Кіріспе
Цзинь әулетінің императоры 266 жылдан 290 жылға дейін. Цзинь императоры У (236 – 290 жылдың 16 мамыры), жеке аты Сима Ян, әдепті аты Аньши (安世), Сима Идің немересі, Сима Шидің сіңілі баласы және Сима Жаоның ұлы. Ол Цао Вэй мемлекетінің соңғы императоры Цао Хуанды тақтан басқаруға мәжбүр еткеннен кейін Цзинь әулетінің алғашқы императоры болды. Ол 266 жылдан 290 жылға дейін билік етті, ал 280 жылы Шығыс У мемлекетін бағындырғаннан кейін қайта біріктірілген Қытайдың императоры атанды. Император У, әсіресе Қытай біріккеннен кейін, ысырапшылдығымен және сезімталдығымен белгілі болды; аңыздарда он мың кәнизактарының арасындағы оның керемет күші айтылады. Император У жомарт және мейірімді, бірақ сонымен қатар ысырапшыл деп есептелді. Оның жомарттығы мен мейірімділігі оның билігін әлсіретті, өйткені ол ақсүйек отбасылардың (世族 немесе 士族, Шығыс Ханьнан Тан әулетіне дейінгі саяси/бюрократиялық жер иелері) сыбайлас жемқорлығы мен ысырапшылдығына тым көп төзімділік танытты, бұл халықтың ресурстарын тоздырды. Бұдан бөлек, император У Цзинь әулетін құрғанда, өзінің режимінің тұрақтылығына алаңдады және алдыңғы мемлекет Цао Вэйдің императорлық рудың ханзадаларын күшейте алмауынан құлағанына сеніп, өзінің інілеріне, туыстарына және ұлдарына, соның ішінде тәуелсіз әскери билікке ие болуға мүмкіндік берді. Бұл, керісінше, Батыс Цзиньнің тұрақсыздығына әкелді, өйткені ханзадалар оның қайтысынан кейін сегіз ханзаданың соғысы деп аталатын ішкі күреске түсті, содан кейін "Бес варвардың" көтерілісі Батыс Цзиньді жойды және оның мұрагері Шығыс Цзиньді Хуай өзенінің оңтүстігіне көшіруге мәжбүр етті.
Emperor Wu of Jin (; 236 – 16 May 290), personal name Sima Yan , courtesy name Anshi (安世), was a grandson of Sima Yi, nephew of Sima Shi and son of Sima Zhao. He became the first emperor of the Jin dynasty after forcing Cao Huan, last emperor of the state of Cao Wei, to abdicate to him. He reigned from 266 to 290, and after conquering the state of Eastern Wu in 280, was the emperor of a reunified China. Emperor Wu was also known for his extravagance and sensuality, especially after the unification of China; legends boasted of his incredible potency among ten thousand concubines. Emperor Wu was commonly viewed as generous and kind, but also wasteful. His generosity and kindness undermined his rule, as he became overly tolerant of the noble families' (世族 or 士族, a political/bureaucratic landlord class from Eastern Han to Tang dynasty) corruption and wastefulness, which drained the people's resources. Further, when Emperor Wu established the Jin Dynasty, he was concerned about his regime's stability, and, believing that the predecessor state, Cao Wei, had been doomed by its failures to empower the princes of the imperial clan, he greatly empowered his uncles, his cousins, and his sons with authority, including independent military authority. This ironically led to the destabilization of the Western Jin, as the princes engaged in an internecine struggle known as the War of the Eight Princes soon after his death, and then the "Five Barbarians" uprisings that destroyed the Western Jin and forced its successor, Eastern Jin, to relocate to the region south of the Huai River.
