI projects produce Emission Reduction Units (ERUs), each equivalent to one AAU. Kyoto CERs are also accepted for meeting EU ETS obligations, and ERUs will become similarly valid from 2008 for meeting ETS obligations (although individual countries may choose to limit the number and source of CER/JIs they will allow for compliance purposes starting from 2008). CERs/ERUs are overwhelmingly bought from project developers by funds or individual entities, rather than being exchange traded like allowances. Since the creation of Kyoto is subject to a lengthy process of registration and certification by the UNFCCC, and the projects themselves require several years to develop, this market is at this point largely a forward market where purchases are made at a discount to their equivalent currency, the EUA, and are almost always subject to certification and delivery (although up front payments are sometimes made). According to IETA, the market value of CDM/JI credits transacted in 2004 was EUR 245 m; it is estimated that more than EUR 620 m worth of credits were transacted in 2005. Several non Kyoto carbon markets are in existence or being planned, and these are likely to grow in importance and numbers in the coming years. These include the New South Wales Greenhouse Gas Abatement Scheme, the Regional Greenhouse Gas Initiative and Western Climate Initiative in the United States and Canada, the Chicago Climate Exchange and the State of California's recent initiative to reduce emissions. These initiatives taken together may create a series of partly linked markets, rather than a single carbon market. The common theme is the adoption of market based mechanisms centered on carbon credits that represent a reduction of CO2 emissions. The fact that some of these initiatives have similar approaches to certifying their credits makes it possible that carbon credits in one market may in the long run be tradeable in other schemes. The scheme would broaden the current carbon market far more than the current focus on the CDM/JI and EU ETS domains. An obvious precondition, however, is a realignment of penalties and fines to similar levels, since these create an effective ceiling for each market.

Икемділік тетіктері туралы пікірлер

Ледиде айтылғандай, икемділік механизмдерін қолдауға арналған басты аргументтердің бірі – шығын тиімділігі. Шығын тиімділігі принципі БҰҰ-ның Климаттық өзгерістер жөніндегі конвенциясына (UNFCCC) енгізілген. Икемділік арқылы шығындарды төмендетудің экономикалық негізі эмиссия саудасы#Климаттың өзгеруін азайтудың экономикалық теориясы және экономикасы#Икемділік тармақтарында талданған. Киото протоколы бойынша келіссөздерге дайындық кезеңінде икемділікке қатысты бірқатар алаңдаушылықтар туды. Көтерілген мәселелердің екі мысалы – дамыған елдердегі ішкі эмиссияны азайту және дамыған елдердің дамушы елдердегі төмен шығынды эмиссияны азайту мүмкіндігін толығымен пайдалану мәселесі болды. Бірінші көзқарас бойынша, эмиссияны азайту ең алдымен дамыған елдерде жүзеге асырылуы керек – бұл төмен көміртекті энергия технологияларын дамытуға ықпал етеді, содан кейін дамушы елдер оларды қабылдай алады. Икемділікті қолдаудың негізгі экономикалық аргументі, кемінде, әділдік мәселелерін («экономика тілінде» «теңдік») тиімділіктен (яғни, эмиссияны ең арзан бағамен азайтудан) бөлуге болады. Осы тұрғыдан алғанда, эмиссия саудасы арқылы икемділік тиімділікті арттыруы мүмкін, ал теңдік мәселелері, мысалы, әртүрлі елдер арасында эмиссия құқықтарын бөлу арқылы ішінара шешілуі мүмкін. Келіссөздер кезінде АҚШ икемділікті жақтады, ал басқа да бірнеше келіссөзші тараптар біркелкі эмиссияны азайтуды қолдады (мысалы, Кіші арал мемлекеттерінің альянсы, AOSIS). Нәтижесінде, икемділік Киото протоколының дизайнына енгізілді, бірақ келісім әлі де дамыған елдерге дамушы елдерге қарағанда эмиссияны азайтудың басым бөлігін ішкі ресурстар есебінен жүзеге асыруды міндеттейді (яғни, Таза даму механизмін, CDM пайдалану арқылы емес). Бірақ дамыған елдердегі ішкі эмиссияны азайту мен CDM арқылы азайту арасындағы арақатынас нақты сандық көрсеткіштермен белгіленбеген. Жобалардың жергілікті қоғамдарға тигізетін зиянды әсерлері және CDM-ның әлемдегі ең кедей аймақтарда дамуды ынталандырмауы сынға түсті. Киото протоколының бірінші кезеңінің мақсаттарына жету үшін дамыған елдер құрған эмиссия саудасы жүйелері де сынға ұшырады. Бұл сын-пікірлер осы сауда жүйелері туралы жеке мақалаларда талқыланады: тізім үшін Киото протоколы#Халықаралық эмиссия саудасы тармағын қараңыз. Мысалы, «Friends of the Earth» (EWNI) экологиялық ұйымы Еуроодақтың эмиссия сауда жүйесін (EU ETS) жоюды және оны энергия тиімділігі стандарттары сияқты басқа саясаттармен алмастыруды ұсынды, олар EU ETS-тен эмиссияны азайтуда тиімдірек болады деп санайды. Жоғарыда аталған мақалаларда үкіметтер мен сарапшылар осы сын-пікірлердің кейбірін шешу үшін ұсынған саяси шаралар да келтірілген.

