Әлемдегі ең ірі ғылым және техника мұражайы

Кіріспе

Дүниежүзіндегі ғылым және техниканың ең ірі мұражайы Германияның Мюнхен қаласында орналасқан Германия мұражайы (неміс тілінде Deutsches Museum, ресми атауы Deutsches Museum von Meisterwerken der Naturwissenschaft und Technik) – әлемдегі ғылым мен техниканың ең ірі мұражайы. Онда ғылым мен техниканың 50 саласынан 28 000-ға жуық экспонат қойылған. Жыл сайын мұражайға шамамен 1,5 миллион адам келеді. Мұражай 1903 жылғы 28 маусымда Оскар фон Миллердің бастамасымен Неміс инженерлері қауымдастығының (VDI) отырысында құрылды. Бұл Мюнхендегі ең үлкен мұражай. Бір кезде мұражайда The Who, Jimi Hendrix және Elton John сияқты поп және рок концерттері де өткізілген.

Мұражай аралы

Неміс мұражайының негізгі орны – Исар өзеніндегі шағын арал, ол орта ғасырдан бері ағаш ағызуға пайдаланылған. Сильвенштейнспейхер салынғанға дейін аралда 1772 жылға дейін ешқандай ғимарат болған жоқ, себебі ол үнемі су тасқынына ұшыраған. 1772 жылы аралда Исар казармасы салынды, ал 1899 жылғы су тасқынынан кейін ғимараттар судан қорғау шараларымен қайта жаңартылды. 1903 жылы қалалық кеңес аралды жаңадан салынған Неміс мұражайына беруге келісті. Бұрын "Көмір аралы" (Kohleninsel) деп белгілі болған арал содан кейін "Мұражай аралы" (Museumsinsel) деп аталды.

Басқа жерлер

Мұражайдың негізгі орны Музей аралында. Мұражайдың Мюнхенде және оның төңірегінде екі филиалы бар, біреуі Боннда, екіншісі Нюрнбергте. Flugwerft Schleißheim филиалы Мюнхен қаласының орталығынан солтүстікке қарай 18 шақырым (11 миль) қашықтықта, Schleißheim сарайының жанында орналасқан. Ол Германиядағы ең алғашқы әскери әуе базаларының бірінің ғимаратында орналасқан, ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін құрылған. Онда ескі әуе бақылау және басқару орталығынан бөлек, 2000 жылдардың соңында Баварияның бұрынғы премьер-министрі (1978-1988) Франц Йозеф Штраустың, өзі құлшынып ұшқандықтан, ықпалды қолдауымен салынған заманауи ғимараттар да бар. Flugwerft Schleißheim Мюнхеннің орталық қаласындағы Музей аралында орын жетпеген түрлі қызықты ұшақтарды көрсетеді. Көрермендер назарына ұсынылатын ең маңызды экспонаттардың бірі – 1940 жылдары салынған және сақталған аз ғана бөліктерінен қалпына келтірілген Horten ұшу қанатты желкені. 1950-1960 жылдары Германияда жасалған VTOL (тік қалыпта ұшу және қону) ұшақтарының жинағы бірегей болып табылады. Мұнда Вьетнам соғысы кезеңінің ұшақтары және Германияның бірігуінен кейін Шығыс Германиядан алынған ресейлік ұшақтар қойылған. Бұл филиалда сонымен қатар, стационарлық көрмеге қойылатын барлық типтегі ұшақтарды қалпына келтіруге арналған шеберхана да бар. 2003 жылы «Deutsches Museum Verkehrzentrum» ашылды. Мюнхендегі Терезиенхохеде орналасқан ол көлік технологиясына бағытталған. Бонндағы филиал 1995 жылы ашылды және 1945 жылдан кейінгі неміс технологиясы, ғылымы және зерттеулеріне арналған. Соңғы филиал – 2021 жылдың қыркүйек айында Нюрнбергте ашылған «Das Zukunftsmuseum» Германия мұражайы. Ол болашақ технологиялар мен олардың адам және қоғамға тигізетін әсеріне назар аударады.

Оскар фон Миллер

Оскар фон Миллер электротехниканы оқыды және 1882 жылы Мюнхендегі Гласпаластта өткен электр технологиясы көрмесі үшін Мисбахтан Мюнхенге (57 км) дейінгі алғашқы жоғары кернеулі электр желісін салғандығымен әйгілі. 1883 жылы ол AEG компаниясына қосылып, Мюнхенде инженерлік бюро ашты. 1891 жылғы Франкфурт электр көрмесі және бірнеше электр станциялары Оскар фон Миллердің айбарына үлкен үлес қосты. Бастапқы жылдары көрме және Неміс мұражайының қорына Оскар фон Миллер жеке басымен зор ықпал етті.