Цзинь әулетінің құрылуынан бұрынғы өмір
Сима Ян 236 жылы Сима Чжао мен оның әйелі Ван Юаньцзиге, конфуцийшіл ғалым Ван Судың қызынан, олардың үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Сол кезде Сима Чжао Цао Вэй үкіметінде орта деңгейдегі лауазымды шенеунік болған және генерал Сима Идің ұлы ретінде беделді рудың мүшесі еді. 249 жылы Сима И Гаопин мазарындағы оқиғада регент Цао Шуаннан билікті тартып алғаннан кейін, Сима Чжаоның мемлекеттегі ықпалы артты. 251 жылы әкесі қайтыс болғаннан соң, Сима Чжао ағасы, жаңа регент Сима Шидің көмекшісі болды. Сима Ши 255 жылы қайтыс болғаннан кейін, Сима Чжао регенттікке ие болып, Вэй үкіметіндегі ең жоғары билікке айналды. Сима Янның тарихтағы алғашқы маңызды қатысуы 260 жылы болды. Осы жылы оның әкесіне адал Цзя Чунг бастаған күштер Вэй императоры Цао Маоның билікті қайтару әрекетін жеңіп, Цао Маоны өлтірді. Ол сол кезде орта деңгейдегі әскер генералы болып, әкесінен жаңа император Цао Хуанды оның герцогтігінен Luoyang астанасына сүйемелдеу тапсырмасын алды. 263 жылдың 9 желтоқсанында әскер Шу Ханды жаулап алғандығы үшін әкесі Джин герцогы болып жарияланды, содан кейін ол мұрагер атанды. Бірақ кейде Сима Чжао Сима Янның немесе оның інісі Сима Юдың мұрагер болуына күмәнданды, себебі Сима Ю талантты деп есептелді және баласы жоқ Сима Ши оны асырап алған, ал Сима Чжао ағасының Сималардың билікті басып алудағы рөлін еске түсіріп, билікті рудың оның тармағына қайтару дұрыс болар деп ойлады. Алайда, көптеген жоғары лауазымды шенеуніктер Сима Янды қолдады, және Сима Чжао олармен келісті. 264 жылдың 2 мамырында Сима Чжао Джин патшасы болып тағайындалды (осылайша билікті басып алуға соңғы қадам жасады), ал 265 жылдың маусымында Сима Ян Джиннің мұрагер ханзадасы атанды. 265 жылдың 6 қыркүйегінде Сима Чжао императорлық билікті ресми түрде қабылдамай қайтыс болды. Сима Ян ертесіне Джин патшасы болды. 266 жылдың 4 ақпанында ол Цао Хуанды тақтан бас тартуға мәжбүр етті, осылайша Цао Вэй мемлекеті құлады. Төрт күннен кейін, 266 жылдың 8 ақпанында, ол өзін Джин әулетінің императоры деп жариялады.
Ерте билік ету: Цзинь саяси жүйесінің құрылуы
Император Ву дереу Цао Вэйдің өлімге әкелетін кемшілігі деп есептеген нәрседен – императорлық ұлдар арасындағы биліктің жоқтығынан қашып тырысты. 265 жылы таққа отырғаннан кейін, ол көптеген інілерін, туыстарын, ағаларын және ұлдарын князьдер етіп тағайындады. Әрқайсысына тәуелсіз әскери басқару және өз билігіндегі толық өкілеттік берілді. Бұл жүйе, Сегіз князь соғысынан және Солтүстік Қытайды жоғалтқаннан кейін азайттылғанымен, Цзинь институты ретінде династияның соңына дейін сақталып, кейіннен оңтүстік династиялар да қабылдады. Император Ву Цао Вэйдің саяси жүйесіндегі тағы бір мәселе – қылмыстық заңның қаталдығы еді. Ол жазалау жүйесін мейірімдірек ету үшін реформа жасауға тырысты, бірақ өзгерістерінен негізгі пайда тапқандар ақсүйектер болды, себебі мейірімділік теңсіз таратылғаны тез анықталды. Қылмыс жасаған ақсүйектерге көбінесе жеңіл жазалар берілді, ал қарапайым халыққа жазаны азайту мүмкін болмады. Бұл үлкен сыбайлас жемқорлыққа және ақсүйектердің ысырапшыл өмір салтына әкелді, ал кедейлер мемлекеттік көмексіз қалды. Мысалы, 267 жылы бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер округтік басшымен бірлесіп мемлекеттік жерді өздеріне тартып алғаны анықталғанда, император Ву жоғары лауазымды шенеуніктерді жазаламады, ал округтік басшыны қатаң жазалады. Император Ву таққа отырғаннан кейін дереу екі маңызды әскери мәселеге тап болды: