Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гомбак, Селангор, Малайзиядағы үңгірлер жүйесі
Cave system in Gombak, Selangor, Malaysia
the town
Бату үңгірлері – Гомбак, Селангор, Малайзиядағы үңгірлер мен үңгір ғибадатханалары бар моготе (карсттық жер бедерінің бір түрі). Бұл атау "тас" деген мағына беретін малай тіліндегі "бату" сөзінен шыққан. Тамил тіліндегі атау "Он бірінші төбе" дегенді білдіреді, себебі Үндістанда алты маңызды Муруган киіз үйі және Малайзияда тағы төртеу бар. Малайзиядағы қалған үш киіз үй – Ипо қаласындағы Каллумалай киіз үйі, Пенанг қаласындағы Таннирмалай киіз үйі және Малакка қаласындағы Саннасималай киіз үйі.
Batu Caves is a mogote (a type of karst landform) that has a series of caves and cave temples in Gombak, Selangor, Malaysia. It takes its name from the Malay word batu, meaning 'rock'. The Tamil name means "10th Hill" as there are six important Murugan shrines in India and four more in Malaysia. The three others in Malaysia are Kallumalai Temple in Ipoh, Tanneermalai Temple in Penang and Sannasimalai Temple in Malacca.
Тарих
Бату үңгірлерін құрайтын әктастың жасы шамамен 400 миллион жыл деп есептеледі. Кейбір үңгірлердің кіреберістерін жергілікті темуан тайпасы (Оранг Асли тайпасының бірі) паналау үшін пайдаланған. 1860 жылдан бастап, қытай қоныс аударушылары көкөніс егістерін тыңайту үшін гуаноны қазып ала бастады. Бірақ олар 1878 жылы американдық табиғат зерттеушісі Уильям Хорнадей және колониялық шенеуніктер Дейли мен Сайерс әктас төбелерін тіркегеннен кейін ғана танымал болды. Бату үңгірлерін құдайға табыну орны ретінде үнді тамил саудагері К. Тамбусами Пиллай ұсынды. Ол бас үңгірдің белдік пішіндес кіреберісінен шабыттанып, үңгір ішінде Муруганға арналған храм салуға ниеттенді. 1890 жылы Куала-Лумпурдағы Шри Махамариамман храмын құрған Пиллай, қазіргі Храм үңгірі деп аталатын жерге Шри Муруган Свамидің муртиін (қасиетті тікелей бейнесін) орнатты. 1892 жылдан бері тамил айының «Тхай» айында (қаңтардың соңы/ақпанның басы) Тайпусам фестивалі тойланады. Храм үңгіріне ағаштан жасалған баспалдақтар 1920 жылы салынды. 1930 жылдары баспалдақтар тозу белгілерін көрсетті, содан кейін храм төрағасы Рамачандран Найду жоғарғы үңгірлерге екі бетон баспалдақ салуды ұсынды. Ұсыныс 1939 жылы Соробгомға жіберілді. Храмның қазіргі төрағасы Р. Надараджаның айтуынша, жұмыс 1940 жылы, сол жылы Тайпусам мерекесіне дейін аяқталды. Қазіргі уақытта 272 бетон баспалдақ бар. Бұл орынды құрайтын әртүрлі храм үңгірлерінің ішіндегі ең үлкені және ең танымал – Храм үңгірі, себебі оның биік күмбезді төбесінің астында бірнеше индуисттік храмдар орналасқан. 1942 жылдың 1 қыркүйегінде Үңгірлер маңындағы ауылда Лай Тек ұйымдастырған Малайя Коммунистік партиясының отырысы өтті, онда КПМ Орталық Атқару комитеті, аймақтық партия шенеуніктері және МПАЖА жетекшілері қатысты. Бірақ Лай Тек отырыс туралы жапондықтарға хабарласты, олар таңертең шабуыл жасап, КПМ және МПАЖА жоғары командасының көп бөлігін жойды. 2018 жылдың тамызында 272 баспалдақ боялды, әрбір баспалдақ әртүрлі түстермен боялды. Бірақ Ұлттық мұра департаменті мұра нысанынан 200 метрлік аймақта жөндеу жұмыстарын жүргізуге рұқсат алу қажеттігін талап ететін заң бұзушылық туралы айыптаулар жасады. Храм басшылығы рұқсат алмағанын жоққа шығарды.