Тарих

1903 жылғы Неміс инженерлер қоғамының мәжілісіне бірнеше ай қалғанда, Оскар фон Миллер ғылым және техника мұражайын құру ниетін қолдаған шағын топты жинады. Бұл топ қолдау көрсету ретінде 260 000 марка көмектесті және жұмысты бастау үшін «Уақытша комитет» сайлады. 1903 жылғы маусымда князь Людвиг мұражайдың демеушісі болуға келісті, ал Мюнхен қаласы жоба үшін Көмір аралын сыйға берді. Сонымен қатар, Мюнхеннен, Германиядан және шетелден, соның ішінде Бавария академиясының коллекцияларынан экспонаттар келе бастады. Мұражайдың арнайы ғимараты болмағандықтан, экспонаттар Ұлттық мұражайда қойылды. 1906 жылғы 12 қарашада Ұлттық мұражайдағы уақытша экспонаттар салтанатты түрде ашылды, ал 13 қарашада тұрақты мұражайдың іргетасы қаланды. Мұражайдың алғашқы атауы – «Жаратылыстану және техника шедеврлеріне арналған неміс мұражайы» – мұражайды неміс ғылымы мен техникасының жетістіктерімен шектеу мақсатын көздемеді, бірақ неміс халқы үшін ғылым мен техниканың маңыздылығын көрсетуге арналған. Оскар фон Миллер жаңа мұражайды өзінің 70 жылдығында, 1925 жылғы 2 мамырда, шамамен он жылдық үзілістен кейін ашты. Мұражайдың экспозициялары бастапқыда жұмыс істейтін жұртшылыққа қолжетімді болу үшін аптасына жеті күн ашық қоғамдық кітапхана мен мұрағаттарда сақталған құжаттармен толықтырылды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде нацистік партия мұражайды қаржыландыруды шектеді, көптеген экспонаттардың ескіруіне жол берді, бірақ 1937 жылғы 7 мамырда ашылған жаңа автомобиль бөлмесі сияқты кейбір ерекшеліктер болды. 1944 жылдың соңына қарай мұражай әуе шабуылынан қирады, ғимараттардың 80% және экспонаттардың 20% зақымдалды немесе жойылды. 1945 жылғы сәуірде одақтас әскерлер Мюнхенге кірген кезде мұражай директоры Карл Бэсслер мұражай аралына соңғы көпірдің шегініп келе жатқан неміс әскерлерімен жарылмайтынын қамтамасыз етуге тырысты. Соғыстан кейін мұражай жөндеу жұмыстары үшін жабылды, Технологиялық колледж және Пошта кеңсесі сияқты уақытша тұрғындар өз ғимараттары қайта құрылғанда мұражай кеңістігін пайдаланды. Мұражай соғыстан кейін Германияның Америкалық аймағындағы еврей босқындарын ұсынушы Азат еуропалықтардың орталық комитетіне, сондай-ақ босқындар лагерін және кейіннен 2000-нан астам студенті бар халықаралық университетті басқарған UNRRA-ға да үй иесі болды. 1945 жылғы қарашада кітапхана қайта ашылды, ал 1946 жылғы қаңтарда конгресс залы ашылды. 1947 жылғы қазан айында дизель қозғалтқышының елу жылдығына арналған арнайы көрме ашылды, ал 1948 жылғы мамырда тұрақты көрмелер қайта ашыла бастады. Германиядағы соғыс аяқталғаннан кейін жиырма жылдан астам уақыт өткен соң, 1965 жылға дейін көрме ауданы соғысқа дейінгі көлемге (содан кейін одан да асып түсті) жетті. 1950 жылдары мұражай технологияға қарағанда табиғи ғылымдарға көбірек назар аударды, соның салдарынан азаматтық инженерия сияқты дәстүрлі ірі экспонаттардың көлемі қазіргі заманғы технологиялық жетістіктерге орын беру үшін қысқартылды. Неміс мұражайына Opel RAK2 зымыран көлігінің көшірмесін сыйға тарту туралы сөйлеген сөзінде зымыран пионері Фриц фон Опель зымыран өнерінің тарихын қорытындылады («Ein Pionier des Raketenantriebs berichtet», 3 сәуір, 1968), ежелгі зымыран технологияларынан бастап Макс Валье, Фридрих Вильгельм Сандер және өзі бастаған әлемдегі алғашқы зымыран бағдарламасы Opel RAK-қа дейін, 1960 жылдардағы НАСА-ның ғарыш миссияларына дейін. 1969 жылғы тамызда «Аполлон-8» ғарыш капсуласы «Адам және ғарыш» атты арнайы көрмеде көрсетілді, ал 1970 жылы бірінші толық уақытты директор Тео Стиллгер тағайындалды. 1970 жылдары мұражайдың миссиясы ғылыми-техникалық экспонаттардың мәдени маңызын түсіндіруге бағытталды. 1980 жылдардың басында өрт сөндіру салдарынан бірнеше экспонаттар зақымданып, 34 140 шаршы метр (8½ акр) ең кішкентай экспонат алаңы пайда болды. Бұдан кейін 1993 жылға қарай жалпы көрме ауданы 55 000 шаршы метрге жететін кеңейтілген қайта құру жұмыстары мен қосымша ғимараттар салынды. 1980 және 1990 жылдары Бонндағы Ғылыми орталықпен және үкіметпен келісімдер жасалды, нәтижесінде Неміс мұражайы Бонн және Flugwerft Schleißheim әуежайының көрмесі құрылды. 1996 жылы Бавария үкіметі Мюнхендегі тарихи Терезиенхоге жеріндегі ғимараттарды Неміс мұражайына берді, нәтижесінде жаңа көлік мұражайы, Неміс мұражайы Verkehrszentrum құрылды, ол 2003 жылы ашылды және қазірде түпнұсқалық Неміс мұражайынан шығарылған автомобиль және поезд экспонаттары орналасқан. Терезиенхоге ауданы – Мюнхеннің ішкі қаласының шетіндегі жаңа аудан, ал Көлік мұражайы ауданның аралас пайдалану дизайнының бір бөлігі болып табылады.

