Кіріспе

I корпус – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралия армиясы құрған үш корпустың бірі. Бұл соғыстың көп бөлігінде Австралияның негізгі операциялық корпусы болды. Әртүрлі австралиялық және басқа да одақтас дивизиялар әр уақытта оның басқаруына қарады. 1940–1942 жылдары корпус Жерорта теңізі және Таяу Шығыс театрларында орналасып, Солтүстік Африка, Греция және Сирия–Ливан елдерінде немістерге, итальяндықтарға және кейін Виши Франциясына қарсы күштерді басқарды. 1942 жылы Жапония соғысқа қатысқаннан кейін I корпус Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағына ауыстырылды. Корпусқа қарасты күштер Цейлонда гарнизондық міндеттерді орындады және 1942 жылы Жава қорғанысына қысқа мерзімге жөнелтілді, содан кейін Австралияға қайтып келді. 1942 жылдың соңынан 1945 жылға дейін корпус Жаңа Гвинеяда, ал 1945 жылы Борнеода жапондықтарға қарсы күрескен одақтас майдандық бөлімдерін бақылады.

Құрылу

Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Австралия үкіметі Екінші Австралия императорлық күшін, бұрынғы жартылай штатты милициядан бөлек, шетелдегі қызметке еріктілерден тұратын күштерді құруды шешті. Бастапқыда бұл күш бір дивизиядан – 6-шы жаяу әскер дивизиясынан – және бірнеше базалық және қолдау әскерлерінен құралды. 1940 жылдың 25 ақпанында 2-АИФ-ты корпусқа дейін кеңейту туралы шешім қабылданды, ол 6-шы және 7-ші жаяу әскер дивизияларынан тұратын болды. Наурыз және сәуір айларында жаңа бөлімдерді құру және Мельбурнда корпус штабын құру жұмыстары басталды. Бұл құрылым Австралияда құрылатын АИФ бірліктеріне жауапты болады. 1940 жылдың 11 сәуірінде I корпус құрылғаны туралы ресми хабарлама жарияланды, ал айдың ортасына қарай штабтың құрамында 12 офицер және 45 қатардағы әскер қызметкері бар екені хабарланды. Генерал-лейтенант Томас Блэйми бас қолбасшы болып тағайындалды. 1940 жылдың мамыр айының соңында 2-АИФ үшін үшінші дивизияны – 8-ші дивизияны құруға рұқсат берілді, бірақ ол ақырында I корпуста қызмет етпеді. Сонымен қатар, I корпус штабының қызметкерлерін теңіз арқылы жіберуге дайындық жұмыстары басталды. Австралияда шағын тыл корпусы штабы қалды, бірақ Австралиядағы әскерлерге басшылық 7-ші дивизияға берілді, олар да соңынан жөнелтілді. Штаб қызметкерлерін орналастыру мамыр айында басталды, бірақ көпшілігі Батыс Австралиядағы Фримантлға ғана жетіп, содан кейін Мельбурнға қайтарылды, себебі бұл конвойды Таяу Шығыстағы негізгі корпус аймағына емес, Ұлыбританияға бағыттау туралы шешім қабылданды. Ұлыбританияға жеткен қызметкерлер кейіннен HQ Australforce құрамына кірді. Ал корпус штабының басты бөлігі, Блэймиді қоса алғанда, 1940 жылдың маусым айының ортасында Палестинаға жетті. Олар Батыс Шөлдегі шайқас кезінде келді, және АИФ әскерлері жақын арада шайқасқа тартылуы мүмкін деп есептелді.

