Кіріспе

Аймақтық геология
Нидерланд геологиясы Нидерландтың геологиялық тізбегін сипаттайды. Нидерландтың көп бөлігі қазір теңіз деңгейінен төмен жатыр және бұрын теңіз астында болған немесе үнемі су тасқынына ұшыраған. Қазіргі Нидерланд төрт негізгі өзеннің (Рейн, Меза, Шельда және Ижсель) өзара әрекеттесуінің және мұз дәуірлерінде Солтүстік теңіздің және мұздықтардың ықпалының нәтижесінде қалыптасқан. Нидерланд негізінен плейстоцен кезеңіндегі мұздық және мұз аралық периодындағы дельталық, жағалаулық және эолдық шөгінділерден тұрады. Нидерландтың батысының көп бөлігі Рейн-Меза өзендерінің сағасынан құралған, бірақ адамның араласуы табиғи процестерді күрт өзгертті. Нидерландтың батысының көп бөлігі адамның су шаруашылығына байланысты теңіз деңгейінен төмен, жел тірмендері арқылы су деңгейін төмендету (көбінесе торфты) топырақ шөгуіне алып келді, бұл су деңгейінің тағы да төмендеуіне себеп болды. Нидерландтың шығысында шамамен 130 000 жыл бұрын аяқталған Саале мұз басу кезеңінің іздері табылды. Мұздықтар солтүстіктен жылжығанда, олар моренаны итеріп алға жылжытты. Мұздық Нидерландтың шығыс жартысын жапқанда тоқтады. Мұз дәуірі аяқталғаннан кейін, морена ұзын төбелі қатар түрінде қалды. Арнем және Ниммеген қалалары осы төбелердің үстіне салынған.

Палеозой дәуірі

Карбон дәуіріндегі (360–299 млн жыл бұрын) тау жыныстары Лимбург провинциясының оңтүстік-шығысында, мысалы, Хайманс карьерінде шығады. Жаңа шөгінділер (пермдік жасқа жататын) жер бетінде көрінбейді. Нидерландтың жер асты (Солтүстік теңіздің нидерландтық секторлары да оның ішінде) геологиялық тұрғыдан әлдеқайда маңызды, әсіресе мұнай және газ ресурстарына қатысты. Гроннингендегі Slochteren резервуары – Ротлигенд (төменгі перм) кезеңінің эольдық құмтасы. Бұл резервуар өте жақсы кеуектілікке және өткізгіштікке ие және Нидерландтың табиғи газ қорының басым бөлігін қамтамасыз етеді. Бұл резервуардың латеральді эквиваленті Германияның Бад-Бентхайм қаласының жанында жер бетіне шығады. Солтүстік-батыс Еуропа аймағындағы соңғы пермдік шөгінділер қалың тас тұз және ангидриттердің қабаттарымен сипатталады. Бұл Зехштейн кезеңіне доломиттер мен әктастар да кіреді. Тұз Нидерландтың шығысында (Боекело сияқты ауылдарда) өндіріледі және терең Солтүстік теңіз резервуарларының үстінде өте жақсы тығыздағыш ретінде қызмет етеді.

Мезозой дәуірі

Мезозойлық жыныстар Нидерландыда Винтерсвикке жақын карьерде (триастық Мушкелкальк әктастары) көрінеді. Юралық Позидония тақтасы жақсы дамыған, бірақ батыста және Солтүстік теңіздің астында тереңге көмілген. Ол Батыс Нидерланд бассейніндегі мұнай кен орындарының бастапқы жынысы болып табылады. Юра дәуірінің соңында Зюидвал жанартауы Нидерландтың қазір су астында қалған бөлігінде, Вадден теңізі деп аталатын аймақта белсенді болды. Бор дәуірінде Нидерландының көп бөлігі жылы, ақырғы (ішкі) теңізбен жабылған, онда қалың бор шөгінділері жиналған. Кейбір жерлерде кремний бар; бор Маастрихт қаласының оңтүстігінде өндіріледі және Маастрихт шөгіндісі осы аймақтан аталған. Осы жерде мозазаврлардың көптеген қазбалары да табылған. Шонбик мұнайлы құмтастар ерте бор дәуіріне жатады және оның астында көмірсутектерге бай төменгі бор дәуіріндегі Коэворден формациясы орналасқан, ол Шығыс Нидерланды мұнайының бастапқы жынысын құрайды.

Кенозой дәуірі

Кенозой бұрынғы шөгінділердің одан әрі жамылғысыздануымен және эрозиясымен сипатталады. Кейбір жерлерде палеоцен және эоцен шөгінділерінің қою қабатына жетеді, бірақ Нидерланды жер астының көп бөлігінде осы жастағы шөгінділер жоқ. Қазіргі Нидерланды плейстоцен және голоцен дәуіріндегі шөгінділерден, (мұздық) өзендік, эольдік және теңіз шөгінділері нәтижесінде қалыптасқан. Солтүстік теңіз жағалауын эольдік құмды төбелер, ал Утрехт төбесін (нидерл. Utrechtse Heuvelrug) жалпы пішінмен ұқсас мореналар құрайды, ал өзендердің әсері бүкіл Нидерланды аумағында көрініс тапқан.

Тектоника және орогенез

Нидерланды тектоникалық жағынан тыныш аймақ сияқты көрінсе де, бұрын бірнеше жарылымдық белсенділіктер анықталған. Соңғы күшті жер сілкінісі, 1992 жылғы Рермонд жер сілкінісі (Рихтер шкаласы бойынша 5,4), Лимбург облысының Рермонд қаласына жақын жерде орын алды. Нидерландының оңтүстігі топографиялық тұрғыдан биік және Арденн аймағы мен Лондон-Брабант массивінің геологиялық құрылымымен байланысты. Еуропалық кайнозойлық жарылым жүйесінің бір бөлігі болып табылатын Төменгі Рейн грабені, олигоцен кезеңінен бері тектоникалық белсенділікті көрсетіп, Нидерландының оңтүстік-батыс бөлігіне әсер етеді.