Кіріспе

Шри-Ланкадағы индуистік ғибадатхана Тринкомалидің Конесварам ғибадатханасы немесе Тирукономалай Конесар ғибадатханасы – Мың бағаналы ғибадатхана және Дакшина Тхен Кайласам (Оңтүстік / Ежелгі Кайлаш) – Шри-Ланканың Шығыс провинциясындағы индуистік діни қасиетті орын Тринкомалидегі классикалық ортағасырлық индуистік ғибадатхана кешені. Шри-Ланканың ең қасиетті Панча Ишварамның бірі, ол ежелгі дәуірде Тринкомали ауданы, Гокарна шығанағы және Үнді мұхитының үстінде орналасқан Конесар Малайдың үстіне салынған. Ескерткіште Шиваның басты ғибадатханасы Кона Ишвара түрінде орналасқан, ол Конасар деп қысқартылған. Алғашқы ковиль өзінің негізгі дравид ғибадатхана жоспарын құру үшін маңызды ерекшеліктерді біріктірді, мысалы, мың бағаналы залы – "Аайрам Каал Мандапам" – және Джагати. Архитектурасы үшін өз заманының ең ұлы құрылысы саналған, күрделі мүсіндік бас рельефтік әшекейлемелер қара граниттен жасалған монументті безендірген, ал оның көптеген алтын жалатылған гопурам мұнаралары орта ғасырларда кеңейтілген. Қыраттың ең биік жерінде орналасқан, алып гопурам мұнарасы бар үш ірі индуистік ғибадатхананың бірі. Қаладан қажылық сапары Конесар жолының ашылуымен басталады және кешеннің ауласы арқылы Бхадракали, Ганеша, Вишну Тирумал, Сурья, Равана, Амбал Шакти, Мурукан және Шива құдайларына дейін жалғасады, ол қыраттың биіктігінде тақ отырған. Жылдық Конесварам ғибадатханасының Тер Тхирувилах фестивалі Триномалидегі Бхадракали ғибадатханасын, сақталған Папанасучунай қасиетті құдығындағы Паванасам Тхиртамды және Конесар Малайды қоршап тұрған Бэк Бэй теңізін (Тхиртам Караткарай) қамтиды. 1131-1153 жылдар аралығында Полоннарувада билік еткен сингал патшасы Гаджабаху II Конесар Калветтуде Шиваға адал жандашыр және Конамалай ғибадатханасының меценаты ретінде сипатталған. Ол өмірінің соңғы күндерін Канталайдағы брахмандық елді мекенде өткізді. Кешен 1622 және 1624 жылдар аралығындағы отаршылдық діни шабуылдар кезінде қиратылып, оның қираған жерлерінен бекініс салынды. 1632 жылы қаладан алыс салынған ғибадатханада оның алғашқы құдайларының кейбіреулері сақталған. Археологтар мен Артур Кларк оның су асты және құрлықтағы қираған жерлерін, мүсіндерін және Чола қолаларын тапқаннан кейін бүкіл әлемде қызығушылық жаңадан оянды. Ол қалпына келтіру жұмыстары арқылы сақталды, соңғысы 1950 жылдары жүргізілді. Трикомали ауданының гүлдену кезеңінде ауылдардың меншігіне иелік ету арқылы, Трикомали ауылы осы аумақтағы мыс аралында орналасқан. Ғибадатханадан түсетін кірістер жергілікті тұрғындарға қызмет көрсетуге және тамақпен қамтамасыз етуге жұмсалады. Конесварамның көптеген тарихи байланыстары бар. Бұл ғибадатхана Ваю Пуранада, Самбандар мен Сундарардың Конесар Калветту және Теварам гимндерінде Паадал Петра Стхалам ретінде сипатталған, сонымен қатар оның батыс жағалауындағы Ишварамның Кетеесварам ғибадатханасы Маннармен бірге, Арунагиринатар сапары кезінде оның дәстүріне жоғары баға берген. Дакшина Кайласа Пуранам және Манмиам еңбектерінде оны Дакшина/Тхен Кайласам (Оңтүстік Кайлаш тауы) деп атап көрсетілген, өйткені ол бойлық орналасуы мен беделділігі үшін Кудирамалайдың батыс жағалауындағы индуистік порты қаласынан тікелей шығысқа қарай орналасқан, сонымен қатар ол аралдағы бес ежелгі Ишварам Шиваның ең шығыс ғибадатханасы болып табылады. Махабхарата, Рамаяна және Ялпана Вайпава Малаиде аралдың кеңінен танымал шығанақ ғибадатханасы ретінде айтылған Маттакаллаппу Манмиам барлық индуистер үшін оның қасиетті мәртебесін растайды. Качияппа Сивачарьярдың "Канда Пуранам" кітабында ғибадатхана Шивалық құрметте Тиллаи Чидамбарам ғибадатханасымен және Кайлаш тауымен салыстырылған.

