Жінь әулетінің императоры Хуай (Сима Чи) туралы ақпарат. Өмірі, тұтқынға түсуі, және Хань Чжао билеушісі Лю Цунның бұйрығымен өлім жазасы. Тарихтан оқумен айналысқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
307–313 жылдары Цзинь империясының императоры
Emperor of Jin China from 307 to 313
Цзинь императоры Хуай (284 – 14 наурыз 313), жеке есімі Сима Чи (司馬熾), әдепті есімі Фэнду (豐度), Цзинь әулетінің (266–420) императоры болған. Император Хуай 311 жылы тұтқындалды және кейін 313 жылы Сионну мемлекеті Хан Чжаоның билеушісі Лю Конгтың бұйрығымен өлім жазасына кесілді.
Emperor Huai of Jin (; 284 – March 14, 313), personal name Sima Chi (司馬熾), courtesy name Fengdu (豐度), was an emperor of the Jin Dynasty (266–420). Emperor Huai was captured in 311 and later executed in 313 under the order of Liu Cong, ruler of the Xiongnu state of Han Zhao.
Южан ханзадасы және мұрагер ханзадасы ретінде
Сима Чи – Сима Янның кіші ұлдарының бірі, Цзинь империясын құрған императордың, оның нағашы әйелі Ванмен туған ұлы. 290 жылы мамыр айында У императорының қайтысы алдында, 289 жылы 22 желтоқсанда ол Ючжан патшасы болып жарияланды. Сегіз патшаның соғысының бастапқы кезеңінде, дамуында кемістігі бар ағасы Сима Чжунның билігі тұсында, билік үшін күрескен басқа патшалардың айырмашылығындай, Сима Чи саяси немесе әскери мәселелерге араласпады, уақытын тарихты оқуға жұмсады. 304 жылдың соңында, император Хуэйді астана Луояннан Чанъанға күштеп әкелгенде, сол кезде Хэцзянь патшасы Сима Ённың бақылауында болғанда, Сима Чи императормен бірге болуға мәжбүр болды. 305 жылдың ақпанында, оның амбициясы зор бауыры, тәж мұрагері Сима Ин, Сима Ёнмен Чэнду патшасы етіп қайтарылғаннан кейін, Сима Чи оны алмастыру үшін тәж мұрагері болып тағайындалды. Ол бастапқыда құрметтен бас тартуға ниеттенді, өйткені оның жүрегімен туысы Сима Цинь (司馬覃), Цинхэ патшасы және бір кездегі тәж мұрагері, сол лауазымға қайта оралуы керек деп ойлады, бірақ оның серігі Сю Су (脩肅) оны қабылдауға көндірді. Кейін, 306 жылы Дунхай патшасы Сима Юэ Сима Ёнды жеңгеннен кейін, тәж мұрагері Сима Чи император Хуэймен бірге Луоянға оралды. 307 жылдың қаңтарында император Хуэй уланды. (Көптеген тарихшылар Сима Юэтің өлтіруге бұйрық бергенін санайды, бірақ нақты дәлел жоқ.) Император Хуэйдің әйелі Ян Сяньронг, егер оның қарындасының күйеуі таққа отырса, оның император анасы ретінде құрметтелмейтініне сенді, сондықтан Сима Циньді император деп жариялауға тырысты; бірақ Сима Юэ оған келіспеді, ал тәж мұрагері Сима Чи Хуай императоры ретінде таққа отырды. Хуай императоры оны «Хуэй императрицасы» атағымен құрметтеді, бірақ император анасы емес. Ол әйелін, Лян Ланьбиді императрица етіп тағайындады.