қарсыласы Шығыс Ву әскерлерінің үздіксіз мазалауы (император Сунь Хао басқаруымен) және Цинь және Лян провинцияларындағы (қазіргі Гансу) тайпалық көтерілістер. Көптеген шенеуніктер Солтүстік-Батыс Қытайдағы Сяньбей, Цян және басқа тайпалар, сондай-ақ қазіргі Шансидегі Сюнну туралы көбірек уайымдады. Олар 216 жылы Цао Цао олардың мемлекетін таратып, қытай шенеуніктерінің бақылауымен қоныстандырғаннан кейін әскери қабілеттерімен қорқынышты болды. Осы шенеуніктер император Вуға Шығыс Вуға қарсы жорықтарды қарастырмас бұрын тайпаларды басып тастауға кеңес берді. Алайда, генералдар Ян Ху мен Ван Цзюнь және стратег Чжан Хуаның ықпалымен император Ву тайпалармен күресу үшін бірқатар генералдарды жіберіп, өзінің билігінің осы кезеңінде Шығыс Вуға қарсы соғысқа оңтүстік және шығыс шекаралық аймақтарды дайындады. Ол Сунь Хаоның Шығыс Вуны басқарудағы қатыгездігі мен қабілетсіздігі туралы хабарларға ерекше жігерленді. Шынында да, Шығыс Вуға қарсы соғысқа жақтас шенеуніктер оны жылдам әрекет етудің себебі ретінде келтірді, өйткені Сунь Хао ауыстырылса, Шығыс Вуны жаулап алу қиынға соғады деп сақтады. Алайда, 270 жылы Цинь провинциясында Сяньбей басшысы Туфа Шуцзиньенг көтерілісі басталғаннан кейін, император Вуның назары Туфаға ауды, өйткені Туфа Цзинь генералдарына қарсы бір-бірінен кейін жеңіске жетті. 271 жылы Сюнну ақсүйегі Лю Мэн Бин провинциясында да көтерілді, және оның көтерілісі ұзаққа созылмаса да, бұл император Вудың назарын Шығыс Вудан аударды. 271 жылы Цзяо провинциясы (交州, қазіргі Солтүстік Вьетнам), ол билігінің басынан бері Цзиньге адалдық көрсете келген, Шығыс Ву қайтадан басып алды. 272 жылы Шығыс Ву генералы Бу Чан, Сунь Хао өзіне қарсы жалған айыптамалар негізінде жазалайтынынан қорқып, маңызды Силинг қаласын (西陵, қазіргі Ичан, Хубэй) Цзиньге тапсыруға тырысты, бірақ Цзиньнің көмекші күштерін Шығыс Ву генералы Лу Кан тоқтатты, содан кейін Силингті қайтадан басып алып, Буды өлтірді. Осы сәтсіздіктерді ескере отырып, Ян басқа тактиканы қолданды – ол Лумен келісімге келді және Шығыс Ву шекара тұрғындарына жақсы қарады, олардың Цзиньге жағымды көзқарас қалыптастыруына себеп болды. 265 жылы У императоры таққа отырғанда, анасы Ван Юаньдзиді жесір император ретінде құрметтеді. 266 жылы ол өзінің әпкесі Ян Хуэйюйді (Сима Шидің әйелі) жесір император ретінде құрметтеді, Цзинь әулетін құруға оның күйеуінің үлесін мойындады. Сол жылы ол әйелі Ян Янды патшайым етіп тағайындады. 267 жылы ол оның ең үлкен тірі ұлы Сима Чжунды мұрагерлікке тағайындады – конфуцийлік принцип бойынша, император әйелінен туған ең үлкен ұлы таққа отыруы керек еді. Бұл шешім саяси тұрақсыздыққа және Цзинь әулетінің құлдырауына үлкен үлес қосты, өйткені мұрагер принц Чжунның дамуы бұзылған және басқаруға қажетті маңызды дағдыларды үйрене алмады. 272 жылы У императоры мұрагер принц Чжунның атынан ерекше шешім қабылдады – ол асыл Жя Чонгтың қажырлы қызы Цзя Наньфэнді мұрагер принц Чжунның ханшайымы болуға таңдады. Сол кезден бастап ханшайым Цзя мұрагер принцтің толық бақылауына алды. 274 жылы императрица Ян қайтыс болғаннан бұрын, жаңа императрица мұрагер принцті ауыстыруға ниеттенетініне алаңдады, сондықтан императрица Ян император Вуға өзінің туысы Ян Чжиге үйленуін өтінді. Ол келісті. 273 жылы император Ву империяның әйелдерін іріктеп алды – болашақта болатын оқиғалардың ескерту белгісі. Ол жоғары лауазымды шенеуніктердің қыздарына ерекше назар бөлді, бірақ сонымен бірге империяда іріктеу процесі аяқталғанша ешқандай некелер болмауына бұйрық берді.