The limestone forming Batu Caves is said to be around 400 million years old. Some of the cave entrances were used as shelters by the indigenous Temuan people (a tribe of Orang Asli). As early as 1860, Chinese settlers began excavating guano for fertilising their vegetable patches. However, they became famous only after the limestone hills were recorded by colonial authorities including Daly and Syers as well as American Naturalist, William Hornaday in 1878. Batu Caves was promoted as a place of worship by K. Thamboosamy Pillai, an Indian Tamil trader. He was inspired by the vel shaped entrance of the main cave and was inspired to dedicate a temple to Murugan within the caves. In 1890, Pillai, who also founded the Sri Mahamariamman Temple, Kuala Lumpur, installed the murti (consecrated statue) of Sri Murugan Swami in what is today known as the Temple Cave. Since 1892, the Thaipusam festival in the Tamil month of Thai (which falls in late January/early February) has been celebrated there. Wooden steps up to the Temple Cave were built in 1920. In the 1930s, the stairs began to show signs of wear and tear, and then temple chairman Ramachandran Naidu proposed to build two flights of concrete stairs to the upper caves. The proposal was forwarded to Sorobgom in 1939. The work was completed in 1940, just in time for the Thaipusam celebration that year according to current temple chairman R. Nadarajah. Currently there are 272 concrete steps. Of the various cave temples that comprise the site, the largest and best known is the Temple Cave, so named because it houses several Hindu shrines beneath its high vaulted ceiling. On 1 September 1942, a village near the Caves was the site of a Communist Party of Malaya meeting convened by Lai Teck, which included the CPM's Central Executive Committee, state party officials, and a group leaders of the MPAJA. However, Lai Teck betrayed the meeting to the Japanese, who staged a surprise raid at dawn, destroying most of the CPM and MPAJA high command. In August 2018 the 272 steps were painted, each set of steps painted in a different range of colours. However, accusations were almost immediately made by the National Heritage Department for a breach of law requiring authorisation for renovations within 200 metres of a heritage site. The temple's management disputed their failure to receive authorisation.
Діни орны
Таудың етегінде тағы екі үңгір ғибадатханасы орналасқан: Өнер галереясы және Мұражай үңгірі. Екеуі де индуист мүсіндері мен суреттеріне толы. Бұл кешен 2008 жылы «Cave Villa» деп жаңартылып, қайта ашылды. Көптеген киелі орындар Муруганның Сурападман демонды жеңгені туралы айтады. Қонақтарға аудиогид қызметі ұсынылады. Рамаяна үңгірі таудың тік қабырғасына қарап тұрғанда, сол жақ шетінде жатыр. Рамаяна үңгіріне баратын жолда Хануманның зор мүсіні және Раманың адал жақтасы және көмекшісі Хануманға арналған ғибадатхана бар. Ғибадатхананың қасиеттілікке ие ету рәсімі 2001 жылдың қараша айында өткізілді. Рамаяна үңгіріндегі суреттер үңгірдің бейінді қабырғаларында Раманың өмірінен алынған оқиғаларды баяндайды. 43 метрлік (140 фут) биіктіктегі Муруган мүсіні 2006 жылдың қаңтарында ашылды, оның құрылысы үш жылға созылды. Бұл әлемдегі екінші биік Муруган мүсіні.