Sima Chi was one of the youngest sons of Sima Yan, the founding emperor of Jin, by his concubine Consort Wang. Just prior to Emperor Wu's death in May 290, he was created the Prince of Yuzhang on 22 December 289. During the early stages of the War of the Eight Princes during his developmentally disabled brother Sima Zhong's reign, unlike the other princes fighting for power, Prince Chi did not get himself in political or military matters, but spent his time studying history. In late 304, when Emperor Hui was forcibly taken from the capital Luoyang to Chang'an, then under the control of the regent Sima Yong Prince of Hejian, Prince Chi was forced to accompany the emperor. In February 305, when his more ambitious brother Sima Ying the crown prince was demoted back to Prince of Chengdu by Sima Yong, Prince Chi was created crown prince to replace him. He was initially going to decline the honor, believing that his nephew Sima Qin (司馬覃) the Prince of Qinghe and one time crown prince should be returned to that position, but was persuaded to accept by his associate Xiu Su (脩肅). Later, after Sima Yue the Prince of Donghai defeated Sima Yong in 306, Crown Prince Chi accompanied Emperor Hui and returned to Luoyang. In January 307, Emperor Hui was poisoned. (Most historians believe that Sima Yue ordered the murder, but there is no conclusive evidence.) Emperor Hui's wife, Yang Xianrong, believing that she would not be honored as empress dowager if her brother in law inherited the throne, tried to have Sima Qin declared emperor; she was rebuffed by Sima Yue, however, and Crown Prince Chi succeeded to the throne as Emperor Huai. Emperor Huai honored her with the title "Empress Hui," but not empress dowager. He created his wife Crown Princess Liang Lanbi empress.
Билік
Хуэйді императоры көбінесе ақылды адам саналған, ол империяның Сегіз хан соғысы мен одан кейінгі У Ху және шаруалар көтерілістерінің салдарынан қалпына келуіне мүмкіндік беретін реформалар жасауға тырысты. Дегенмен, Сима Юэ билікті тығыз ұстап, императорға іс жүзінде билік жүргізуге рұқсат бермеді. 307 жылдың көктемінде Хуэйді императоры Сима Циньдің інісін (сол арқылы Хуэйді императорының інісі Сима Янның ұлы) Сима Куанды (司馬詮) тәжді мұрагер етіп тағайындады. (Оның 23 жасында немере інісін мұрагер етіп тағайындауы, өзін бедеу санағанын көрсетеді.) 307 жылдың көктемінде Сима Юэ Луояннан шығып, Сючанға (許昌, қазіргі Сючан, Хэнань) штаб-пәтерін орнатып, бірақ үкіметті қашықтан басқаруын жалғастырды. 309 жылы Сима Юэ Хуэйді императорының билігінің артуына алаңдап, Луоянға кенеттен оралып, Хуэйді императорының бірнеше серіктестерін, соның ішінде Хуэйді императорының ағасы Ван Янды (王延) тұтқынға алып, өлім жазасын берді. Хуэйді императоры оларға жеке қайғырудан басқа ештеңе жасай алмады. Сима Юэ императорлық сақшыларды таратып, императорды қорғауды өз күштеріне жүктеді. Сима Юэ билікті нығайтқанмен, Ханның қолбасшылары Лю Конг (Хан императоры Лю Юаньның ұлы), Лю Яо (Лю Юаньның немересі), Ван Ми (王彌) және Ши Ле (石勒) басқарған Ханның солтүстік және орталық Қытайдағы Цзинь билігін бұзуына және Цзинь қалалары мен аудандарын басып алуына тоқтамады. 