Ортаңғы билік: Қытай империясының бірігуі
276 жылы император У ауыр науқасқа шалдықты, бұл мұрагерлік дағдарысына әкелді. Мұрагерлік таққа Жонг ханзадасы лайық болғанмен, шенеуніктер мен халық император Удың қабілетті бауыры Сима Ю, Ци ханзадасының таққа отыруын үміттенеді. Император У жазылғаннан кейін, ханзада Юға жақын деп санайтын шенеуніктерден әскери басқаруды алып қойды, бірақ ешкімге қарсы жаза шараларын қолданбады. Сол жылы Ян Ху император Уға Шығыс Вуды бағындыру жоспарын еске салды. Туфаның бүлігіне алаңдаған шенеуніктердің көпшілігі қарсы болды, бірақ Ян Худы Ду Ю мен Чжан қолдады. Император У олардың кеңесін мұқият қарастырды, бірақ сол кезде оны іске асырмады. 276 жылы қайтыс болған императрица Янға берген уәдесін орындап, император У өзінің туысы Ян Чжиге үйленіп, оны императрица етіп тағайындады. Жаңа императрица Янның әкесі Ян Цзюнь әкімшілікте маңызды лауазымға ие болып, өте мақтанды. 279 жылы генерал Ма Лонг Туфаның бүлігін толыққанды басып қандырғаннан кейін, император У күшін Шығыс Вуға жұмылдырып, өзінің ағасы Сима Чжоу, Ван Хун, Ван Ронг, Ху Фэн (胡奮), Ду Ю және Ван Джун бастаған алты бағыттан шабуыл жасауды тапсырды. Ең көп күш Ван Хун мен Ван Джунге берілді. Цзинь әскерлерінің әрқайсысы жылдам жылжып, мақсат тұтқан шекаралық қалаларды басып алды. Ван Джуннің флоты Янцзы өзенімен шығысқа қарай бағыт алып, өзенді Шығыс Ву флотынан тазартты. Шығыс Ву канцлері Чжан Ти (張悌) Ван Хунь әскерін жеңуге соңғы тырысқаны жасады, бірақ жеңіліп, қаза тапты. Ван Хун, Ван Джунь және Сима Чжоу Цзяньеге бет алды, ал Сун Хао 280 жылдың көктемінде бағынуға мәжбүр болды. Император У Сун Хаоны Гуймин графы етіп тағайындады. Шығыс Вудың бұрынғы аумағын Цзиньге қосу процесі салыстырмалы түрде тегіс өтті. Шығыс Ву құлағаннан кейін, император У провинциялық губернаторлардың әскери мәселелермен айналыспай, тек азаматтық басшылар болуын және генерал Тао Хуан мен маңызды шенеунік Шан Таоның қарсылығына қарамастан, аймақтық жасақтарды таратуды бұйырды. Бұл кейін Бес варвардың бүлігі кезінде мәселе туғызды, себебі аймақтық губернаторлар қарсылық көрсету үшін жеткілікті әскер жинауға үлкермеді. Сондай-ақ, ол хань еместерді империя шегінен шығарып жіберу туралы кеңеске келіспеді.
Биліктің соңғы кезеңдері: апатқа жол ашады
281 жылы У императоры Сунь Хао сарайынан 5000 әйелді өзіне алды. Содан кейін ол мемлекеттік істерге емес, әйелдермен тойлауға және ләззат алуға көбірек ден қойды. Сарайда әдемі әйелдердің саны соншалықты көп болғандықтан, ол кіммен қарым-қатынас жасау керектігін білмейтін. Сондықтан ол ешкілер жеккен шағын арбаға мініп, ешкілер тоқтаған жерде өзі де тоқтайтын. Осы себепті көптеген әйелдер өз бөлмелерінің сыртына бамбук жапырақтары мен тұз сепкен, өйткені ешкілер осы екі нәрсені жақсы көреді деп есептелген. Императрица Янның әкесі Ян Цзюнь және оның інілері Ян Яо (楊珧) мен Ян Цзи (楊濟) билікке ие болды. Император Ву өзінің ағасы, Ю ханзадасы қайтыс болған жағдайда таққа таласа ма деп алаңдады. 282 жылы ол Ю ханзадасын оның княздығына жіберді, тіпті ханзаданың мұндай ниеті бар екенін көрсететін ешқандай дәлел болмаса да. Цзинжао принцессасы мен Чаншань принцессасы император Вудан бұл бұйрықты кері қайтаруды өтінді, бірақ ол ашуланып, Чаншань принцессасының күйеуін жазалады. Ю ханзадасы ашуланып, ауырып, 283 жылы қайтыс болды. 166 және 226 жылдардағы римдік елшіліктерден кейін, «Цзинь кітабы» мен «Вэньсянь Тункао» император Ву тұсында «Да Цин» елшілігінің Қытайға келгенін жазды. Тарихтарда ол 284 жылы келгенін және императорға құрбандық сыйлықтарын ұсынғанын айтады. 289 жылы император Ву ауырған кезде, кімді регенттікке тағайындау керектігін ойлады. Ол Ян Цзюньді де, өзінің інісі Сима Лянды, Рунань князін де қарастырды, ол императорлық княздардың ең сыйлысы болды. Нәтижесінде Ян Цзюнь Сима Ляннан қорқып, оны маңызды Сючан қаласына жіберді. Империяның басқа да маңызды қалаларына бірнеше императорлық княздар да жіберілді. 290 жылы император Ву Ян мен Сима Лянның екеуі де регент болуына келісті, бірақ ол өсиетін жазғаннан кейін, оны Ян Цзюнь тартып алды және Ян жалғыз регент болып тағайындалған басқа өсиет жариялады. Император Ву көп ұзамай қайтыс болды, империяны дамуында кемтар ұл мен билік үшін бір-бірінің қанын төгуге дайын ақсүйектерге қалдырды. Ол өзі бұл апатты салдарды көре алмаса да, олар тез арада орын алатын еді.