Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жан Мари Ле Брис (25 наурыз 1817, Конкарно – 17 ақпан 1872, Дуарнез) – француз авиаторы, Бретаньдегі Конкарно қаласында туған. Ол екі жолсауар ұшақ құрастырып, 1856 жылдың соңында өзінің алғашқы машинасында кем дегенде бір рет ұшқан. Оның аты (ʒɑ̃ maʁi lə bʁis) кейде Жан Мари Ле Брис деп жазылады, ал бретон тілінде Янн Вари Ар Брис деп те танылады.
Jean Marie Le Bris (25 March 1817, Concarneau – 17 February 1872, Douarnenez) was a French aviator, born in Concarneau, Brittany who built two glider aircraft and performed at least one flight on board of his first machine in late 1856. His name (ʒɑ̃ maʁi lə bʁis) is sometimes spelled Jean Marie Le Bris, and he is also known as Yann Vari Ar Briz in Breton language.
Ерте өмір
Жан Мари Ле Брис 1817 жылы 25 наурызда Францияның Бретань аймағындағы Конкарно қаласында, жергілікті уақыт бойынша таңғы сағат 5-те дүниеге келді. Ол Мишель Мари Ле Брис, қайық капитаны, және Перрин Розали Ле Брис (құрметті Риу) есімді әйелдің үшінші баласы болды. Жан Мари Ле Брис 1844 жылы 18 ақпанда Понт-Круада Жанна Луиза Александрин Керизитпен үйленді. Жанна Луиза 1854 жылдың наурыз айында қайтыс болғаннан кейін, ол 1854 жылдың 20 қарашасында Эрнестин Эспирт Гервемен қайта үйленді.
Jean Marie Le Bris was born in Concarneau, Brittany, France on 25 March 1817 at 5AM local time. He was the third child of Michel Marie Le Bris, boat captain, and Perrine Rosalie Le Bris née Riou. Jean Marie Le Bris married Jeanne Louise Alexandrine Kerisit in Pont Croix on 18 February 1844. After Jeanne Louise passed away in March 1854, he remarried with Ernestine Esprit Hervé on 20 November 1854.
Теңіздегі өмір
Теңізші және кеме капитаны Ле Брис альбатростың ұшуын бақылап, әлемді айналып саяхаттады. Әлемді аралап жүзіп жүрсе де, оның басты арманы – ұшу еді. Саяхаттары барысында, әсіресе 1839 жылы Кейп-Хорн айналып өту кезінде, ол теңіз құстарын қадағалап, құстардың ұшу механизмін зерттеу үшін альбатросты ұстап, қанаттары мен ауа арасындағы байланысты түсінуге тырысты.
A sailor and sea captain, Le Bris sailed around the world observing the flight of the albatross. Although he sailed around the world, his true ambition was to fly. During his trips, especially the navigation of the Cape Horn in 1839, he observed sea birds and captured an albatross to investigate the flight mechanics of birds and to understand the interaction between the wings and the air.
Бірінші желкенді ұшақ: Қанатты қайық
Ле Брис екі түрлі планер жасады. Біріншісі, кейде «Қанатты қайық» деп аталатын, 1857 жылғы 9 наурыздағы No. 31166 нөмірімен тіркелген «әуе көлігі» патентына арналған. 1856 жылдың соңында Жан Мари Ле Брис осы ұшақпен Дуарнез шығанағындағы Трефентекке жақын Сант-Анн-ла-Палуд (Плоневез-Порзай, Бретань) жағажайында қысқа уақытқа ұшты. Ұшақ атпен сүйрелетін арбаға бекітілді. Осылайша ол ұшып, бастапқы нүктесінен жоғары көтерілді, ауыррақ ауадан ұшатын машиналар үшін бұл алғашқы рет болды, шамамен 100 метр (330 фут) биіктікке және 200 метр (660 фут) қашықтыққа дейін. 1857 жылғы наурыз айындағы сәтсіз екінші сынақ кезінде планер Требуль диірменінің шатырынан ұшырылып, құлады. Ұшақ жөнделмейтіндей зақымданды, ал Жан Мари Ле Брис аяғын сындырды.
Le Bris built two different gliders. The first one, sometimes nicknamed La barque ailée ("The Winged Boat"), is the subject of his patent No. 31166 of 9 March 1857 on an "aerial car". In late 1856, Jean Marie Le Bris flew briefly with this aircraft on the beach of Sainte Anne la Palud (Plonévez Porzay, Brittany), nearby Tréfeuntec in the Douarnenez Bay. The aircraft was placed on and tethered to a cart towed by a horse. He thus flew higher than his point of departure, a first for heavier than air flying machines, reportedly to a height of 100 m (330 ft), for a distance of 200 m (660 ft). During an unsuccessful second trial in March 1857, the glider was launched from the top of the Tréboul mill and crashed. The plane was damaged beyond repair and Jean Marie Le Bris broke a leg.
