Кіріспе

Мюнхендегі музей, Германия

Мюнхендегі Бавария ұлттық мұражайы (Bayerisches Nationalmuseum) – Еуропадағы декоративтік өнердің ең маңызды мұражайларының бірі және Германиядағы ең ірі өнер мұражайларының бірі. Оның жинағы бастапқыда екі негізгі бөлімге бөлінген: өнер тарихы бойынша жинақ және халықтық өнер жинағы.

Тарих және құрылыс

Мұражай 1855 жылы Бавария королі Максимилиан II құрған. Онда ежелгі дәуірдің соңынан бастап 20 ғасырдың басына дейінгі еуропалық артефакттардың үлкен жинағы орналасқан, орта ғасырдан ерте заманауи кезеңге дейінгі кезеңдерде ерекше бай коллекциялар бар. Габриэль фон Зайдл 1894-1900 жылдары тарихи стильде салған ғимарат сол заманның ең өзгеше және маңызды музей ғимараттарының бірі болып табылады. Ол қаланың төрт патшалық даңғылының бірі – Принцрегентенштрасседе орналасқан. Бұл үй бұрынғы ғимараттың орнына салынған, қазір онда Бес континент мұражайы орналасқан. 1905/06 жылдары мұражай солтүстікке қарай бірнеше бөлме және шеберханалық қанатпен кеңейтілді. 1937 жылы Герман Бестлмейер оңтүстік-шығыс бұрышына қосымша қанат салды. Бавария Ұлттық мұражайының негізгі ғимаратында үш қабаттағы көрме залдары бар, олардың жалпы ауданы шамамен 13 000 шаршы метрді құрайды. Жинақтың ядросы Виттельсбах әулетінің өнер коллекциясынан құралған. Бұл Ұлттық мұражайға жергілікті деңгейден асып түсетін маңыздылық береді. Дегенмен, коллекциялардың алуан түрлілігі мен кеңдігі, әсіресе, кейінгі кезеңдегі жаңа қосымшалармен қадамдастырылды. Бүгінгі күнге дейін қор сатып алулар арқылы ғана емес, сонымен қатар маңызды қайырымдалықтар мен мұрагерліктер арқылы да үнемі жаңартылып отырады. Ұлттық мұражайға, әсіресе 1960 жылы құрылған «Бавария Ұлттық мұражайының достары» клубының қолдауы зор. Ұлттық мұражайдың Бавария штатында бірнеше филиалдары бар. Мұражайдың артындағы жаңа ғимарат Бавария мемлекеттік археологиялық жинағын (Archäologische Staatssammlung) қамтиды, ол палеолит дәуіріндегі алғашқы қоныстанудан бастап кельттік және римдік цивилизациялар, сондай-ақ ерте орта ғасырға дейінгі кезеңдерді қамтиды.