Этимология

Профессор С. Патманатанның айтуынша, "Конешварам атауы санскрит тіліндегі Гокарнешвара сөзінен туындаған, бұл атау Тирукоңамалайдағы храм Шиваға арналған құлшылық үшін қолданылған". Үндістанда Гокарна деп аталатын тағы үш маңызды Шейва қасиетті орны бар. Калингадағы (қазіргі Одиша) Гокарна Шива храмы да тау үстінде орналасқан, ал оның бас құдайы Гокарнасвамин деп белгілі. С. Патманатан Гокарна аталған екі Шейва қасиетті орнының шығыс жағалауға қарап, тауларда орналасуының кездейсоқ еместігін, ал Конешварам храмын алғаш рет Калингадан келген қоныс аударушылар салған болуы мүмкін дейді, олардың "ең сүйікті құдайы Калингадағы Махендра тауында орналасқан Гокарнасвамин болған".

Оңтүстік Кайлаш

"Дакшина Кайлас" / "Ескі Кайлас" (Оңтүстік Кайлас) деп аталатын, себебі ол Тибет тауы Кайлас тауымен (Шиваның басты мекені) дәл сол бойлықта жатыр. Конесварамның алғашқы қара граниттен қиылған сәулеттік стилі, кіндіктің Кайласанатар храмдарымен ұқсастықтарды бөліседі. Оның дәстүрлі тарихы мен аңыздары 1380 жылы Жейавира Цинкаариян жазған Санскрит трактаты "Дакшина Кайласа Пуранам" – Конешварамның "Стала Пуранам" және "Дакшина Кайласа Манмиам" – белгісіз көнелікке жататын Сканда Пуранамның үш тарауы, оның қолжазбалары 5-7 ғасырларға дейін табылған және мерзімделген. Осы Пураналарда ғибадатхана алғаш рет "Конеисвара Парватия" деп аталады, бұл Кулакоттан Чоланы оның қасиеттілігін біліп, Трикомале қаласына теңізден жүзіп келіп, храмды дамытуға ынталандырды. Екеуі де Нандидің жақтастары болған. Патанджали атақты Чидамбарамдағы Тиллаи Натараджа храмына сапар шегіп, Натараджаға арналған "Чарана Шрунгарахита Стотрам" өлеңін жазды.

