Кіріспе

Батыс Австралиядағы биоаймақ.

Орналасуы және сипаттамасы

Жағалаулық жазық – Үнді мұхитының жағалауында, Дарлинг Скарп үстартқыштарының батысында, Натуралист мүйісінен солтүстікке қарай, Перт қаласынан солтүстікке дейін созылған жолақ. Жазық негізінен құмды, құнарсыз топырақтан, сондай-ақ жағалаудағы құм төбелерінен, өзен сағаларынан және құм төбелері теңізден алшақ орналасқан көптеген ылғалды жерлерден тұрады. Дарлинг Скарпынан теңізге қарай, шығыстан батысқа қарай бірнеше өзендер жазықты кесіп өтеді, олардың ішінде Лебедь және оның ірі саласы Каннинг өзендері бар. Перт бассейнінің шөгінділері Перттің төменгі жағындағы үшінші және төртінші дәуірге жатады, олар кокина, травертин және қабықшалы материалға толы құмды әктастардан құралған. Перт соңғы мұз дәуірінде, плиоцен-плейстоцен кезеңінде пайда болған құм төбелерінің жиынтығында орналасқан. Жағалауға жақын жерде құм төбелері мен беткі қабаттар ішінара эрозияға ұшыраған әктастар мен құмды әктастар жүйесіне айналады. Бұл су астында қалған күсталар тізбегін құрайды, қазір су астындағы рифтерге айналған. Дарлинг Скарпының тік және бағытының арқасында су ағындары одан батысқа қарай ағады. Лебедь жағалаулық жазығына жеткенде, олар екі кедергіге тап болады: біріншіден, топырақтың жоғары өткізгіштігі судың көп бөлігінің жоғалуына себеп болады. Көптеген ағындар жоғалады, ал кейбір су ағындары мүлдем тоқтап қалады, мысалы, Вунгонг Брук, Кардуп Брук және Манджедал Брук. Екіншіден, солтүстік-оңтүстік бағытындағы құм төбелерінің тізбегі батысқа қарайғы ағынға кедергі келтіреді. Көптеген су ағындары тік бұрышпен бұрылып, құм төбелері арасында оңтүстікке немесе солтүстікке қарай ағып өтеді, кейде бұл бірнеше су ағындарының бірігуіне мүмкіндік береді. Мысалы, жағалаулық жазыққа жеткенде Элен Брук шамамен оңтүстікке қарай ағып, жол бойында бірнеше су ағыстарын жинап, соңында Лебедь өзеніне құяды. Тағы бір мысал – Серпентин өзені, ол жағалаудан шамамен батысқа қарай ағып, содан кейін оңтүстікке бұрылып, Пил шығанағына құйылғанша жағалаумен қатар жүреді.

Жағалаудағы құмдықтар мен Ваннеру ылғалды жерлері

Дюналық топология сонымен қатар солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталған кең сулы жерлер тізбегін құрайды, олар да суалларда орналасқан. Мысалы, Перттен солтүстікке қарайғы көлдер тізбегіне Ваннеру ылғалды жерлерінің көлдері кіреді, оның ішінде Пинжар көлі, Жандабуп көлі және Гнангара көлі. Сван өзенінің сағасындағы, Перт суы және Мелвилл суы сияқты ірі су алаптары да дюналық суалларда орналасқан.

Геология

Сван жағалаулық жазығы бірнеше құм төбелер жүйесімен сипатталады: Куиндалуп төбелері, Спирвуд төбелері және Бассендиан төбелері. Олар жағалаудан басталып, жазықтың шығыс шекарасын құрайтын ірі жарылымдарға дейін батыстан шығысқа қарай (жасы ұлғайған сайын) созылады. Жазықтың шығысында Дарлинг жартасы, солтүстігінде Бульсбруктан солтүстік-батысқа қарай өтетін қосалқы жарылым, ал оңтүстігінде Колли-Натуралист жартасы орналасқан. Бұл үш төбелер жүйесін зерттеудің алғашқы жұмыстарында олар желдің (эолиялық) және/немесе өзендердің (флювиатильді) әсерінен әкелінген құмдардың шөгуі нәтижесінде әртүрлі уақытта қалыптасқан деп есептелді. Бірақ соңғы кездегі авторлар бұл құмды жазықтардың көбінесе жергілікті ауа райының әсерінен пайда болғанын дәлелдеді. Үш төбелер жүйесінің карбонаттық материалы толығымен шайылып кеткен, нәтижесінде құмдар тек кварц құмынан ғана тұрады.

Флора

Оңтүстік-батыс Австралия өсімдік әлеміне өте бай, шамамен 8000 түрі бар, олардың төрттен бірі осы жағалау жолағында кездеседі. Құмды төбелер мен құнарсыз жазықтың дәстүрлі флорасы – кедей топыраққа, құрғақ жазға және үнемі болатын өрттерге бейімделген тығыз, бұталы квонган шалғындығы. Квонган өсімдіктерінде эндемикалық өсімдіктер көп, әсіресе бұталар мен жабайы гүлдер, оның ішінде сары жалын және тіс щеткасы гревиллеялары, желдеткіш гүлдері және кокки тілдері бар. Шалғындық Банксия және басқа да ағаштармен, соның ішінде қызыл гүлді куандонг (шөл персігі) және отындық Банксиямен себілген. Ішкі аймаққа қарай, әсіресе топырағы жақсы өзен аңғарларында туарт (Eucalyptus gomphocephala) қоса алғанда, эвкалипт орманды жерлері кездеседі. Ал ылғалды жерлер экологиялық тұрғыдан ерекше маңызды, көптеген өсімдік түрлерінің бай мекендеу ортасын қолдайды. Swan Coastal Plain – Банксия, сондай-ақ Caladenia орхидеялары мен Leucopogon бұталары сияқты белгілі бір өсімдіктер үшін ерекше маңызды орталық, тіпті Banksia Dryandra сериясы және Synaphea гүлдері сияқты кейбір туыстар әлемнің басқа еш жерінде табылмайды. Бұл жазықтың басқа да флорасының ішінде Рождество ағашы деп аталатын мирт сияқты бір түрі бар.