Декоративтік өнер

Көркемөнер коллекциясы қырықтан астам бөлмедегі көркем турымен көрермендерге ұсынылады. Залда соңғы антикалық және романдық өнерден бастап, готика, Ренессанс, Барокко және Рококо өнеріне, содан кейін Неоклассицизм және Модерн экспонаттарына дейін өнердің даму жолы көрсетілген. Музейдің батыс жақ қанатында ортағасырлық мүсіндерден тұратын Боллерт жинағы орналасқан. Мұражай, ең әуелі, ою-өрнектелген пил сүйегі, алтыннан жасалған зергерлік бұйымдар, тоқыма, шыны суреттері, гобелендер және қасиетті заттар жинақтарымен ерекше көзге түседі. Көрмеге қойылған мүсіндерді Эразм Грассер, Тильман Рименшнайдер, Ханс Мюльцшер, Ханс Лайнбергер, Адам Крафт, Джованни Болонья, Губерт Герхард, Адриан де Врис, Массимилиано Солдани Бенци, Иоганн Баптист Штрауб, Фердинанд Тиц, Игназ Гюнтер, Маттиас Штайнл және Людвиг Шванталер сияқты белгілі мүсіншілер жасаған. Мұражай сарай мәдениеті, музыкалық аспаптар, жиһаз, майлы бояулар, эскиздер, сағаттар, тас бұйымдар, майолика, миниатюралар, фарфор және фаянс, сондай-ақ мүсіндер жинақтарымен танымал. Онда Франц Антон Бустеллидің (1723–63) Нимфенбург порцелянынан жасалған мүсіндерінің әлемдегі ең толық жинағы бар. Романдық кезең Вессобрунн монастырының тас мүсіндерімен және Рейхенхоллдың мәрмәр арыстандарымен ұсынылған. Романдық өнердің маңызды туындылары – Бамберг, Шонгау және Кауфбюрендегі айқышқа шегеленгендердің ағаштан жасалған мүсіндері, сондай-ақ металл мен пил сүйегінен жасалған бірнеше жұмыстар. Киелі Кунигонданың зергерлік қорапшасы (Kasten der Heiligen Kunigunde) – 1000 жыл шамасында Скандинавияда ағаш, қола және нарвалдың тікұяғынан жасалған бірегей шедевр. Магдебург пил сүйегінен жасалған рельефтер, император Оттон I-нің алдындағы жалағынан алынған плакеттер және пил сүйегі коллекциясының ең танымал туындыларының бірі – Аспенсияның ең ерте бейнесі бар Батыс Рим императорлық сарайының рельефі – ерекше аталады. Пил сүйегі өнерінің маңызды туындылары, әдемі боялған шыны терезелер және текстильдің көрнекті мысалдары Готика бөлімінде кездеседі. Көрермендерге Аугсбург тоқымашыларының әсем боялған Зунфтстубасы сияқты тарихи Готикалық интерьерлер де ұсынылады. Баварияның Ұлттық мұражайы неміс тілінде сөйлейтін елдердегі соңғы ортағасырлық мүсіндердің ең ірі және маңызды коллекциясын ұсынады. 15-16 ғасырлардағы салтанатты қару-жарақтар мен Баварияның герцогтік резиденцияларының ағаштан жасалған үлгілері орналасқан рыцарь залы ерекше қызығушылық тудырады. Ренессанс кезеңінің портреттік өнері медальдармен, миниатюралармен, картиналармен және толық көлемді мүсіндермен ұсынылған. Көптеген заттар Виттельсбахтар отбасының өнер коллекциясынан алынған. Виттельсбахтардың иелігінен Баварияның Ұлттық мұражайы қолөнер мен көркем өндірістің барлық салаларынан шыққан бірегей Барокко туындыларын ұсынады, мысалы, сәнді жиһаздар, зергерлік бұйымдар, қару-жарақ, музыкалық аспаптар, сағаттар, көзілдірік, миниатюралар, пил сүйегі және қоладан жасалған заттар. Флоренциядан Медичилер жинағынан алынған қола бұйымдар және Розальба Карьераның туындылары бар Венециядан келген пастель суреттері ерекше маңызға ие. Баварияның Ұлттық мұражайы Бавария Рококо скульптурасының ең маңызды коллекциясына ие. Архитектуралық модельдердің және фрескалар мен алтарь кескіндерінің бай жинағы әртүрлі монастырлар мен шіркеулердің бәсекелесіндегі жаңа ғимараттар мен реконструкцияларды көрсетеді. Ерекше сарайлық жиынтықтар – Хилдесхайм епископының күміс бұйымдары және Нимфенбург пен Мейсен фарфор фабрикаларының қызметтік және бейнелі орталықтары. 18 ғасырдың ең танымал неміс жиһаз өндірушілерінің жоғары деңгейін көрсететін сирек жиһаздар да бар. 19 ғасырдың Неоклассикалық өнері коллекциясы бұрын Виттельсбахтар отбасына тиесілі болған туындылардың ықпалында қалыптасқан. Мысалы, Максимилианның әкесі Людвиг I патшаның сыйлықтарынан музейге келген Наполеон Бонапарттың керемет сыйлықтарын атауға болады, бұл Франция мен Бавария арасындағы тығыз байланыстың нәтижесі. 1806 жылы Наполеонның тәждік ханзада Людвигке сыйлаған бағалы ағаштан жасалған және фарформен әсем безендірілген үстел ерекше маңызға ие. Арт-нуво бөлімінде Францияда алғаш дамыған өсімдіктер мен жануарлар әлемінен шабыттанған гүлдік стильдегі өнер бағыты ұсынылған. Әдемі шыны, фарфор және керамика коллекциясына Еуропа мен Америка Құрама Штаттарының осы дәуірінің ең маңызды орталықтарынан алынған жоғары көркемдік және техникалық сапасы бар көптеген заттар кіреді. Музейде Луи Комфорт Тиффани, Рене Лалик, Эмиль Галле және бірнеше бавариялық суретшілердің туындыларын қамтитын Арт-нуво заттарының ірі коллекциясы қойылған.

Эпизодтық бөлмелер

Музейдің көптеген қазыналары мұражайға көшірілген ежелгі бөлмелерде көрсетілген. Мысалы, қару-жарақ ортағасырлық ғимараттардан алынып келген, готикалық қабырғалы күмбездері бар бірнеше бөлмеде орналасқан, ал көркем ренессанс жиһаздары 14 және 15 ғасырлардағы әсем ағаш арқалықтарымен және терезелі төбелері бар бөлмелерде қойылған, барокко стиліндегі заттар 16 ғасырдың ағаш қаптамаларымен және сәндік төбелері бар бөлмелерде тамашаланады.

Фольклорлық жинақ

Фольклорлық жинақта, мысалы, дәстүрлі бавариялық жиһаз, ауылдық қыш ыдыстар, аспап-сапақ және діни фольклор бар, оның ішінде неаполитандық, сицилиялық, Тироль және бавариялық ағаштан ойылған өте көрнекті коллекциясы, көше сахналары мен туған оқиғалары қоса.

Туған күн көрінісі

Мұражайда XV ғасырдан XIX ғасырдың басына дейінгі туылу сахналарының кең жинағы бар, олар драматикалық және фантазиялық түрде көрсетілген. Көптеген сахналарда тамаша шеберлік пен ұқыпты жұмыс байқалады, кейбіреулері құнды материалдардан жасалған, ал енді біреулері экзотикалық элементтерді көрсетеді, мысалы, Мысырға қашу сахнасы 18 ғасырғы көрермендерді Нил өзенінде Мариям мен Жүсіптің кездесетін маймылдар, крокодилдер және бегемоттармен таң қалдыру үшін жасалған.