Мацья (Вишну-Тхирумал) және Шакти Конесверам ғибадатханалары, Тринкомали

Качияппа Сивачарьярдың "Канда Пуранам" эпопеясында Конесверам әлемдегі ең қастерлі үш Шива мекенінің бірі ретінде, Тиллаи Чидамбарам ғибадатханасы және Кайлас тауымен бірге құрметтеледі. Кулакоттан Чола жөндеген Конешварам кешенінің Вишну Тирумал ғибадатханасы, 10 ғасырдағы Нилавели жазуы сияқты кейбір орта тамил жазбаларында Санскриттің "Мацьякешвара" сөзінің тамил тіліндегі нұсқасы ретінде Тируконамалай Маччакешвара/Маццешвара Ковиль деп аталған. Шындығында, Мацья – Вишнудың балық бейнесіндегі жаратылысы. Бұл ғибадатхананың маңыздылығы, сондай-ақ мүйістің үшінші пагодасының Құдай анаға арналуы "Дакшина Кайласа Пуранам" және "Тируконасала Пуранам" еңбектерінде одан әрі баяндалған. Ғибадатхананың "Аайрам Каал Мандапам" еуропалықтар арасында Тринокамале Пагодасы – Мың бағаналы ғибадатхана атағын алды.

Біздің заманымыздың VI-VII ғасырларындағы Паллава патшалығы гимні

VI ғасырда Жаффна түбегінен оңтүстікке қарай Конесварам ғибадатханасына, ал одан әрі оңтүстікке Баттикалоа арқылы Тхерукковилге дейін теңіз жолымен арнайы сапар жасалды. Кона ма малаидың Конесварам ғибадатханасы туралы Сайва әдебиетінің Теварам еңбегінде VI ғасырдың соңында Тиругнана Самбандар айтқан. Манардағы Кетешварам ғибадатханасымен бірге Конешварам ғибадатханасы да тамилаккамдағы 8-ғасырлық Наянар әулиесі Сундарардың осы әдебиетте мақталуын алды. Осыдан бастап Конешварам материктегі 275 Шива Стхаламның (Теварамда даңқталған Шива мекендерінің) бірі ретінде "Паадал Петра Стхалам" тобының құрамына кірді. Ела Надудағы (тамил әдебиетіндегі ғибадатхананың елі) жалғыз ғибадатхана – Кетешварам. Осы кезеңде ғибадатхана Дравидиялық тас ғибадатханалар стилінде Тамил Паллава әулеті тұсында құрылыс дамуын бастан кешірді. Бұл Паллава патшасы Нарасимхаварман I (630–668 жж.) әскерлері аралды бағындырған және арал оның атасы Симавишну патшасының (537–590 жж.) билігінде болған кезде болды. Осы аймақта көптеген Паллава салған тас ғибадатханалар бой көтеріп, бұл сәулет стилі келесі бірнеше ғасырлар бойы танымал болды. 8–10-ғасырлардағы Канда Пуранам (Пураникалық тамил әдебиетінің эпосы және Сканда Пурананың аудармасы), Канчипурамдық Качияппа Сивачарьар жазған, Конешварам ғибадатханасын Тамил Надудағы Чидамбарам ғибадатханасымен және Тибеттегі Кайлаш тауымен қатар әлемдегі үш ең маңызды Шива мекендерінің бірі деп сипаттайды. Тринкомали ауданының құнарлы Коддияпурам аймағы жыл сайын 100 аванм күрішпен ғибадатхананы қамтамасыз етіп, Конешварам үшін майлы тұқымдар өсіруге міндеттелді. Конешварам ғибадатханасы және оған іргелес аймақ, солтүстікте Периякулам мен Мананкерни, батыста Кантали мен Потханкаду және оңтүстікте Веругалдан бастап, үлкен Сайва Тамил княздығын құрады. 1033–1047 жылдарға қатысты Тамил жазулары, жақын маңдағы Чолешварам ғибадатханасының қираған қалдықтарындағы Переру, Канталаи және Мананкерни жазулары Чола патшасы Илланкешвар Девардың (Шри Канкаванамар) Конешварам ғибадатханасы мен Тринокамале аймағындағы әкімшілік тәжірибесін көрсетеді. Ғибадатхананың құрылыс жұмыстарына архитектор және Чола сарайының сақшысы Мувентавелан Канавати көмектесті. Тринкомали ауданындағы Паламоттай жазуы, жақын маңдағы Канталаи жазуларының арасында табылған, күйеуінің құрметі үшін Тамил жесібінің "Оңтүстік Кайлаш (Тен Кайлам) Шива ғибадатханасына" жасаған ақшалай сыйлығы туралы мәліметтерді сақтайды. Бұл Велайккарар – соғыс тамиль әскери кастасының мүшесімен басқарылды. 1131–1153 жылдары Полоннарувада билік еткен патша Гаджабаху II Конесар Кальветтуде Шиваға адал құлшынып, Конамамалаи ғибадатханасына демеушілік еткені туралы айтылады. Король Чодаганда Дева, король Вираражендра Чоланың немересі Анатаварман Чодаганда Деваның ұрпағы – Одиша мен Андхра Прадештің Шығыс Ганг әулетінің негізін қалаушысы, 1223 жылы Тамилдің жаңа жылында Конамамалаиға келгеннен кейін көптеген қайырымдылықтар жасады, бұл туралы индуисттік ғибадатхананың есігіндегі Граната әліпбиінде жазылған санскрит жазуында айтылған. 2010 жылдың қазан айында Конешвар жолының оң жағындағы алаңқайда құрылыс жұмыстары кезінде қазғанда, мың жылдық Чола Ваттелтут әліпбиімен жазылған тамил жазуы табылды.