As stated in the lede, one of the main arguments made in favour of the flexibility mechanisms is that of cost effectiveness. The principle of cost effectiveness is included in the UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). The economic basis of costs being reduced through flexibility is discussed in emissions trading#Applying the economic theory and economics of climate change mitigation#Flexibility. A number of concerns were raised about flexibility in the lead up to negotiations of the Kyoto Protocol. Two examples of issues raised were that of domestic emissions reductions in the developed countries, and the issue of developed countries effectively taking up all the low cost emissions reductions in developing countries. The idea behind the first view was that most emissions reductions should occur first in the developed countries this would encourage the development of low carbon energy technologies which could then be taken up later on by developing counties. The basic economic argument in favour of flexibility was that, in principle at least, issues to do with fairness ("equity" in the language of economics) could be separated from efficiency (i. e., reducing emissions most cheaply). From this viewpoint, flexibility through emissions trading could promote efficiency, while arguments of equity could be partially addressed through, for example, the allocations of emissions rights between different countries. During negotiations, the US was a supporter of flexibility, while several other negotiating parties were in favour of uniform emissions cuts (e. g., the Alliance of Small Island States, AOSIS). In the end, flexibility was incorporated into Kyoto's design, but the treaty still places an emphasis on developed countries achieving the bulk of their emissions reductions domestically, rather than in developing countries (i. e., by using the Clean Development Mechanism, CDM). The balance between domestic emissions reductions in developed countries and reductions through the CDM is not, however, quantified. adverse effects of projects on local communities, and the failure of the CDM to promote development in the poorest regions of the world. Criticisms have also been made of the various emissions trading schemes set up by developed countries to meet their first round Kyoto targets. These criticisms are discussed in the individual articles on these trading schemes: see Kyoto Protocol#International Emissions Trading for a list of these trading schemes. For example, the environmental organization Friends of the Earth (EWNI) has called for the EU Emissions Trading System (EU ETS) to be scrapped, and be replaced by other policies (e. g., energy efficiency standards), which they argue would be more effective than the EU ETS at reducing emissions. The articles referred to above also contain policy measures proposed by governments and commentators to address some of these criticisms.

Орынбасары

Париж келісімінің 6-бабына сәйкес ынтымақтастық механизмдері оның жалғасы болып табылады және осы ауысу 2025 жылға дейін аяқталуы күтілуде: ескі көміртегілік кредиттерді қалай пайдалану мәселесі шешілуі тиіс.