309 жылдың соңында ол Лю Конг пен Ванның Луоянға жасаған бірлескен шабуылына тойтарыс берді, бірақ бұл жеңіс Ханның тоқтаусыз ілгерілеуіне ерекшелік болды. 310 жылы Лю Юань қайтыс болғаннан кейін және оның орнына Лю Конг келгеннен кейін, Хан Луоян аймалына шабуылдарын жаңартты. Бұл арада Сима Юэ басқа генералдар мен шенеуніктерді наразылыққа ұшыратты, ал Бин (并州, қазіргі Шаньси) әскери қолбасшысы Лю Кун (劉琨) оған қуатты Сяньбэй басшысы Туоба Илу (拓拔漪盧) Дай герцогымен бірлесіп Хан астанасы Пиньянға (平陽, қазіргі Линьфэнь, Шаньси) шабуыл жасау жоспарын ұсынғанда, Сима Юэ осы соғыс иелерінің бірінің қастандық жасауынан қорқып, Людің жоспарын қабылдамады. Шындығында, сол жылдың соңында Хуэйді императоры мен Сима Юэ әртүрлі губернаторларды Луоянға көмекке шақырғанда, жауаптар аз болды. Сима Юэ өзін сенімсіз сезіне бастады және 310 жылдың соңында орталық үкіметтің қалған әскерлерінің барлығымен, көптеген шенеуніктермен бірге Луоянды тастап кетті, бұл Луоян мен Хуэйді императорының қорғанысын әлсіздетті, бірақ Сима Юэнің бағыныстысы Хэ Лун (何倫) басқаратын шағын отряд Хуэйді императорын қорғау үшін бақылауға арналған. Сол кезден бастап Луоян полициясыз қалды және тонаушылар мен қарақшылардың қолына түсті. Хуэйді императоры көп ұзамай Сима Юэге наразы болған Цин провинциясының (青州, қазіргі Шаньдунның орталық және шығыс бөлігі) әскери қолбасшысы Гу Симен (苟晞) Сима Юэнің билігін құлату жоспарына кірісті. Сима Юэ бұл жоспарды білгенімен, Гуға қарсы жорық жүргізе алмады. Ол ашу-ызаға беріліп, 311 жылдың көктемінде қайтыс болды. Оның армиясындағы генералдар мен шенеуніктер Луоянға қайтудың орнына шығысқа, Сима Юэнің Донхай княздығына (қазіргі Линьи, Шаньдун) барып, оны сол жерде жерледі. Хэ Лун Сима Юэнің өлімі туралы естіген соң, Луояннан кетіп, сол күшке қосылуға тырысты. Алайда, екеуін де Ши Ле ұстап алып, жойды. Ши Сима Юэ империяға көп зиян келтірді деп, Сима Юэнің денесін өртеп жіберді. Сима Юэнің ұлдары тұтқындалып, Ши Ле өлтірді. Алайда Сима Юэнің өлімі Хуэйді императорын Хан шабуылдарына одан да осал етті. Гу Хуэйді императорын елорданы Каньюаньға (倉垣, қазіргі Кайфэн, Хэнань) көшіруге қарсы алуға күш жіберді, Хуэйді императоры мұны жасамақ болды, бірақ оның барлық лауазымды адамдары Луоянды сағынып, кетуге ниеттенген жоқ. Бірақ көп ұзамай Луоянды қампқан аштық одан да қатты болды. Хуэйді императоры Каньюаньға баруға шешім қабылдады, бірақ Гудың күші Луояннан кеткеннен кейін, ол қарақшылардың шабуылынан қалмастан сарайдан шыға алмады, сондықтан сарайға оралуға мәжбүр болды. 311 жылдың жазында, Луоянның қорғаныссыз екенін білген Хан генералдары Лю Яо, Ван Ми, Ши Ле және Хуян Ян Луоянға жиналды және олар Хуэйді императорын Юнцзя апаты деп аталатын оқиғада оңай тұтқынға алды. Көптеген Цзинь дворяндары өлтірілді, бірақ Хуэйді императоры уақытша сақталып, Хан астанасы Пиньянға жеткізілді, оны император Лю Конгқа ұсынды. Лю Конг Хуэйді императорын Пинья герцогы етіп тағайындады.