Пандия патшалығы, XIII ғасыр

Тамил елінің істеріне ортағасырлық Пандян әулетінің араласуы 815 жылдан 862 жылға дейін Пандян патшасы Шримара Шриваллабханың жаулауынан кейін күшейе түсті, бұл аралдағы жергілікті тамильдер тарапынан жылы қарсы алынған араласу болды.

Жаффна патшалығы (1215-1620 жж.)

Жаффна патшалығының Тамил Арьячакраврти әулеті патшалары өз билігіндегі Конесварам қасиетханасына құрмет көрсетіп, алтын мен күміс сыйлықтар сыйлады. Осы қасиетханаға келгендердің арасында Сингаи Парарасасегарам патшасы және оның ізбасары Канкили I патшасы болды. Жейавира Цинкариян патшасы (1380–1410 жж.) қасиетхананың дәстүрлі тарихын «Дакшина Кайласа Пуранам» деп аталатын өлең түріндегі жылнама ретінде жинақтады, ол бүгінде Конесварам қасиетханасының «Стхала Пуранам» деп белгілі. Әдебиетте Сиваноли Падам Малайдың ортасынан Шиваның қадам іздерінен пайда болған үш өзен немесе «канкай» (Ганг) суларының шығуы сипатталған. Мавилли Канкай солтүстікке қарай ағып, Шиваның Трикомаледегі мекеніне жетіп, оның оңтүстігінде теңізге құяды. Маникка Канкай шығысқа қарай ағып, Шиваның ұлы Муругаға арналған Кадиркамам қасиетханасының жанынан өтеді, содан кейін Шығыс теңізіне құяды. Кавари Канкай батысқа қарай ағып, Маннардағы Мантоттамдағы Шиваның Тирукетхечарам деп аталатын жеріне жетеді. Бұл үш өзен «өте құнды ағыстар» деп сипатталған. Ол Трикомалиден Рамешварам қасиетханасына тас блоктарын жіберіп, оның қасиетті ортасын жаңартуға жәрдемдесті. Жейавира Цинкариянның ізбасары Гунавира Цинкариян (Парарасачекаран V), Рамешварамдағы сенімді тұлға, сондай-ақ сол қасиетхананың құрылысын қадағалап, саива дінін насихаттаған, өз кірісінің бір бөлігін Конесварамға сыйлады. 1613 жылы иезуит Мануэль Баррадас жазған хатта Конесварам «ұлы құрылыс, ерекше өнер туындысы» деп сипатталған. Ол өте биік, қара граниттен, теңізге қарай тік тұрған жартасқа керемет шеберлікпен салынған және шыңында үлкен кеңістікті алып жатыр. Этиримана Цинкам патшасы алдыңғы жылы Д. Иероним де Азеведоның Трикомаледе бекініс салуға көмектесу туралы ұсынысына қарсылық көрсеткен. Бұл жоба тоқтатылды. Канкили II патшасы жеңілгеннен кейін, Трикомали мен Баттикалоа кіретін Жаффна патшалығының барлық аумағы «францискан миссионерлерінің рухани қызметіне» берілді. Бұл шешімді Кочин епископы, братец Дом Себастьян де С. Педро қабылдады. 1619 жылдың соңында шағын даттық флот Трикомалиге келді; 1620 жылдың мамырында даттар Конесварам қасиетханасын басып алып, жеңіліске ұшырағанға дейін жарым аралды нығайту жұмыстарын бастады.

