Кіріспе

Мүмбайда орналасқан ағылшын-үнділік трансұлттық конгломерат

Хиндуджа тобы – үнділік трансұлттық конгломерат. Топ автомобиль, мұнай және арнайы химия, банк және қаржы, АТ және ITeS, кибер қауіпсіздік, денсаулық сақтау, сауда, инфрақұрылымдық жобаларды дамыту, бұқаралық ақпарат құралдары және ойын-сауық, энергетика және жылжымайтын мүлік сияқты он бір секторда қызмет етеді. Хиндуджа бауырларының дүние жүзінде миллиардтаған долларлық активтері бар. Хиндуджа отбасының Америкадағы активтері шамамен 5 миллиард долларды құрайды. 2022 жылы Хиндуджа бауырларының таза кірісі 32 миллиард долларды құрады, осылайша олар Ұлыбританиядағы ең бай адамдардың қатарына кірді. 2023 жылдың мамыр айында компанияның патриархы Сричанд Хиндуджа қайтыс болды.

Тарих

Компания 1914 жылы Парманнд Дипчанд Хиндуджа құрған. Ол Үндістан негізделген Синдхи отбасынан шыққан. Бастапқыда Шикарпур (қазіргі Пәкістан) және Бомбей қалаларында жұмыс істеді, ал 1919 жылы Иранда компанияның алғашқы халықаралық операциясын ашты. Топтың бас кеңсесі 1979 жылға дейін Иранда болды, бірақ Ислам революциясы оны Еуропаға көшіруге мәжбүр етті. Топ төрағасы Шричанд Хиндуджа және оның інісі Гопичанд, сондай-ақ төраға, 1979 жылы Лондонға экспорттық бизнесті дамыту үшін көшіп келді; үшінші інісі Пракаш Швейцарияның Женева қаласында топтың жұмысын басқарады, ал ең кіші інісі Ашок Үндістандағы мүдделерді қадағалайды. Топта 200 мыңнан астам адам жұмыс істейді және кеңселері әлемнің көптеген ірі қалаларында, соның ішінде Үндістанда да бар. 2015 жылы «Азиялық сыйлықтар» салтанатында Хиндуджа ағалары «Жылдың бизнес-лидері» сыйлығымен марапатталды. 2017 жылы Ашок Хиндужа БАӘ үкіметінің қолдауымен өткен Азия бизнес-лидерлер форумында ABLF Global Asian Award сыйлығын алды. Hinduja Group-тың медиа бөлімі болып табылатын OneOTT Intertainment Limited (OIL) компаниясы Telecomlead.com-нан 2019 жылғы «Инновациялық лидерлер» сыйлығын жеңіп алды. 2023 жылдың мамыр айында Hinduja Group-тың жетекші төрағасы Шричанд Хиндуджа 87 жасында Лондонда қайтыс болды.

Бофорс туралы аңыз

Шричанд, Гопичанд және Пракаш Хиндуджа Бофорс скандалын тергеумен байланысты болды. Бұл скандалда швед компаниясы Бофорс 1986 жылы Үндістан үкіметіне 400 гаубицаны 1,3 миллиард долларға сатуына байланысты үкімет қызметкерлері мен саясаткерлерге заңсыз пара берді деген айып тағылды. Үш ағайынды 2000 жылдың қазан айында Үндістанның Орталық тергеу бюросымен айыпталды, бірақ 2005 жылы Делидегі Жоғарғы сот оларға қатысты барлық айыптауларды жоққа шығарды, дәлелдердің жетіспеуін және айыптау ісіне орталық құжаттардың "пайдасыз және күмәнді" екенін, олардың тегін растау мүмкін емес екенін атап өтті. Сот төрешісі Р.С. Соди былай деді: "Мен бұл іске 14 жыл бойы сот және мемлекеттік қаржы жұмсалғанына наразылығымды білдіремін. Бұл Хиндуджалар үшін зор экономикалық, эмоционалдық, кәсіби және жеке шығынға әкелді".