Екінші желкенді ұшақ: Альбатрос
1868 жылы Француз императорлық теңіз күштерінің қолдауымен ол екінші ұшу аппаратын жасады, оны L'Albatros деп атады, және ол Брест қаласындағы Сен-Пьер-Квильбиньон артиллерия полигонында сынақтан өтті. Де Ла Ланделлдің сөзіне сүйенсек, ұшақ бірнеше рет ұшып, оның ішінде 200 метрлік сырғанау жасады, бірақ апаттан кейін жөндеуге келмейтіндей зақымданып қалды. Бұл аппарат алғашқы желкенді ұшағынан мүлдем өзгеше болды. Қанаттары жылжымайтын, бірақ желкенді ұшуды басқарудың механикалық жүйесімен жабдықталған, ол қанаттарды толық ұзындығы бойынша иіп тұруға мүмкіндік берді. Құйрығы да басқаруға ыңғайлы болды. Сонымен қатар, екінші ұшақтың құрылымы да бірінші ұшақтан ерекшеленді. Альбатрос 1868 жылы Брест қаласындағы Сиам көшесінде орналасқан фотограф Бенжамин Чарльз Пепин (сонымен қатар Пепин fils деп те аталады) түсірген алғашқы ұшақ болып тарихта қалды. Бұл суреттердің екі түпнұсқасы Париждегі Карнавал мұражайында (инвентаризациялық нөмірі PH1828) және Франциядағы Ле Буржедегі Ұшқыштар мен Ғарыш мұражайында сақтаулы. Алғашқы жақсы құжатталған желкенді ұшақты Джордж Кейли 1853 жылы бір қызметкері арқылы ұшырды. Сондай-ақ, Ұлыбританияда Стрингфелло 1848 жылы кішкентай, пилотсыз желкенді ұшақтар жасады. Дегенмен, Ле Брис қанаттардың бұрылу бұрышын басқаруға мүмкіндік беретін және 1857 жылдың наурыз айында патенттелген тиімді ұшу басқару жүйесін ойлап тапты.
In 1868, with the support of the Imperial French Navy, he built a second flying machine, called L'Albatros, which was tried in Brest at the artillery polygon of Saint Pierre Quilbignon. According to De La Landelle, the aircraft made a few flights, including a 200 m long glide, before being damaged beyond repair after a crash. Compared to its first glider, it was a very different machine. The wings could not move, but the glider was equipped with a mechanical flight control system that could warp the wings along their entire span. The tail was maneuverable as well. Also, this second plane was structurally different than the first one. The Albatross became the first aircraft to be photographed, in 1868 by Benjamin Charles Pépin (also known as Pépin fils), photographer based in Siam street, Brest. Two originals of these pictures are preserved by the Musée Carnavalet in Paris (Inventory Number PH1828) and the Musée de l'Air et de l'Espace in Le Bourget, France. The first well documented glider was built by George Cayley and flown by an employee in 1853. Also in Great Britain, Stringfellow had built small unmanned gliders in 1848. However Le Bris invented more effective flight controls, which could act on the incidence of wings and which were patented in March 1857.
Өмірінің соңғы жылдары
1868 жылдың наурыз айында Жан Мари Ле Брис ұлының Монтевидео, Уругвай маңындағы "Ла Магисьен" фрегатында әскери қызметінде қайтыс болғанын естіді. Ұзақ өтпей ол зейнеткерлікке шығу және зейнетақы алу құқығын пайдалануға бел буды. 1870 жылғы Франко-Прус соғысы кезінде Ле Брис пруссиялық армияға қарсы ерікті болып шайқасты. Ол Конли лагерінде болды, содан кейін Бретань армиясының тағдырына байланысты франк-тирер ретінде ауыстырылды. Ол Батыс Франциядағы шайқастарға қатысты: Ле-Ман шайқасы, сондай-ақ Сарта және Майендегі келесі шайқастар. Бітім шарты жасалғаннан кейін Ле Брис демобилизацияланды және Дуарнез үйіне қайтып келді. 1871 жылы Жан Мари Ле Брис Дуарнез қаласының мэрі тағайындаған құқық қорғау органының қызметкері (agent de police) болды. 1871 жылдың 7 қыркүйегінде Ле Брис пен оның әріптесі Ив Корентин Лархант екі қонақ арасындағы төбелес тоқтату үшін келіп араласты. Осы оқиғада Ле Брис жарақат алды. Оның қызы Джулидің айтуынша, ол бұл шабуылдан толыққанды жазыла алмады, денсаулығы уақыт өте келе нашарлады. Ле Брис 1872 жылдың 17 ақпанында Дуарнездегі үйінде қайтыс болды.