XVII ғасырдағы жойылу

1622 жылы 14 сәуірде тамилдердің жаңа жылы күні португал генералы Константино де Са де Норонха (ол оны «Мың бағаналы ғибадатхана» деп атады) бұл қасиетті орынға шабуыл жасап, қиратты. 1639 және 1689 жылдар аралығында жақын орналасқан Тампалакамамда Ати Конанаякар ғибадатханасы салынды, ол құтқарылған айқын бейнелерді орналастыру үшін пайдаланылды. Конесар ғибадатханасының қирауы Азияның ең бай ғибадатханаларының біріне жасалған ең ірі қарақшылық ретінде тарихта сақталған. Бір мың жылдан астам уақыт бойы жиналған алтын, інжу-маржан, құнды тастар мен жібек заттары бірнеше сағаттың ішінде тоналып кетті. Де Кьероз жасаған жоспарда былай делінген: «Таудың шыңына алғаш көтерілгенде Пагода болды, ортаңғы бөлігінде тағы бір Пагода – олардың ішіндегі ең маңыздысы, ең биік жерде орналасқан, бүкіл Үндістаннан индуистер келіп құлшылық ететін». Ол мүйістегі үш ғибадатхананы сипаттап, паломниктердің соңғы ғибадатханадан өздерінің құдайларына құрбандық ретінде теңізге секіріп түсетінін айтады.

Свами жартасы (18 - 20 ғасырлар)

Голландиялық Цейлон кезінде Тринкомали қаласының көп бөлігі Жафнаға тәуелді Ванниарлар басқаруында болды, ал бекініс голландтармен "Пагода төбесі" деп аталған жерде орналасқан еді. Баттикалоа ауданы 1782 жылға дейін Тринкомали бекінісіне тәуелді болып келді. Британдықтар аралды билегенге дейін Свами-Рокта ешқандай рәсім өткізуге рұқсат берілмеді, содан кейін паломниктерге Шиваға қайта оралып, бекініспен қоршалған қасиетті орында құлшылық етуге мүмкіндік берілді. 19 ғасырдың ортасында теңізшілер, бас жұбы және басқа да паломниктер жартасқа барып, кокос жарып, дұға оқып, әр қаңтар айында қасиетті обрядтарды орындады. Жемістер мен басқа да құрбандықтар көбінесе жартастың шетінен төмен лақтырылып, төмендегі қираған орындарға түсетін. Қасиетті орынның қираған қалдықтары мен оның мүйісінің алғашқы суреті 1870 жылы түсірілді. Паломниктер арасында қасиетті орынға қызығушылық арта бастаған кезде, оған арналған әдебиет жазыла бастады. Тируконасала Пуранамды 19 ғасырда тамил ғалымы Масиламанипиллаи Муттукумару жазды, ал Конесварамға арналған Тируконасала Вайпавамды В. Акилесапиллаи 1889 жылы жазып, 60 жылдан кейін 1952 жылы жариялады. Мүсіндер алтын мен мыс қорытпасынан жасалған қоладан құйылған және б.з. 10 ғасырына жатқан деп саналады. Олар отырған Шиваның (Сомасканда түрінде), Чандрасекар ретіндегі Шиваның, оның жұбайы Парвати, Матумай Амбал және Ганеша бейнесін бейнелейді. Олар Конесварамға қайта орнатылар алдында аймақты аралап саяхат жасады. Ати Конанаякар ғибадатханасында сақталған басқа Конесварам мүсіндері де бар. Бұл қираған орындар, сондай-ақ Свами жартасындағы бағана 3-9 ғасырлар дәуіріндегі тамил, Паллава және Чола сәулет өнерінің ықпалын көрсетеді. Паллава Гранта мен Чола жазуларының және ғимарат аумағынан табылған индуистік бейнелердің табылуы бұл династиялардың ғибадатханаға қызығушылық танытқанын көрсетеді. Құрылысынан 350 жыл өткен соң, Тринкомалидегі Шри-Ланка тамил индуистері ғибадатхананы қалпына келтіру үшін комитет құрды; ескі мүсіндер 1963 жылдың 3 наурызында жаңадан қалпына келтірілген қасиетті орынның ашылу салтанатында қайта орнатылды. Вишну Тирумал ғибадатханасы мүйісте кездесетін алғашқы ғибадатхана болғандықтан, ол 1726 жылы Франсуа Валентиннің "Oud en Nieuw Oost Indiën" еңбегінде айтылған.