2001 жылғы Хиндуджа ісі

2001 жылдың қаңтар айында Ұлыбритания үкіметінің министрі Питер Мандельсонның, сол кезде британдық азаматтық алуға тырысқан Шричанд Хиндуджаның атынан, ал оның отбасылық фирмасы Миллениум Домындағы «Иман аймағының» негізгі демеушісі болуға тиіс болған, Ішкі істер министрі Майк О’Брайенге телефон соққаны белгілі болды. Осының салдарынан 2001 жылдың 24 қаңтарында Мандельсон үкіметтен екінші рет отставкаға кетті, өзінің ешқандай қателік жасағанын жоққа шығарды. Сер Энтони Хаммонд жүргізген тәуелсіз тергеу нәтижесінде Мандельсонның да, ешкімнің де заңсыз әрекет жасағаны анықтаப்படவில்லை. 2001 жылдың қаңтарында иммиграция министрі Барбара Рош, Лестер Шығысынан парламент депутаты, сол кездегі Сыртқы істер министрі Кит Ваз және басқа да депутаттардың Хиндуджа бауырлары туралы Ішкі істер министрлігіне хабарласқанын, Ваздың олардың азаматтық алу өтінішіне қатысты шешім қашан қабылданатыны туралы сұрағанын мәлімдеді. 25 қаңтарда Ваз Хиндуджа ісіне қатысты оппозицияның сұрақтарына ден орталық болды, көптеген парламенттік сауалдар тіркелді, оның рөлін толық ашу талап етілді. Ваз Сыртқы істер министрлігінің өкілі арқылы Премьер-министрдің бұл мәселені тергеуді тапсырған сер Энтони Хаммондтың сұрақтарына жауап беруге «толық дайын» екенін айтты. Ваз Хиндуджа бауырларын біраз уақыттан бері таныстығын, 1993 жылы Хиндуджа қайырымдылық қоры құрылған кезде қатысқанын, сондай-ақ 1998 жылы бауырлар Тони мен Шери Блэрді Дивали мерекесіне шақырғанда сөз сөйлегенін мәлімдеді. 2001 жылдың 26 қаңтарында Премьер-министр Тони Блэр Хиндуджа паспорты ісі бойынша тәуелсіз тергеуге кедергі келтірді деген айып тағылды, ол Кит Ваздың «ешқандай қателік жасағанын» жоққа шығарды. Сол күні Ваз журналистерге оқиғаның шындығы ашылғаннан кейін олар өздерінің әрекеттеріне «өкініш білдіретінін» айтты. «Бұл хабарламалар жарық көргенде сіздердің кейбіреулеріңіз өте жаман көрінесіздер. Питер туралы, басқалар мен мен туралы сіздер айтқан кейбір нәрселерге шындықты білгеннен кейін қатты өкінесіздер», - деді ол. Бір Хиндуджа бауырласының паспорт алу өтініші неге әдеттегіден тез қаралып, екі жылға дейін созылуы мүмкін болса, алты айдың ішінде қаралып, мақұлданғаны туралы сұраққа ол: «Бұл ерекше жағдай емес», - деп жауап берді. 29 қаңтарда үкімет Хиндуджа қорының 1999 жылдың қыркүйегінде Ваздың Азиялық алғашқы министр болып тағайындалуын тойлау үшін банкет ұйымдастырғанын растады. Ваз бұл банкетті Парламент мүшелерінің мүдделерінің тізіліміне енгізбеді, ал консервативті парламенттік кампаниялар бөлімінің басшысы Джон Редвуд Ваздың осындай қонақжайлықты қабылдауына қатысты шешімін күмәндандырды. Наурыз айында Вазға сол кездегі стандарттар жөніндегі парламенттік комиссар Элизабет Филкин оның қаржылық мәселелеріне қатысты жаңа тергеуге толыққанды қатысуға бұйрық берді. Ваздың басшысы, Сыртқы істер министрі Робин Кук, оны Хиндуджа бауырларымен байланысы туралы айыптауларға толық жауап беруге шақырды. Ваз мырза 20 наурызда Гиндуджа қорының оның әйелі басқаратын Mapesbury Communications компаниясына Хиндуджаның демеушілігімен Парламентте банкет ұйымдастыруға көмектескені үшін 1200 фунт стерлинг бергені туралы шағымды талқылау үшін Гиндуджа ханыммен кездесті. Ваз бұрын Хиндужалардан ақша алғанын жоққа шығарды, бірақ ол бұл мәміледен жеке пайда таппағанын мәлімдеді. 2001 жылдың маусым айында Ваз Хиндуджа бауырларының британдық азаматтық алу өтінішіне қолдау көрсеткенін мойындады. Тони Блэр де Ваздың басқа да азиялықтардың мүддесін «қорғағанын» мойындады. 2001 жылдың 11 маусымында Ваз Еуропа министрі лауазымынан босатылды, оның орнына Питер Хейн тағайындалды. Премьер-министрдің кеңсесі Ваз Тони Блэрге денсаулығына байланысты лауазымынан кетуге ниетті екенін білдірген хат жазғанын хабарлады. 2001 жылдың желтоқсан айында Элизабет Филкин Вазды Хиндуджа бауырларының әйелінің заңгерлік фирмасына төленген төлемдерді тіркемегендігінен ақтап берді, бірақ ол әйелінің төлемдерін жасыру үшін келіскенін айтты. Филкиннің баяндамасында төлемдердің оның әйеліне иммиграциялық мәселелер бойынша заңгерлік кеңес үшін берілгені айтылып, Ваз тікелей жеке пайда таппағаны және Парламент ережелері оның әйеліне төленетін төлемдерді жариялауын талап етпегені туралы қорытынды жасалды. Алайда ол оны құпиялылығы үшін сынға алып: «Мен үшін бұл фактіні жасыру үшін және Хиндуджа отбасымен оның мүмкін болатын қаржылық қарым-қатынасы туралы нақты ақпаратты алуым үшін, бірнеше ай бойы Ваз мырза мен оның әйелі арасында әдейі келісім болғаны анық».

Ашок Лейланд

2005 жылдың ақпан айында Үндістанда орналасқан, ағайынды Хиндуджа тобының жетекші компаниясы – «Ашок Лейланд» Судан Қорғаныс министрлігіне 100 әскери көлік жеткізу туралы келісім жасағанын хабарлады. Қару-жарақ сатуын бақылайтын белсенді Марк Томас бұл келісім Ұлыбританияның қару-жарақ экспорты заңнамасын бұзады деп мәлімдеді, себебі компания директорларының бірнешесі Ұлыбританияда тұрақты түрде тұратын немесе оның азаматтары болып табылды.