Кіріспе

Темза өзеніндегі кит, лондондықтардың ыстық ықыласымен Вилли деп атаған, 2006 жылғы 20 қаңтарда Орталық Лондонның Темза өзенінде жүзіп жүрген жас дикіс кит еді. Ол 2006 жылғы 21 қаңтарда сағат 19:00 GMT-ден кейін құтқару операциясы кезінде ұстамадан қайтыс болды.

19 қаңтар

19 қаңтарда Темза бөгетінің бақылау тобы британдық дайверлер теңіз жануарларын құтқару (BDMLR) ұйымына бір немесе, мүмкін, екі пилот китінің бөгеттен өтіп кеткені туралы хабарлады. Бұл ботлнез киті екені анықталды, және BDMLR сол түні киттің қадағалауын бастады.

20 қаңтар

20 қаңтар күні сағат 8:30-да Дэвид Допин пойзда отырғанда, билік органдарына қоңырау шалып, өзінің галлюцинация көргенін айтты, себебі ол Темза өзенінде кит жүзіп бара жатқанын көргендей болды. Күндізгі уақыттың басынан бастап, көбірек киттер көрілгені туралы хабарлар тарады, бұл телекамералар суреттегі китті бейнелеген кезде расталды. Кит күні бойы бірнеше рет судың ағысы төмендегенде жағаға шықты. Жергілікті тұрғындар китті терең суға қайтаруға көмектесу үшін жағалауға барып, оны ынталандырды. Жануардың жағдайына алаңдаушылық артты; бөтелке мұрынды киттер теңізде өте тереңде жүзуге үйренген, бірақ Темзаның ең терең жері шамамен тек болады. Сондай-ақ, қан да байқалды. Түн жақындағанда, кит Лондоннан теңізге қарай ағыспен бірге жүзіп бара жатқан болуы мүмкін деген белгілер пайда болды: BBC операторының сағат 21:00-де Гринвичте китті көргені туралы расталмаған хабары болды. Аймақ іздеуден өтті, бірақ ештеңе табылған жоқ. Келесі күні таңғы сағат 1:10-ға дейін Баттерсиде судың көтерілуінен кейін ресми түрде басқа ешқандай хабарламалар түспеді. Кит сағат 3:30-ға дейін бақыланды, содан кейін BDMLR ұйымындағы теңіз сүтқоректілерін емдеуші маман Джейми Хенн, кит толқын кезінде жағаға шықпайтынын ескере отырып, бақылауды тоқтатты.

21 қаңтар

Келесі күні таңертеңгі сағат 7:30-да BDMLR мүшелері, Порт билігінің өкілдерімен бірге, китті қайтадан бақылауға кірісті. BDMLR китке көмектесуге тиіс екені шешілді, себебі ол Темзадан өзі жүзуге жеткілікті күшті емес еді және толқындарға қарсы қозғалыста артқа қарай жылжып жатты. Күндіздің соңында кит өлген болуы мүмкін деген қауіп туды, өйткені ол біраз уақыттан бері көрінбеді; алайда, таңғы сағат 9:26-да Альберт көпірінің жанында оны Порт басқармасының қайығы байқады. BDMLR әрекет ету уақыты келді деп шешті. Лондон порты мен Метрополитен полициясынан елеулі көмекпен BDMLR дәрігерлері таяздау кезеңде китті құм сілкіп жатқан жерге жағалауға шығарып, одан кейін Темзадан алып кетуді шешті. Түске қарай олар китті ұстап, оның үрейленбеуі үшін көзін жауып, медициналық тексеру жүргізді. Екі сағаттан кейін кит Альберт көпірінің жанындағы кран арқылы баяу және ақырып баржаға көтерілді. Осы кезде өзен жағасында мыңдаған адам жағдайды бақылап отырды, ал суреттер бүкіл әлемге тарады. Алдыңғы күнгі қызығушылық мүлдем жойылды, енді кит көп уақыт тірі қала алмайды деген шұғыл алаңдаушылық пайда болды. Баржа теңізге қарай Темза өзенімен асығып келе жатқанда, жаңалықтар арналары сапарды тоқтаусыз көрсетіп жатты. Ол шамамен сағат 17:00-де Темза бөгетіне жетті. Кейін, қараңғы болса да, көпшілік "Елизавета II" көпірінің бойында тізіліп тұрып, баржаны көруге тырысты. Әр сағат сайын киттің денсаулығына қатысты алаңдаушылық күшейді, ол судан шыққандықтан жағдайы нашарлап, өз дене салмағының әсерінен баяу қирап бара жатты. Китті Атлант мұхитына жіберу жоспары тоқтатылды (құтқару тобы бұрын қолайлы қайық іздеу туралы хабарлаған еді); оның орнына, ол Маргейт маңындағы Кент жағалауында, Шивиринг Сэндс қаласының жанында босатылуы керек еді. Осы уақыт бойы BDMLR соңғы шешімді кемедегі ветеринар қабылдайтынын айтты, ол китті босату немесе оған эвтаназия жасау туралы шешім шығарады. Кейіннен сүтқоректі жануардың "қиын жағдайда" екені, тынысы ауырлап, бұлшықеттерінде мәселелер пайда болғаны хабарланды. 21 қаңтар күні сағат 19:08-де кит конвульсиядан қайтыс болғаны расталды.