Фестивальдар

Конесварам ғибадатханасы дәстүрлі Тәр арба фестивалі, Наваратри және Сиваратри тойларымен мәшһүр. Апрель айында жиырма екі күнге созылатын Тәр арба фестивалі құдайлар мен қауымды Путандуға, яғни тамилдердің жаңа жылына дайындауға бағытталған. Наваратри тоғыз күнге созылады және ол құдайдың әртүрлі қырларына арналған, ал Сиваратри Шиваға арналған. Жұрт күнделікті ғибадатханаға барып, құрбандықтарын шалады. Сыртта тағам, сусын, қола ыдыстар, қыштан жасалған заттар, маталар мен қасиетті бейнелерді сату үшін дөңгелектер тігілген. Бұл шараларға көбінесе индуистер келеді. Басты Тхруконешварам Тхер Тхерувила фестивалі – жиырма екі күндік жылдық арба фестивалі ғибадатхананың Нанди туын көтерумен басталады. Содан кейін Қонасар мен оның жұбайы Матхумай Амбалдың процессиясы арнайы жасалған арбаға орнатылып, тартылады, ал Пиллаяр мен Муруганның екі жұбайы Валли мен Тейваянайы екі басқа безендірілген арбада алдынан шығады. Бұл Тринкомали ауданы бойынша өтеді және Кулакоттанның тас жазбаларында тамил ауылдарындағы индуистер, Самбальтиву сияқты тарихи түрде ғибадатханаға тиесілі жерлерде жылдық фестиваль кезеңінде пуджаларды өздерінің Упаям ретінде өткізуге құқылы екендігі туралы мәліметтер келтірілген. 1624 жылдың сәуір айына дейін Конесварам Тәр фестивалі жыл сайын Путанду маңында сәуір айында бес арбамен өткізілетін. Бұл дәстүр үш жүз жетпіс тоғыз жылдан кейін 2003 жылдың сәуірінде қайта жаңғыртылды. Су кесу Тейертам Тирувила фестивалі (қасиетті ванна) жыл сайын Семи жартасындағы ғасырлар бойы сақталған Папанасахунай қасиетті құдырында (Папанасам Тейертам) Тәр фестивалі кезеңінде өтеді. Құдай мен басқа да қасиетті заттар құдықтың суына шомылады. Тейертамнан кейін жұртқа қасиетті су шашыратылады. Теппат-Тирувила қайық фестивалінде Конесар мен Матумай Амбал құдайы қайықпен ғибадатхананы айналып, Свами-Роктан Бэк-Бей теңізі арқылы Голланд шығанағына дейін жүзеді. Путандудан бұрынғы түні Голланд шығанағының жағажайында діни дәрістер мен мәдени шаралар өтеді. Содан кейін құдайлар келесі күні таңертең Путандудағы ғибадатханаға Форт-Фредерик қақпасы арқылы жолмен жеткізіледі. Тринкомали Бхадракали Амман ғибадатханасы және басқа да индуистік ғибадатханалар бірнеше ғасыр бойы Тертха шығанағында (Тертха Кадаткарай) Тейертам фестивалін өткізеді. Осы жиырма екі күндік фестиваль кезеңінде Конесварам Пунгаванам фестивалі – ғибадатхана бақшасы фестивалі ұйымдастырылады. 1950 жылы қола мүсіндер табылып, 1951 жылдан бері жыл сайын атап өтілетін Маха Шиваратри күнінен кейін үш күндік процессия өтеді. Фестивальдің әр күні үш кезеңнен тұрады. Бас құдай Конесар, оның жұбайы Матхумай Амман, Ганеша және Муруганның бейнелері Свами-Роктан Фредрик қамалына дейін арнайы жасалған Тәр ғибадатханасының арбаларында жеткізіледі, содан кейін Тринкомали қаласының Періякадайы бойынша шеруге шығарылады. Жұрт арбаларды әсем жолмен сүйреп, ән шырқап, мадақ айтады. Жұрт үйлерінің алдындағы порна құмбылын ұстап, процессия өтетін кезде құлшылық етеді. Фестивальдің екінші күні Патиркалай Амбал ғибадатханасына процессия ұйымдастырылады, онда киелі суреттер кешке сақталады. Мерекеңің соңғы күні үлкен арбалар Тринкомали арқылы Конесварамға қайтарылады, дәстүрлі надесверам және тавил музыканттары сүйемелдейді.

