Кіріспе

Чжан Чонхуа (; 327–353), әдеби есімі Тайлин (泰臨), ресми түрде Сипингтің Джинли герцогы (西平敬烈公, Цзинь әулеті берген өлгеннен кейін берілген атағы) немесе Сипингтің Хуан герцогы (西平桓公, бұрынғы Лян мемлекетінің ішкі атауы) – Қытайдың бұрынғы Лян мемлекетінің билеушісі. Билік құрған кезінде ол Цзинь жасаған Сипинг герцогы атағын ғана емес, сонымен қатар "Лянның әрекет етуші ханзадасы" (假涼王) атағын да қолданды. Ағасы Чжан Цзюо билік құрған қысқа мерзімде ол Лянның Хуан ханзадасы (涼桓王) деп құрметтелді.

Ерте өмір

327 жылы Чжан дүниеге келді. Чжанның әкесі – 324 жылы Ерте Лянның билеушісі болған Чжан Жун (Дюк Чжунчэн). Чжанның анасы – Чжан Жунның кәнизағы Ма ханым. Чжанның толық ағасы – Чжан Цуо, оның анасы ханшайым Ян емес еді. 333 жылы, алты жасында Чжан Чжан Жунның мұрагері атанды. Оның мұрагер болу себебі белгісіз. 339 жылы, он екі жасында Чжанға біраз өкілеттік беріліп, Лиан провинциясының (涼州, қазіргі орталық және батыс Гансу) губернаторы міндетін атқарушы лауазымы берілді. 346 жылдың басында Чжанның әкесі өзінің иелігін үш провинцияға бөлген кезде, ол Лиан провинциясының губернаторы болды. 346 жылы Чжанның әкесі қайтыс болды. Шамамен 19 жасында Чжан әкесінен билікті мұраға алды және оның барлық лауазымдарын – Сипин герцогы және Лианг князі лауазымдарын иеленді. Чжан әкесінің әйелі ханшайым Яньді Ұлы ханшайым жесір, ал анасы Ма ханымды жесір ханшайым деп құрметтеді.