Өлімнен кейін

Ветеринар Пол Джепсон басқаратын команда Лондон зоологиялық қоғамы тапсырмасымен киттің мәйітін дереу қарап тексерді. Киттің денесінде құрсағында, басында және арқа қанатында бірнеше жарақаттар болды, олар көбінесе қайықтармен соқтығысу немесе тасты өзен төсегіне тию салдарынан туындаған болуы мүмкін. Киттің жас өңеш екені расталды. 2006 жылдың 25 қаңтарында жарияланған нәтижелер, оның сусыздану, бұлшық ет зақымдануы және бүйрек жеткіліксіздігі сияқты бірнеше мәселелердің салдарынан қайтыс болғанын көрсетті.

Кіру себептері

Темзада киттің пайда болу себептері белгісіз болды. Өлімнен кейін бірнеше мүмкін себептер қарастырылды:

Ауру: Бұрынғы кит жағаға шығу жағдайларының кейбіреуіне киттің денсаулығының нашарлауы себеп болған деп саналады, бұл паразиттік инфекциялар немесе ластану сияқты факторлардың салдары болуы мүмкін, олар киттерді бағдардан шығарып, оларды жасы суға қадап тастауы мүмкін. Шу ластануы: әскери сонар жүйелері теңіз сүтқоректілерінің есту қабілетіне зиян келтірген бірнеше жағдай тіркелді. Корольдік теңіз күштерінің сонарлық сынақтары осыған себеп болуы мүмкін деген болжам айтылды; алайда, өлімнен кейін жасалған зерттеу киттің есту функцияларында зақым табылмады. Тамақ іздеу: кит Темза өзенінде балықтың біріккен тобын қуған болуы мүмкін деген пікір болды. Дегенмен, солтүстік бөтелке мұрынды киттің негізгі тамағы - балық емес, кальмар. Навигациялық қате: өлімнен кейін зерттеу жүргізген ғалымдардың пікірінше, оқиғаның ең мүмкін себебі - киттің Солтүстік Атлантикадағы әдеттегі тамақтану орындарына қайтуға тырысқаны және жағалауды айналып өтудің орнына, қателікпен Темза өзенімен батысқа қарай жүзіп кеткені.