Аңыздар

Бір индуистік аңыз бойынша, Шиваға Конесварамда құдайлардың патшасы Индра табынған. Рамаяна эпосының патшасы Равана мен оның анасы Шиваны қасиетті линга нысанында табынуға шақырылған. Дақшина Кайласа Манмиам, ғибадатхана тарихы туралы жылнама, дана Агастияның Оңтүстік Үндістандағы Ветхараниамнан Тирукарасайдағы Парамешвара Шива ғибадатханасына – қазір қираған – Мавилли Канкайдың жағасында, Конесварамда табынуға дейін; одан кейін ол Тувадапуриге барып, Кетешварарға табынып, ақыры Подия тауларына қоныстанды. Голланд аңыздары Свами жартасындағы құламалардағы индуистік бағанамен байланысты, ол 1687 жылы қайта орнатылған ескерткіштегі жазуға байланысты. Жазуда: "Tot gedaghtenis van Fran cina van Reede, lofr. van Mydregt, dezen A° 1687 M April opgeregt", немесе ағылшын тілінде: "Бұл 24 сәуірде 1687 жылы Франсина ван Ридтің, Мидрехт әулетінің ханымның есіне орнатылды". Голланд Цейлонының губернаторы Густаф Виллем ван Имхофф 1738 жылы өзінің күнделіктерінде осы бағананы атап өтті, ол Жаффнадан Тринкомалиге сапарлағанда "Пагодсберг" немесе "Пагода төбесі" деп аталатын аймақтағы Ванниар басшыларымен кездесті. Ол 31 мамырдағы сапарында "Коммиссари генерал ван Ридтің қызы Франсина ван Ридтің аты шахтада 1687 жылы табылғанын, бұл оның да осы жерге келгенін көрсетеді. Басқа ештеңе айта алмаймын". Қыздың әкесі Хендрик ван Реде, Голланд Цейлоны кезінде Джаффнаның қолбасшысы болды және 1687 жылдың 23 сәуірінде Триномалиден Педро нүктесіне дейін жүзіп кетті. Тарихшы Джонатан Форбс 1810 жылы жазған "Сейлондағы он бір жыл" кітабында бағананы Франсинаның өзін-өзі өлтіруіне арналған ескерткіш ретінде сипаттады, өйткені ол өзінің сүйіктісін, жас голланд офицерін, Голландияға кетіп бара жатқанын көрді. Кейбір тарихшылар бұл оқиғаны Квейроздың бұл жерде ғибадат етушілермен болған әрекеттермен біріктіру деп сипаттайды, өйткені пұтқа табынушы теңізшілер теңізден осы жерді құрметтеген. Тарихи деректерге сәйкес, Франсина ван Рид 1694 жылы қайтадан үйленген. Жазушылар ескі индуистік бағананы қайта орнатып, оған жазуды оюшының ниеттерін Франсинаның жартастан көтеріліп, әкесімен қоштасу үшін, ол өткенде, және адамгершілік сүйіспеншіліктің белгісі ретінде еске алу деп сипаттайды. Равананың жарығы осы аңызға байланысты Ғашықтың секіруі деп те аталады. Тағы бір дәстүрге сәйкес, XII ғасырда патша Гаджабаху II өзінің