Билік

Жан билеуші ретінде орташа көрінді, себебі ол ойын-сауық пен ләззатқа тым көп уақыт жұмсайды деп сынағандар болды. Ол қатал немесе ысырапшыл деп айыпталмаса да, жағымпаздыққа бой алған кеңесшілерге сенуге бейім еді. 349 жылы Суо Чжэн (索振) оны ойын-сауықпен айналысуды азайтуға және кеңесшілерін тым көп сыйлықтармен марапаттамауға көндіруге тырысты. Бірақ Чжан Чунхуа оған ризашылық білдіріп, сыйлық берді, бірақ өзінің әдеттерін айтарлықтай өзгерткен жоқ. Чжан Чунхуа әкесінен кейін, Ван Чжуо (王擢) және Ма Цю (馬秋) басқарымындағы Кейінгі Чжао әскерлері Бұрынғы Лянға күтпеген шабуыл жасап, Сары өзеннің оңтүстігіндегі Бұрынғы Лянның аумағын, соның ішінде маңызды Цзиньчжэнь (金城, қазіргі Ланчжоу, Ганьсу) қаласын басып алды. Чжан Чунхуа Си Айға (謝艾) әскерін басқаруды тапсырды. Си 346 жылы Ма мен Ванның күштерін жеңіп, 347 жылы қайтадан оларды Бұрынғы Лянды жою жоспарларынан бас тартуға мәжбүр етті, бірақ Сары өзеннің оңтүстігіндегі жерді қайтару мүмкін болмады. 347 жылы Цзинь елшісі Юй Гуй (俞歸) Бұрынғы Лянға келіп, Чжан Чунхуаға бірнеше лауазымдар берді, бірақ Чжан Чунхуа күткен Лян князі емес. Ол Юйді осы атақты беруге көндіруге тырысты, бірақ Юй келіспеді, сондықтан оны тұтқынға алды (ол 363 жылы, Чжан Чунхуа қайтыс болғаннан кейін ғана босатылды). Чжан 349-351 жылдары Кейінгі Чжаоның құлауына көбінесе араласпады. Кейінгі Чжаоның батыс аумағының көп бөлігі Ди генерал Фу Цзяньның (苻堅) қолына өтті, ол 351 жылы Бұрынғы Циньді (前秦) құрды. 352 жылдың соңында немесе 353 жылдың басында қазіргі шығыс Ганьсудың бір бөлігін бақылап тұрған және Бұрынғы Яньға (前燕) адалдық серт берген бұрынғы Кейінгі Чжао генералы Ван Чжуо Бұрынғы Цинь әскерлеріне қарсы тұра алмады және Чжан Чунхуаға бағынды, ол оған жақсы қарым-қатынас жасады және оны Бұрынғы Циньге қарсы генерал ретінде пайдалануды ниеттенді. 353 жылдың көктемінде ол Ван, Чжан Хун (張弘) және Сун Сю (宋修) басқарымындағы 15 000 сарбазды Бұрынғы Циньге қарсы шабуылға жіберді, бірақ үлкен шығынға ұшырады – 12 000 немесе әскердің 80% жойылды. Чжан мен Сун тұтқынға алынды, ал Ван астана Гузанға (姑臧, қазіргі Уувей, Ганьсу) қашып кетті. Бірақ жазда Ван 20 000 сарбазбен Шанггуйге (上邽, қазіргі Тяньшуй, Ганьсу) шабуыл жасап, Цинь провинциясының (秦州, қазіргі шығыс Ганьсу) көп бөлігін басып алды. Содан кейін Чжан Чунхуа Цзинь императорына Бұрынғы Циньге қарсы науқан жүргізуді сұрап петиция жолдады. Император Му Чжан Чунхуаға мақтау айтып, оған қосымша құрмет көрсету үшін елшілер жіберді, бірақ Цзинь үкіметі сол кезде Бұрынғы Циньге шабуыл жасауға қызығушылық танытпады, сондықтан жоспар іске аспады. Сол жылы Чжан ауырып қалды және тоғыз жасар ұлы Чжан Яолингті (張耀靈) мұрагер етіп тағайындады. Оның ағасы Чжан Цзюо (張祚), Чаннин маркизі, Чжан Чунхуаның кеңесшілері Чжао Чжан (趙長) және Вэй Ци (尉緝) билікті басып алу үшін сөз байласты. Чжао мен Вэй Ши Айды (謝艾) қылмыстық әрекеттер жасады деп жалған айыптап, оны Jiuquan (酒泉, қазіргі Jiuquan, Gansu) әкімдігінің губернаторы болып астанадан жер аударды. Ши Ай Чжан Цзюо мен Чжаоның сөз байластығын айыптап петиция жолдады. Сол жылдың қысында Чжан Чунхуаның ауруы күшейген кезде, ол Ши Айды Чжан Яолингтің регенті ретінде қызмет ету үшін астанаға шақыруға тырысты, бірақ бұйрық Чжан Цзюо мен Чжао қолға түсті және жарияланбады.

Есіміңіз?

Тарихи деректердің көпшілігі Чжанның, оның атасы Чжан Ши, әкесі Чжан Цзюнь және үлкен ағасы Чжан Мао сияқты, Цзинь императоры Миннің "Цзяньсин" дәуір атауын пайдалануын жалғастырғанын көрсетеді (бұл Цзиньге адалдық таныту және Цзинь императоры Юань мен оның әулетінен алшақтау үшін жасалған). Бірақ кейбір деректерде ол дәуір атауын "Юнлэ" (永樂 yǒng lè 346–353) деп өзгерткендігі айтылады. Қазіргі теория бойынша, ол ішкі істерде өз дәуір атауын қолданса, басқа мемлекеттермен қарым-қатынаста "Цзяньсин" атауын пайдаланған. Чжанның қайтысынан кейін Чжан Цзуо регент болып, 354 жылдың басында Чжан Яолиннен билікті тартып алды.

Жеке

Жанның әйелі Пей ханшайымы болған. Жанның басты күйеуі - Гуо ханым, Жан Сюаньцзиңнің анасы болуы мүмкін. Жанның балалары - Жан Яолин (Ай герцогы) және Жан Сюаньцзинь, Цзиндао герцогы. 353 жылы Жанның әйелі Жан Цзюомен өлім жазасына кесілді. 353 жылы Жан аурудан кейін қайтыс болды. Жанның орнын Сипинг герцогы атағымен Жан Яолин басты.