At the base of the hill are two more cave temples, Art Gallery Cave and Museum Cave, both of which are full of Hindu statues and paintings. This complex was renovated and opened as the Cave Villa in 2008. Many of the shrines relate the story of Murugan's victory over the demon Surapadman. An audio tour is available to visitors. The Ramayana Cave is situated to the extreme left as one faces the sheer wall of the hill. On the way to the Ramayana Cave, there is a tall statue of Hanuman and a temple dedicated to Hanuman, devotee and aide of Rama. The consecration ceremony of the temple was held in November 2001. The Ramayana Cave depicts the story of Rama in the manner of a chronicle along the irregular walls of the cave. A 43 metre (140 ft) high statue of Murugan was unveiled in January 2006, having taken three years to construct. It is the second tallest Murugan statue in the world.
Әкімшілік
Бату Малай Шри Муруган ғибадатханасы Шри Маха Мариамман ғибадатханасы Девастанамның басқару кеңесімен басқарылады, ол сонымен қатар Куала-Лумпурдегі Шри Махамариамман ғибадатханасы мен Кортумалай Пиллайяр ғибадатханасын басқарады. Бұған қоса, ол Малайзия үкіметіне индуистік жылдық күнтізбесін анықтауда діни консультант қызметін атқарады.
Batu Malai Sri Murugan Temple is managed by the Board of Management of Sri Maha Mariamman Temple Devasthanam, which also manages the Sri Mahamariamman Temple, Kuala Lumpur and the Kortumalai Pillaiyar Temple. It also performs the role of Hindu Religious Consultant to the Government of Malaysia in determining the Hindu yearly calendar.
Табиғат, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
Бату үңгіріндегі төбе және оның көптеген үңгірлері өсімдіктер мен жануарлардың мол қорын қамтиды, олардың көпшілігі әк тасты ортаға бейімделген. Бұл жерде жалпы 269 түрлі тамырлы өсімдік тіркелді, оның ішінде 56 түрі (21%) міндетті түрде кальцифилдер (тек әк таста ғана кездеседі). Әртүрлі дамылмаған үңгірлерде үңгір фаунасының алуан түрлі өкілдері бар, соның ішінде бірегей түрлер де кездеседі, мысалы, тұзақ құрғыш өрмекшілер (Liphistius batuensis). Үңгірлерде 21 түрлі жарғанат, оның ішінде бірнеше жеміс жейтін жарғанат (Eonycteris) түрлері мекендейді. Бұл орын көптеген ұзын құйрықты макактармен де әйгілі, оларды келушілер кейде қастама түрде тамақтандырады. Бұл маймылдар туристерге (әсіресе кішкентай балаларға) шағып алу қаупін тудыруы мүмкін, себебі олар өте территориялық болуы мүмкін. Ғибадатхана үңгірінің астында Қараңғы үңгір орналасқан, онда басқа еш жерде кездеспейтін аңдар мен жануарлар бар. Бұл – шамамен екі километрлік, көбінесе бұзылмаған үңгірлер желісі. Үңгірдің төбесінен төңкерілген сталактиттер мен еденнен өрлеген сталагмиттер мыңдаған жылдар бойы қалыптасқан үңгір перделері, ағын тастар, үңгір інжулері және қабықшалар сияқты күрделі құрылымдарды құрайды. Үңгірдің экологиясын сақтау мақсатында кіруге шектеулер қойылған. Малайзия табиғат қоғамы Қараңғы ылғал үңгірлеріне білім беру және танысу сапарларын жүйелі түрде ұйымдастырады.
The Batu Cave hill and its numerous caverns contain a wealth of plants and animals, many of which are specialised for limestone environments. A total of 269 species of vascular plants have been recorded from the site, including 56 species (21%) which are obligate calciphiles (found only on limestone). There are various undeveloped caves which contain a diverse range of cave fauna, including some unique species, such as trapdoor spiders (Liphistius batuensis). The caves have some 21 species of bats, including several species of fruit bats (Eonycteris). The site is also well known for its numerous long tailed macaques, which visitors feed — sometimes involuntarily. These monkeys may also pose a biting hazard to tourists (especially small children) as they can be quite territorial. Below the Temple Cave is the Dark Cave, with speleothems and a number of animals found nowhere else. It is a two kilometer network of relatively untouched caverns. Stalactites jutting from the cave's ceiling and stalagmites rising from the floor form intricate formations such as cave curtains, flowstones, cave pearls and scallops which took thousands of years to form. To maintain the cave's ecology, access is restricted. The Malaysian Nature Society organises regular educational and adventure trips to the Dark Wet Caves.