Emperor Huai was commonly regarded as an intelligent man, and he tried to institute reforms that he felt would allow the empire to recover from the ravages of the War of the Eight Princes and the subsequent Wu Hu and agrarian uprisings. However, Sima Yue maintained a tight grip on power and would not allow the emperor to exercise much actual authority. In spring 307, Emperor Huai created Sima Qin's brother (and therefore fellow son of Emperor Huai's brother Sima Yan (司馬晏) the Prince of Wu) Sima Quan (司馬詮) crown prince. (His apparent conclusion, at the young age of 23, that he should make a nephew his heir, may indicate that he considered himself infertile.) In spring 307, Sima Yue left Luoyang and set up headquarters at Xuchang (許昌, in modern Xuchang, Henan), but continued to control the government remotely. In 309, Sima Yue, concerned about Emperor Huai's increasing exercise of authority, made a sudden return to Luoyang and arrested and executed a number of Emperor Huai's associates, including Emperor Huai's uncle Wang Yan (王延). Other than privately mourning them, there was nothing that Emperor Huai could do. Sima Yue further disbanded the imperial guards and put his own personal forces in charge of protecting the emperor. For all of Sima Yue's assertion of authority, he could not stop Han, under its generals Liu Cong the Prince of Chu (the son of Han's emperor Liu Yuan), Liu Yao the Prince of Shi'an (Liu Yuan's nephew), Wang Mi (王彌), and Shi Le (石勒), from disrupting Jin rule throughout northern and central China and gradually wearing out Jin forces and capturing Jin cities and towns. In late 309, he managed to fight off a joint attack by Liu Cong and Wang on Luoyang, but that victory was the exception to Han's inexorable advances. After Liu Yuan died in 310 and was succeeded by Liu Cong, Han renewed its attacks on the Luoyang region. Meanwhile, Sima Yue continued to alienate other generals and officials, and when Liu Kun (劉琨), the military commander of Bing (并州, roughly modern Shanxi) proposed to him the plan of an attack on the Han capital Pingyang (平陽, in modern Linfen, Shanxi) in conjunction with the powerful Xianbei chieftain Tuoba Yilu (拓拔漪盧) the Duke of Dai, Sima Yue was fearful of a backstabbing attack by some of these warlords and therefore did not accept Liu's plan. Indeed, when Emperor Huai and Sima Yue sent out calls for the various governors to come to Luoyang's aid later that year, there were few responses. Sima Yue became uncertain of himself, and late in 310 left Luoyang with virtually all of the central government's remaining troops, along with a large number of officials, effectively stripping Luoyang and Emperor Huai bare of their defenses, except for a small detachment commanded by Sima Yue's subordinate He Lun (何倫), intended as much to monitor as to protect Emperor Huai. From that point on, Luoyang was left even without a police force and became largely a city abandoned to bandits and thugs. Emperor Huai soon entered into a plan with Gou Xi (苟晞), the military commander of Qing Province (青州, modern central and eastern Shandong), who had been dissatisfied with Sima Yue, to overthrow Sima Yue's yoke. Sima Yue discovered this plan, but was unable to wage a campaign against Gou. He grew ill in his anger and distress, and died in spring 311. The generals and officials in his army, instead of returning to Luoyang, headed east toward Sima Yue's principality of Donghai (roughly modern Linyi, Shandong) to bury him there. He Lun, upon hearing about Sima Yue's death, also withdrew from Luoyang and sought to join that force. However, both were intercepted by Shi Le and wiped out. Shi, declaring that Sima Yue had caused the empire much damage, burned Sima Yue's body. Sima Yue's sons were all captured and presumably killed by Shi. Sima Yue's death, however, only left Emperor Huai even more vulnerable to Han attacks. Gou sent a force to welcome Emperor Huai to move the capital to Cangyuan (倉垣, in modern Kaifeng, Henan), and Emperor Huai was going to do so, but his officials all still missed Luoyang and did not want to leave. Soon, however, the famine that had already overtaken Luoyang got even more severe. Emperor Huai resolved to head for Cangyuan, but with Gou's force having already left Luoyang, was unable to even leave the palace without being attacked by bandits, and therefore was forced to return to the palace. In summer 311, knowing that Luoyang was defenseless, the Han generals Liu Yao, Wang Mi, Shi Le, and Huyan Yan converged on Luoyang, and they easily captured Emperor Huai in what is known as the Disaster of Yongjia. A large number of Jin nobility was slaughtered, although Emperor Huai was, for the time being, spared and delivered to the Han capital Pingyang, to be presented to the emperor Liu Cong. Liu Cong created Emperor Huai the Duke of Ping'a.