Фауна

Жағалаудағы жазықтарда үлкен батыс сұр кенгурудан бастап, өте кішкентай оңтүстік-батыс пигмей опоссумы мен тышқанға ұқсас балдық опоссумға дейін көптеген сумкалы жануарлар қоныстанады. Кейбір сумкалы жануарлардың қалдық популяциялары жағалаудағы аралдарда, оның ішінде Тамар валлаби мен квоккада табылады, соңғысы әсіресе Роттнест аралында көптеп кездеседі. 2012 жылы ашылған жағалау жазықтарының скинкі бұл аймақтағы құмды төбелерге ендемик және тұрғын үйлер салудан қорқаныш көрсетеді.

Қауіп-қатерлер мен сақтау

Жазықтың көп бөлігі ауыл шаруашылығы және қалалық құрылыс үшін тазаланған, әсіресе Перт және оның төңірегінде, Дарлинг қапталдарына дейін шөптесін дала жайлы жайылған. Қала жағалау бойымен жоғары да, төмен де кеңейіп келеді. Кейбір аймақтар қорғалған болғанымен, өсімдік ауруы – Фитофтораның күйреуі және дәстүрлі өрт жүйесіндегі өзгерістер банксия ағаштарын қоса алғанда, шөптесін өсімдіктерге әсер етеді. Қорғалатын аумақтарға Kings Park, Beeliar Wetlands, Star Swamp, Hepburn Heights Bushland, Canning River Regional Park, Bold Park, Whiteman Park, Kensington Bushland және Thomsons Lake кіреді.

Тарих

Дәстүрлі түрде бұл аймақ Юед, Ваджюк, Бинжареб және Варданди Нунгар халықтарының қамқорлығы мен бақылауында болды. Олардың аңшы-жинаушылық және отты қолданып өсімдіктерді жаңарту әдістері алғашқы байланыс кезінде байқалған, ескі өсімдіктер мен ормандарды сақтап келді. Сол кезде квонгандық бұталы дала жағалау бойында кеңінен таралған болатын. 1830 жылдары Батыс Австралияның алғашқы губернаторы Джеймс Стирлинг оны бастапқыда Квартанияның Ұлы жазығы немесе Квартания жазығы деп атады, бірақ бұл атаулар кейін қолданыстан шығып қалды. Еуропалықтардың қоныстануына байланысты, көптеген ылғалды жерлер шаруашылыққа пайдалану үшін, құнарлы топырақты игеру мақсатында, сондай-ақ саябақтар мен демалыс аймақтарын кеңейту үшін кептіріліп, құрғатылды. Перт қаласы құрғатылған ылғалды жерлердің орнында салынған. 1832 жылдан бері жағалау жазығындағы ылғалды жерлердің 49% (Риггерт, 1966) және 80% (Годфри, 1989) аралығы кептірілген, толтырылған немесе тазартылған деп есептеледі. Монгер және Херсман көлдері қалаға ең жақын орналасқан соңғы екі ірі ылғалды жер болып табылады. Монгер көлі бастапқыда Суан өзенінен солтүстікке қарай жағалау жазығы бойымен созылған тұщы сулы ылғалды жерлердің бір бөлігі болды. Монгер көлі, Джорджиана көлі және Сазерленд көлі (екеуі де Митчелл тас жолына жақын, Сатерленд және Ньюкасл көшелеріне жақын) және Херсман көлі "Ұлы көлдер ауданы" деп белгілі болған аймақты құрады. Перт қалашығының алғашқы тұрғындарының жанындағы басқа көлдер мен батпақтарға Кингсфорд көлі (қазіргі Перт теміржол вокзалы), Ирвин көлі (Перт ойын-сауық орталығы), ал солтүстікке қарай Стоун көлі (Перт Овалы), Пуллет көлі (Бірінші батпақ, қазіргі Бёрдвуд алаңының бөлігі), Томсон көлі (Мьюс батпағы, көл, Брисбен және Бофорт көшелері арасында) және Хендерсон көлі (қазіргі Робертсон паркі мен Дориен бақшасының бөлігі) жатты. Одан әрі солтүстікке қарай Екінші батпақ (Булвер көшесі, көл көшесінің шығысында), Үшінші батпақ (Хайд паркі) және Үш арал көлі мен Смит көлі (қазіргі Чарльз Верард қорығы) орналасқан. Бұл көлдердің көпшілігі табиғи байланысқан су ағысы жүйесін құрады, ол Клейз Брук арқылы Шығыс Перттегі Суан өзеніне құятын. 1833 жылы Кингсфорд, Ирвин, Сазерленд және Хендерсон көлдерінен ағып келген су Милл-стритте орналасқан сумен жұмыс істейтін диірменді іске қосу үшін пайдаланылды.