Тау-кенге көтерілу
Бату үңгірлері соңғы 10 жылдан бері Малайзиядағы тау шаруасының даму орталығы болып табылады. Бату үңгірінде 160-тан астам көтерілу маршруты бар. Бұл маршруттар Бату үңгірінің әртүрлі жақтарында, әктас тауларының көтеріліп тұрған бөліктерінде орналасқан. Көтерілу маршруттарына қол жеткізу оңай, өйткені көптеген жартастар жерден басталады. Бұл көтерілу маршруттары көбінесе үңгір кешенінің солтүстік-шығыс жағынан басталады, ал баспалдақ пен ғибадатхананың кіреберісі оңтүстікке қараған. Бұл солтүстік-шығыс аймақ Дамай үңгірлері деп белгілі. Кейбір жергілікті жетекші компаниялар арқылы түсіру және үңгірлерді зерттеу сапарларын ұйымдастыруға болады.
Batu Caves is also the centre of rock climbing development in Malaysia for the past 10 years. Batu Caves offers more than 160 climbing routes. The routes are scattered all around the side of Batu Caves, which is made up of limestone hills rising to These climbing routes are easily accessed, as most crags start from ground level. These climbing routes often start from the North Eastern side of the cave complex whereas the staircase and temple entrance faces South. This Northeastern area is known as the Damai caves. Abseiling and spelunking trips can be organised with some local adventure companies.
Тайпусам мерекесі
Бату үңгірлері тамил қауымының жыл сайынғы Тайпусам фестивалінің орталығы болып табылады. Олар Малайзия индустары ғана емес, бүкіл әлемнің индустары үшін қасиетті сапарға айналған орынға айналды. Тайпусам күні таңғы сағаттарда Куала-Лумпурдағы Шри Махамариамман ғибадатханасынан Бату үңгірлеріне дейін Муруганға арналған сегіз сағаттық діни шеру басталады. Сенушілер Муруганға арнап сүт салынған ыдыстарды қолдарымен немесе әсем безендірілген үлкен тасымалдағыштарда иықтарында алып жүреді. Бұл тасымалдағыштар – «кавади» деп аталады. Кавади қарапайым ағаштан жасалған, жартылай дөңгелек иілген тіректерден тұруы мүмкін, олардың үстіне қола немесе саз ыдыстарда сүт орналастырылады. Ал кейбіреулері екі метрге дейін биіктейтін, иілген металл қаңқадан жасалған, ұзын шұңқырларды ұстайтын үлкен және ауыр болады, олардың өткір ұштары тасымалдаушының денесін тесіп өтеді. Кавади гүлдермен және Үндістаннан әкелінген тауқұс қауырсындарымен әсемделеді. Кейбір кавадилердің салмағы жүз килограмға жетеді. Жақын жердегі Сугай-Бату (Тасты өзенде) тазаланып, сенушілер ғибадатхана үңгіріне беттеп, үңгірдегі ғибадатханаға қарай баспалдақпен көтеріледі. Сенушілер ортаңғы кең баспалдақты пайдаланады, ал жақтастары мен көрермендер екі жағындағы қоршауларға көтеріліп-түседі. Кавадиді көтеріп әкелуші ғибадатхана үңгіріне апаратын 272 сатылы баспалдақтың басына жеткенде, оны көтеру өте қиынға соғады. Діни қызметкерлер кавади көтерушілерге көмектеседі. Олар сенушінің денесін тескен ілгектер мен шұңқырлардың үстіне қасиетті күл себіп, оларды алып тастайды. Тесу және алып тастау кезінде қан төгілмейді.