In March 1868, Jean Marie Le Bris learned of the death of his son, during his military service, onboard of the frigate La Magicienne sailing nearby Montevideo, Uruguay. Shortly after, he decided to assert his right to retire and get his pension. During the Franco Prussian War of 1870, Le Bris volunteered to fight against the Prussian Army. He ended at Camp Conlie and, realizing the fate of the Army of Brittany, got transferred as a franc tireur. He took part in the combats in Western France: the battle of Le Mans, and the subsequent fights in Sarthe and Mayenne. After the armistice, Le Bris was demobilized and he went back home in Douarnenez. In 1871, Jean Marie Le Bris was appointed law enforcement officer (agent de police) by the mayor of Douarnenez. On 7 September 1871 Le Bris and fellow policeman Yves Corentin Larhant intervened at a ball to stop a fight between two guests. Le Bris was injured in the process. According to his daughter Julie, he never recovered from this aggression, with his physical health declining over time. Le Bris died in his home of Douarnenez, on 17 February 1872.
Авиациялық білім беру және сақтау
Франциядағы Ле Буржедегі Әуе және Ғарыш мұражайы Авиация пионерлері залында Қанатты қайықтың (Barque ailée) көшірмесін ұстап тұрады. Огайо штатының Дейтон қаласындағы Ұлттық авиация мұрасы тарихи саябағының бөлігі болып табылатын Райт-Данбар түсіндіру орталығы авиация пионерлері туралы көрмесінде Жан Мари Ле Бристің еңбегін еске алады.
The Musée de l'Air et de l'Espace in Le Bourget, France hosts a replica of the Winged Boat (Barque ailée) in the Air Pioneers Hall. The Wright Dunbar Interpretive Center, part of the Dayton Aviation Heritage National Historical Park in Dayton, OH, mentions the work of Jean Marie Le Bris in its exhibition on aviation pioneers.
Бағышталу рәсімі
Дуарнездің мектеп қаласы (колледж мен лицейді біріктіретін cité scolaire) және Кимпердің авиация клубы авиатордың құрметіне аталған. Плоневез-Порзай ауылындағы Трефентекте, Лапик ағысының құйылатын жеріне дейін Жан-Мари Ле-Брис көшесінің соңында стелла орнатылды. Жан-Мари Ле Брис Дуарнез-Плоар зиратында, Лаенек көшесінде, Бретань аймағының B бөлімінде, 2 нөмірлі таста жерленген.
The school city (cité scolaire that brings together a collège and a lycée) of Douarnenez and the aviation club of Quimper are named after the aviator. A stele was dedicated in the village of Tréfeuntec, Plonévez Porzay where the Jean Marie Le Bris street ends right before the mouth of the stream Lapic. Jean Marie Le Bris is buried in the Douarnenez Ploaré Cemetery, rue Laennec, Brittany in Section B, Stone No. 2.
Өнер саласында
Жан-Мари Ле Брис – Гийом Жозеф Габриэль де Ла Ланделдің 1878 жылғы «Les grandes amours» романының басты кейіпкерлерінің бірі. Автор кітапты Ле Брис өмірі мен еңбектерінен шабыдаланып, көркем туынды ретінде жазған. Seven Reizh прогрессивті рок тобы Жан-Мари Ле Брис өміріне арналған екі альбом шығарды: 2015 жылы «La barque ailée» және 2018 жылы «L'Albatros». Олар Жерар Ле Дорцтың «La barque ailée et l’albatros» романы негізінде құрылған. «Альбатрос» (Бретон тіліндегі түпнұсқа атауы – «An Albatroz») пьесасын әңгімеші Луказ Неделег және аккордеоншы Юэн Бодрос Ле Брис әңгімесі бойынша жасаған. Оны Strollad La Obra орындаушылық өнер тобы француз және бретон тілдерінде сахналады, ал тұңғыш рет 2021 жылдың маусым айында Бретаньдағы Ландерно қаласында көрсетілді.
Jean Marie Le Bris is one of the main characters of the 1878 novel Les grandes amours by Guillaume Joseph Gabriel de La Landelle. The book was written by the author as a fiction inspired by the life and work of Le Bris. The progressive rock band Seven Reizh released two albums inspired by the life of Jean Marie Le Bris: La barque ailée in 2015, and L'Albatros in 2018. They are based on the novel La barque ailée et l’albatros of Gérard Le Dortz. The play The Albatross (An Albatroz is the original title in Breton) was created based on Le Bris' story by storyteller Lukaz Nedeleg and accordionist Youen Bodros. It was produced by the performing art group Strollad La Obra in both French and Breton, and was played for the first time in June 2021 in Landerneau, Brittany.