Хан-Жао қол астына алғаннан кейін
Бір жарым жыл бойы бұрынғы Цзинь императоры Хан астанасында қорлықпен өмір сүрді. 312 жылы Лю Конг оны Куайджи герцогы атағына көтерді. Бірде Лю Конг герцогты тойға шақырғаннан кейін, бұрынғы император Ючжан ханзадасы болған кезде болған кездесу туралы әңгіме қозғады, бұл маңызды сөйлесуге әкелді. Лю Конг бастапқыда былай деді:
For one and a half years, the former Jin emperor lived a humiliating existence in the Han capital. In 312, Liu Cong promoted him to the title of the Duke of Kuaiji. Once, after inviting the duke to a feast, Liu Cong commented on a meeting they had while the former emperor was still the Prince of Yuzhang, leading to a notable colloquy. Liu Cong first stated,
"Сіз Ючжан ханзадасы болған кезде, мен сізбен бірге Ван Цзимен келіп едім. Ван мені мақтап, сіз: «Мен сенің даңқыңды бұрыннан білемін» дедіңіз. Маған өзіңіз жазған музыкаңызды көрсетіп, біз екеумізден оларға сөз жазуды сұрадыңыз. Біз сізді мақтап өлеңдер жаздық, ол сізге ұнады. Содан кейін біраз уақыт оқ атып көңіл көтердік, мен нысананы 12 рет, ал сіз бен Ван 9 рет атыпсыз. Маған қайың садақ пен күміс сия тас сыйладыңыз. Есіңізде ме?" Герцог: «Қалайша ұмытамын? Мен тек сол уақытта айдаһардың алдында тұрғанымды түсінбегенім үшін өкінемін». Лю Конг мақтауға риза болып: «Тайпа мүшелеріңіз неліктен бір-бірін өлтірді?» - деп сұрады. Герцог:
When you were the Prince of Yuzhang, I had once visited you with Wang Ji (王濟). Wang praised me, and you said, "I have long heard of your fame." You showed me the music that you had written, and then asked me and Wang to write lyrics for them. We wrote lyrics praising you, and you liked them. Then, we spent some time shooting arrows; I hit the target 12 times, and both you and Wang hit nine times. You gave me gifts of a mulberry bow and a silver inkstone. Do you still remember? The duke responded, "How can I forget? What I regret is not realizing that I was in the presence of a dragon." Liu Cong, impressed by the flattery, then asked, "How is it that your clan members slaughtered each other?" The duke replied:
«Бұл адамның ісі емес, аспанның қалауы еді. Ұлы Хан құдайдан инабат күтіп отырғандықтан, біздің тайпа Хан үшін өзін-өзі құрбан етті. Егер тайпа мүшелеріміз У императорының бұйрығын орындап, біріккенде, Сіздің императорлық билігіңіз қалай қалыптасар еді?» Лю Конг таңғалып, олар түн бойы әңгімелесті. Ертесі күні Лю Конг өзінің сүйікті кәнизактарының біреуін герцогқа сыйлық ретінде берді, оны Куайджи герцогинясы етіп тағайындады. Алайда 313 жылы бұрынғы император қайтыс болды. Жаңа жыл тойында Лю Конг оған жоғары шенеуніктерге шарап құюды бұйырды, ал бұрынғы Цзинь шенеуніктері Ю Мин мен Ван Хуан оның қорланғанын көріп, эмоцияларын жасыра алмады және дауыстап жылады. Бұл Лю Конгты ашуландырып, Ю мен Ванды, сондай-ақ көптеген бұрынғы Цзинь шенеуніктерін Пиньянға сатқындық жасауға және оны Цзинь генералы Лю Кунға ұсынуға дайын деп жалған айыптады. Содан кейін ол бұрынғы Цзинь шенеуніктерін өлімге кесті, ал императорды улады.
This is not a human matter, but was the will of Heaven. The great Han was going to receive divine favor, so our clan eliminated itself for Han. If our clan members could follow the directives of Emperor Wu and remain united, how could Your Imperial Majesty become emperor? Liu Cong was impressed, and they spent all night talking. The next day, Liu Cong gave one of his favorite concubines to the duke as a gift, creating her as the Duchess of Kuaiji. In 313, however, the former emperor would suffer his death. At the imperial new year celebration, Liu Cong ordered him to serve the high level officials wine, and former Jin officials Yu Min (庾珉) and Wang Juan (王雋) could not control their emotions at seeing his humiliation, and cried out loud. This made Liu Cong angry, and he falsely accused Yu and Wang, along with a number of former Jin officials, of being ready to betray Pingyang and offer it to the Jin general Liu Kun. He then executed those former Jin officials and poisoned the former emperor.