The Batu Caves serve as the focus of the Tamil community's yearly Thaipusam festival. They have become a pilgrimage site not only for Malaysian Hindus, but Hindus worldwide. A procession begins in the wee hours of the morning on Thaipusam from the Sri Mahamariamman Temple, Kuala Lumpur leading up to Batu Caves as a religious undertaking to Murugan lasting eight hours. Devotees carry containers containing milk as offering to Murugan either by hand or in huge decorated carriers on their shoulders called 'Kavadi'. The kavadi may be simple wooden arched semi circular supports holding a carrier foisted with brass or clay pots of milk or huge, heavy ones which may rise up to two metres, built of bowed metal frames which hold long skewers, the sharpened end of which pierce the skin of the bearers torso. The kavadi is decorated with flowers and peacock feathers imported from India. Some kavadi may weigh as much as a hundred kilograms. After bathing in the nearby Sungai Batu (Rocky River), the devotees make their way to the Temple Cave and climb the flights of stairs to the temple in the cave. Devotees use the wider centre staircase while worshippers and onlookers throng up and down those balustrades on either side. When the kavadi bearer arrives at the foot of the 272 step stairway leading up to the Temple Cave, the devotee has to make the arduous climb. Priests attend to the kavadi bearers. Consecrated ash is sprinkled over the hooks and skewers piercing the devotees' flesh before they are removed. No blood is shed during the piercing and removal.
Даму
Тұрғын үй құрылысы 1970 жылдар шамасында Таман Бату үңгірлері, Таман Селаянг, Таман Амания, Таман Шри Селаянг, Таман Медан Бату үңгірлері және Таман Гомбак Пермай сияқты тұрғын үй алаптарымен басталды. Соңғы он жылда айналасы шағын ауылдан өнеркәсіптік аймақтарға, жаңа тұрғын үйлерге және сауда орталықтарына айналды. Тас жол үстінен көтерілген эстакада да салынды. 2010 жылдың шілде айында Сентулдан Бату үңгірлеріне дейінгі 515 миллион ринггилік жаңа KTM Komuter теміржол желісі іске қосылып, қайта жаңартылған Бату үңгірлері Komuter станциясына қызмет көрсетуде. Бірнеше үкіметтік емес ұйымдар Бату үңгірлерінің тым жоғары дамуына қатысты алаңдаушылық білдірді.
Housing development began around 1970 with housing estates such as Taman Batu Caves, Taman Selayang, Taman Amaniah, Taman Sri Selayang, Taman Medan Batu Caves, and Taman Gombak Permai. In the last decade, the surrounding area has changed from a small village to industrial estates, new housing, and retail. There is also an elevated flyover across the highway. A new 515 million ringgit KTM Komuter rail extension from Sentul to Batu Caves began operations in July 2010, serving the rebuilt Batu Caves Komuter station. Several non governmental organisations have expressed concerns about over development of Batu Caves.
Көлік
Бату үңгірлеріне Бату үңгірлері станциясынан қалалық пойызбен оңай жетуге болады. KL Sentral-дан бір бағытты сапар үшін құны 2,6 RM. Бату үңгірлеріне Бангкок банкінің терминалынан (Пудурайя терминалына жақын) 11/11d автобусымен немесе Титивангсадан U6 автобусымен де баруға болады. Бату үңгірлеріне көлікпен де оңай жетуге болады.
Batu Caves is easily reached by commuter train at the Batu Caves Komuter station, costing RM 2.6 for a one way journey from KL Sentral. Batu Caves may also be reached by bus 11/11d from Bangkok Bank Terminus (Near to Puduraya Terminus) or bus U6 from Titiwangsa. Batu Caves is also easily reached by travelling by car.