Киттің өлімінен кейінгі оқиғалар

Бастапқыда киттің денесі қоқыс орталығына көмілуі немесе денсаулыққа қауіп төндірсе, өртелуі мүмкін деп есептелген. «The Sun» газеті киттің қаңқасын қалпына келтіру үшін қажетті 10 000 фунт стерлингті жинағаннан кейін, 23 қаңтарда осы сүтқоректінің сүйектері ғылыми зерттеулер үшін пайдалану мақсатында Табиғат тарихы мұражайына берілетіні жарияланды. Бұл түрдің сирек жағаға шығуына байланысты, 20 жылдан астам уақыттан бері Ұлыбританияның теңіз сүтқоректілерінің ұлттық жинағына енген алғашқы толық солтүстік бөтелке мүңкілді киттің қаңқасы болды. Қаңқа 2007 жылғы қаңтар айының соңында «The Guardian» және «Observer» мұрағаттары мен келушілер орталығында көпшілік назарына ұсынылды. 2006 жылы BDMLR киттің денесін Темза өзенімен жүргенде ылғалды ұстау үшін қолданылған кішкентай қызыл су шамышын eBay аукционына қойды. Шамышыға құтқару тобы қол қойған. 10 күндік аукционға 50 нақты ұсыныс келіп, барлығы 2050 фунт стерлинг жиналды. Аукцион ондаған жалған ұсыныстармен, олардың кейбіреулері 1 миллион фунттан асып кетті. Деймон Албарн «Northern Whale» атты ән жазды, оны оның альтернативті рок тобы «The Good, the Bad & the Queen» өздерінің «The Good, the Bad & the Queen» альбомы үшін жазды. BBC Electric Proms концертінде (26 қазан 2006) Албарн әнді былай деп таныстырды: «Бұл келесі ән махаббат туралы ән ретінде басталды, мен жақсы көретін адам үшін. Бірақ Темзаға кит келді, содан кейін ол кит туралы әнге айналды». 2006 жылғы 21 желтоқсанда «Channel 4» телеарнасы 2006 жылғы қаңтардағы оқиғалар туралы 60 минуттық деректі фильмді, «The Whale That Swam To London» фильмін көрсетті.

Басқа киттер

Теңізде болған екі күн ішінде Темза бөгетінің маңында және Саутхенд-онда екінші кит байқалғаны расталмады. 21 қаңтарда Темза сағасының айналасында кит әні естілгені туралы хабарланды. Сол күні Путниде өзеннің жоғары ағысында шағын теңіз сүтқорығының денесі табылды – кейін ол порпойыз екені анықталды. Бұл оқиғаның Темзадағы китпен байланысы жоқ. Темзадағы китке дейін сейсенбі және сәрсенбі күндері Чизвик пен Кью маңында порт порпойы (Phocoena phocoena) байқалғаны туралы хабарлар болды. BDMLR дәрігерлері бірнеше рет іздеді, бірақ нәтиже болмады. Осы киттің денесі кит құтқарылған күні жақын жерде суға батқан күйде табылған. Ақпан айының басында Хамбер сағасында тұмсықты кит (Physeter macrocephalus) құрлыққа шығып, көп ұзамай қайтыс болды. 2006 жылдың 15 ақпанында Линкольнширдің Скегнесс қаласында жас еркек тұмсықты кит жағаға шықты. Лондон зоологиялық қоғамынан Пол Джепсон мәйіттің қазбасын жасады. 2009 жылдың 14 қыркүйегінде жас дөңгелек кит Темза өзенінің жағасына Дартфорд, Кент қаласында құйылды. Ол аштықтан өлген деп есептеледі. 2018 жылдың 25 қыркүйегінде Темза сағасында ішкі жерге қарай жүзіп бара жатқан белуга (Delphinapterus leucas) байқалды және бастапқыда "қыңыр күйде" деп сипатталды, себебі ол жалғыз болды – белугалар әлеуметтік жануарлар, ал жалғыз кит кездесуі сирек және олардың табиғи ареалынан алыс саналады. Бірнеше жаңалық құралы оны "Бенни" деп атады және келесі күні Грейвсенд, Кент маңында қайтадан көрінді. Бенни бірнеше ай бойы Темза сағасында болды және 2019 жылдың басында теңізге қайта оралды деп есептеледі. 2021 жылдың 9 мамырында Ричмонд шлюзіне жақын Темза өзенінде қарапайым минке кит (Balaenoptera acutorostrata) байқалды. Ол шлюздің қайық роликтеріне ілігіп қалған еді және оны Лондон порты басқармасының (PLA), Корольдік ұлттық құтқару қайықтары институтының (RNLI) және Британдық дайверлердің теңіздегі өмірді құтқару қызметінің мүшелері босатуға мәжбүр болды. Кейін ол өлтірілді.