A few months before the 1903 meeting of the Society of German Engineers, Oskar von Miller gathered a small group who supported his desire to found a science and technology museum. In a showing of support this group spontaneously donated 260,000 marks to the cause and elected a "Provisional Committee" to get the ball rolling. In June 1903, Prince Ludwig agreed to act as patron of the museum and the city of Munich donated Coal Island as a site for the project. In addition, exhibits began to arrive from Munich, Germany, and abroad including collections from the Bavarian Academy. As no dedicated museum building existed, the exhibits were displayed in the National Museum. On 12 November 1906, the temporary exhibits at the National Museum were ceremonially opened to the public and on November 13 the foundation stone was laid for the permanent museum. The first name of the museum, the "German Museum for Masterpieces of Natural Science and Technology", was not meant to limit the museum to German advances in science and technology, but to express the importance of science and technology to the German people. Oskar von Miller opened the new museum on his 70th birthday, 2 May 1925, after a delay of almost ten years. From the beginning, the museum displays are backed up by documents available in a public library and archives, which are open seven days a week to ensure access to the working public. Before and during World War II the museum was put on a shoestring budget by the Nazi party and many exhibits were allowed to get out of date with a few exceptions such as the new automobile room dedicated on 7 May 1937. By the end of 1944 the museum was badly damaged by air bombings with 80% of the buildings and 20% of the exhibits damaged or destroyed. As Allied troops marched into Munich in April 1945, museum director, Karl Bässler, barely managed to keep the last standing bridge to Museum Island from being blown up by retreating German troops. Following the war the museum had to be closed for repairs and temporary tenants, such as the College of Technology and the Post Office used museum space as their own buildings were being reconstructed. The Museum was also home to the Central Committee of the Liberated Jews, representing Jewish displaced persons in the American Zone of Germany after the war, as well as to UNRRA that operated a camp for displaced persons and later an International University with over 2000 students. In November 1945, the library was able to reopen, followed by the congress hall in January 1946. A special exhibit on fifty years of the Diesel engine opened in October 1947 and the regular exhibits began reopening in May 1948. Not until 1965, more than twenty years after the end of the war in Germany, did the exhibit area match (and then exceed) pre war size. During the 1950s, the museum focused on natural sciences rather than technology and many of the traditional large exhibits, such as civil engineering, were reduced in size to make way for more modern technological advances. At a speech on the donation of a Opel RAK2 rocket car replica to the Deutsches Museum, rocket pioneer Fritz von Opel summarized the history of rocketry ("Ein Pionier des Raketenantriebs berichtet", April 3, 1968) beginning with ancient rocket technologies over the world's first rocket program Opel RAK, initiated by Max Valier, Friedrich Wilhelm Sander and himself, to NASA's space missions of the 1960s. In August 1969, the Apollo 8 space capsule was shown in a special exhibit entitled "Man and Space" and in 1970 the first full time director, Theo Stillger, was appointed. In the 1970s the mission statement of the museum was modified to encourage the explanation of the cultural significance of science and technology in exhibits. The early 1980s saw severe damage to several exhibits due to arson resulting in the smallest exhibit space of 34,140 square meters (8½ acres). This was followed by an extensive reconstruction effort and additional building bringing the total exhibit space to 55,000 square meters (13½ acres) by 1993. The 1980s and '90s also brought agreements with the Science Centre in Bonn and the government resulting in the creation of Deutsches Museum Bonn and the Flugwerft Schleißheim airfield exhibit. In 1996, the Bavarian Government gave buildings at the historic Theresienhöhe site in Munich to the Deutsches Museum resulting in the creation of the new transportation museum, the Deutsches Museum Verkehrszentrum, which opened in 2003 and now houses the road vehicle and train exhibits that were removed from the original Deutsches Museum site. The Theresienhöhe quarter is a new area on the edge of the inner city of Munich, and the Museum of Transport is a part of the quarter's design of mixed use.