оңтүстік бекіністерінен Конесар Ковильге оны бұзып, будда ғибадатханасына айналдыру ниетімен аттанды. Канталаи резервуарына жақындаған кезде ол индуспен керемет түрде соқырлықтан айықты және бұдан кейін индуизмге көшті. Бұл атаудың тамил тілінде "көз өседі" деген мағынаны білдіретінін айтады. Бұл археолог Сенарат Паранавитананың Гранта тамил жазуындағы Санскрит тіліндегі 13-ғасырлық жазуды оқып, индус ғибадатханасының аумағында табылған Кодаганга Деваның жазбасын оқып, берген пікіріне негізделген. Жазуда Кодаганга 1223 жылы Гокарнаға келгені жазылған. "Махавамса" да "Гокарна" қаласындағы бір тәңірге арналған ғибадатхана туралы айтылған. Онда Махаенаның (334–361) ғибадатханаларды қиратуымен танымал болған, аралдың орталық патшалығын оңтүстік Анурадхапура қаласынан басқарып, Гокарнадағы құдайға арналған ғибадатханаларды қиратып, оның орнына буддалық Вихаралар салғандығы туралы айтылған. Махавамсаға қатысты XII ғасырдағы түсініктемеде құлаған ғибадатханада Шиваның бір түрі болған. Басқа дереккөздер бұл кешеннің жойылғанға дейін индустар мен буддистердің бөлімдері болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. 1958 жылғы тәртіпсіздіктер кезінде тамилдер ғибадатхана буддалық емес екенін көрсету үшін ғибадатхана маңындағы бо ағаштарын кесіп тастады. 1968 жылы сингальдықтардың басым көпшілігі Біріккен ұлттық партияны, ал тамилдер азшылығының басым көпшілігі Федералды партияны құраған біртұтас үкімет индустар үшін қасиетті жерді қорғалған аймақ деп жариялау туралы келіспеушіліктерден кейін құлдырады. Федералды партия министрі тағайындаған комитет бұл жерді қорғауға беру мүмкіндігін зерттеу үшін сол кездегі премьер-министр Дадли Сенанаякемен кеңеспей-ақ таратылды. Бұл туралы ол ғибадатхана аумағы "сингаль немесе будда емес" адамдардың "қолдарына түсетінін" ескерген белгілі буддалық монахтан шағым хаты алғаннан кейін болды. Федералды партия осы әрекеттен кейін үкіметке қолдау білдіруін тоқтатты. Т. Сабаратнам сияқты журналистердің айтуынша, бұл оқиға тамил және сингаль қауымдастықтарының болашақ ынтымақтастығына кері әсер етті. Ғибадатхана және оның төңірегі қазіргі уақытта Шри-Ланка армиясының бақылауында, ол Форт Фредерикте базасын ұстап тұр. 2008 жылдың 21 қыркүйегінде ғибадатхананың бас діни қызметкері Сивашри Кугаражакурукал аймақтағы индуист дінбастарына бағытталған науқанда қаза болды.