Кіріспе

Берлиннің орталық бөлігіндегі Шпрей аралының бір бөлігі, Мюнхендегі Мұражай аралы.

Мұражай аралы (Museumsinsel) – Германияның Берлин қаласының тарихи орталығындағы Шпрей аралының солтүстік бөлігінде орналасқан мұражай кешені. Бұл елорданың ең көп таңдалатын көрікті жерлерінің бірі және Еуропадағы маңызды мұражай орталықтарының бірі. 1830-1930 жылдар аралығында Пруссия патшаларының бұйрығымен, бес сәулетшінің жобалары бойынша салынған Мұражай аралы 1999 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Бұл шешім 19 және 20 ғасырлардағы мұражайлардың сәулет және мәдени дамуына куәлік етуімен байланысты. Оған Ескі музей, Жаңа музей, Көне Ұлттық галерея, Боде музейі және Пергамон музейі кіреді. Мұражай аралы аталымы Карл Лейбниц даңғылының солтүстігіндегі Шпрей аралының барлық бөлігін қамтитындықтан, тарихи Берлин соборы да ашық Люстгартен саябағының жанында орналасқан. Лейбниц даңғылының оңтүстігінде қайта жаңартылған Берлин сарайында Гумбольдт форумы мұражайы орналасқан, ол 2020 жылы ашылды. Сонымен қатар, Шпрейдің батыс саласының ар жағында Германия тарихы мұражайы да орналасқан. Германияның бірігуінен кейін Мұражай аралы бас жоспар бойынша қайта құрылып, кеңейтілді. 2019 жылы Мұражай аралының мұралық аймағында жаңа келушілер орталығы және өнер галереясы – Джеймс Саймон галереясы (алтыншы сәулетшінің жобасы бойынша) ашылды.

Шолу

Музей аралы – Шпре аралының солтүстік бөлігін алып жатқан, Берлин мемлекеттік музейлерінің құрамына кіретін, халықаралық маңызы бар музейлер кешені болғандықтан осылай аталады. 1999 жылы бұл музей кешені ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енгізілді, себебі ол музейлердің әлеуметтік және мәдени құбылыс ретінде дамуына, сондай-ақ музей архитектурасының оған сәйкес дамуына ерекше куәлік етеді. Неміс тарихи мұражайы, тарихи Zeughaus ғимаратында орналасқан, ал оның жаңа бөлігін И. М. Пей салған. Ол Люстгарден саябағының қарсы жағында, аралдың жанында, Унтер ден Линден көшесі бойында орналасқан.

Тарих

1797 жылы археолог Алойс Херт ұсынғаннан кейін алғашқы көрме залы салынды. 1822 жылы Шинкель корольдік Антикенсгумленді (Antikensammlung) орналастыру үшін Алтес мұражайының жоспарларын жасады, коллекцияның орналасуын Вильгельм фон Гумбольдт қадағалады. Бастапқыда тұрғын үйлер болған арал 1841 жылы Пруссия королі Фредерик Вильгельм IV тарапынан «өнер мен ғылым» үшін арналды. Пруссия патшаларының кезеңінде музейдің өнер және археология коллекциялары 1918 жылдан кейін қоғамдық қорға айналды. Бүгінде оларды Пруссия мәдени мұра қорының Берлин мемлекеттік мұражайлар бөлімшесі күтіп ұстайды. Мұражай аралында Люстгартен паркі мен Берлин соборы да бар. Боде және Пергам мұражайлары арасында Штудтбан (Stadtbahn) теміржол виадугы өтеді. Оңтүстікке қарайғы аумақта бұрынғы патшалық және императорлық Берлин сарайы мен Республика сарайы орналасқан. Пруссия коллекциялары қала бөлінген кезде суық соғыс кезеңінде бөлініп кетті, бірақ Германия біріккеннен кейін қайта біріктірілді, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одақтас әскерлер алып кеткен кейбір өнер туындылары мен артефактілерді қоспағанда. Олардың ішінде Генрих Шлиман 1873 жылы қазып шығарған, содан кейін Түркиядан Берлинге, Германиядан Мәскеуге тымыздан әкелген Приам қазынасы, сонымен қатар «Троя алтыны» да бар. Бүгінде ол Мәскеудегі Пушкин мұражайында сақталады. Қаланың ірі музейлеріне келетін болсақ, Мұражай аралындағы ғимараттарды қалпына келтіру және жаңғырту қажеттігі туралы бір пікірге келу үшін 1990 жылдардың көп бөлігі кетті. Бас директор Вольф Дитер Дюбе 1999 жылдың қаңтарында оларды пайдалану жоспарын бекітті. Алты айдан кейін Питер Клаус Шустер Мұражай аралын Шпредегі (Spree) Луврге айналдыруды көздеген әлдеқайда амбициялы бағдарламаны бастады. Федералды үкімет 2010 жылға дейін Берлиннің беделін арттыру жобаларына жылына 20 миллион доллар бөлуге уәде берді, ал ЮНЕСКО аралды Дүниежүзілік мұра ретінде жариялады. Мұражайлардың мазмұны былай шешілді: Пергамон, оның атын берген грек құрбандық алтарымен, көп бөлігін сақтап, ежелгі сәулет мұражайы ретінде белгіленді. Нейс мұражайы археологиялық заттармен қатар, египеттік және этрус мүсіндерін, соның ішінде әйгілі Нефертити патшайымының бюстін ұсынады. Аралдағы ең көне мұражай – Альтес мұражайы бірінші қабатта грек және римдік өнер туындыларын көрсетеді, ал екінші қабатта көрмелер өткізіледі. Боде мұражайының суреттері кейінгі Византия кезеңінен 1800 жылға дейін созылады. Ал қазіргі таңда Алте Ұлттық галерея 19 ғасырды қамтиды. Нейс мұражайының жанында британдық сәулетші Дэвид Чипперфилд жобалаған 94 миллион долларлық Джеймс Саймон галереясы салынуда. Ол өз кезегінде жерасты жолы арқылы Neues, Altes, Pergamon және Bode мұражайларымен байланыстырылады, бұл жол археологиялық заттармен безендірілген. Мұражай аралы халық әртісі Эмми Ұлының «Мұражай аралында» әнінде еске алынады. Аралдың оңтүстік бөлігі, Гертрауденштрасседен оңтүстікке қарай, әдетте Фишеринсель (Fisher Island) деп аталады және Митте Шығыс Берлиннің бөлігі болған кезде салынған биік үйлер орналасқан.