Жерорта теңізі мен Таяу Шығыс театрлары

Бастапқыда, I корпустың штабы келгенде Таяу Шығыста тек бір австралиялық жаяу әскер дивизиясы болды – 6-шы, ол жаттығуын аяқтаған еді, бірақ қазан мен желтоқсан аралығында 7-ші келді, ал 1941 жылғы қаңтарға дейін 9-шы келді. Осы кезеңде әр дивизияға бекітілген бригадалар бірнеше рет қайта ұйымдастырылулардың нәтижесінде жоғары штабтар арасында ауыстырылды, соның салдарынан жақсы жаттығудан өткен бригадалар алғашқыда шайқасқа түсуі мүмкін болған құрамаларға берілді. Осы уақытта корпустың штабының негізгі бөлімдері жауынгерлік аймаққа жылжумен, әкімшілік бөлімін Газада қалдырып, Египеттегі Икинги Мариутта орналасты. Мұнда олар операцияға дайындық бастады. 6-шы жаяу әскер дивизиясы 1941 жылғы қаңтардың басында Бардияны басып алып, алғашқы әрекетке кірісті. Бұған Тобрук, Дерна, Барсе және Бенгазидегі шайқастар ілесіп, одақтастардың күшімен итальяндықтар Ливиядан шегінуге мәжбүр болды. Ақпан айында I корпус Ливиядағы Киренаиканы бақылауға алды, британдық XIII корпусын алмастырып, қысқа мерзімге HQ Cyrenaica Force атауын қабылдады. Бұл орналасу бір ай ғана созылды, содан кейін I корпустың штабы Грецияға жорыққа дайындалу үшін Мысырға қайта оралды, ол 1941 жылғы сәуірде басталды. Бастапқыда 7-дивизияның Грецияға жөнелтілуі жоспарланған еді, бірақ олардың толыққанды дайын емес екені анықталды, нәтижесінде 6-дивизия жөнелтілді. Олардың орнына, жаңадан келген 9-дивизия Батыс Шөлдегі 6-дивизияны алмастырды және 1941 жылдың ортасы мен соңында Тобрукты қоршауға қатысты, онда Осі күштері Батыс Шөлде қарсы шабуыл жасады. Грецияда корпус Австралияның 6-дивизиясын, Жаңа Зеландияның 2-дивизиясын және британдық 1-ші бронетанкті бригадасын, сондай-ақ Солтүстік Грецияны қорғауға жауапты бірнеше арнайы жасақтарды бақылады. 12 сәуірде ол ресми түрде Anzac корпусы деп аталды, бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Австралия мен Жаңа Зеландияның біріккен күштеріне сілтеме еді. Бірақ бұл ұзаққа соқпады, өйткені Грециядағы одақтас күштер неміс әскерлерінің жылдам ілгерілеуінен жеңіліске ұшырады және Гераниядан Элассон, Лариса және Левадия арқылы шегініп, I корпустың штабы 23-24 сәуірде Грециядан кетіп, кейіннен Мысырға эвакуацияланды, бірақ 6-дивизияның бөлімдері Критке түсіріліп, мамыр айында тағы бір қысқа да сәтсіз жорыққа қатысты. Корпус Палестинадағы Дейр Сунейде қайта құрылды, осы кезде бұрынғы I корпус атауы қайта қабылданды. 1941 жылғы маусымда Виши Франциясының күштері бақылап тұрған Ливан мен Сирияға жорық жасау жоспарының бір бөлігі ретінде I корпусы одақтас күштер алғашқы мақсатына – Бейрут-Дамаск жолына жеткеннен кейін операцияларға басшылық етуі керек еді. Алайда, 18 маусымда, бұл мақсатқа қол жеткізілмей тұрып, I корпустың штабы – Назаретте орналасқан – одақтас күштердің басқаруын және бақылауын жақсарту үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Осы күннен бастап театрдың барлық одақтас әскерлері генерал-лейтенант Джон Лаварактың басқаруына көшті, ол Таяу Шығыста бас қолбасшының орынбасары болған Блеймиден қызметін қабылдады. Осы уақытта I корпустың басқаруындағы күштерге мыналар кірді: 7-дивизия (18-ші жаяу әскер бригадасынан басқа), британдық 6-шы жаяу әскер дивизиясы, 1-ші (еркін француз) жеңіл дивизиясы және 5-ші үнді жаяу әскер бригадасы тобы. Корпус 12 шілдедегі келісімге дейін Дамаск пен Дамурды басып алған операцияларды жүргізді. Шілдедегі келісімнен кейін I корпустың штабы Бейрут маңындағы Алейде орналасты және Бейрут-Дамаск жолынан солтүстікке қарай Ливан мен Сирияның барлық аймақтарын басып алу жауапкершілігін қабылдады. Ақырында, британдық 6-дивизияны алмастыру үшін Австралияның 6-шы жаяу әскер дивизиясы келді.

Ява, Цейлон және ішкі қорғаныс

Тынық мұхиты соғысы басталғаннан кейін, I корпустың штабы, 6-шы және 7-ші дивизиялар Жапонның Тынық мұхиты арқылы шабуылдауынан туындаған қауіпке қарсы тұру үшін Таяу Шығыстағы қызметтен босатылды. Дивизиялар 1942 жылдың қаңтар және наурыз айлары аралығында бірнеше конвоймен теңіз арқылы Мысырдан аттанды. 9-шы дивизия сұраныс бойынша Таяу Шығыста қалатын болды және британдық XXX корпусына бағынышты Эль-Аламейн шайқасының бірінші және екінші кезеңдеріндегі әрекеттерге қатысты. Тынық мұхитындағы жағдай одақтастар үшін күрделенген кезде, I корпустың штабы мен 6-шы және 7-ші дивизияларды Суматраға, Яваға немесе мүмкін Бирмаға, Рангунға жасалған жапон шабуылын тоқтатуға көмектесу үшін орналастыру жоспарланды. Корпус командирі Лаварак бастаған алдыңғы жасақ Жаваға ұшып барып, күшті сол жерге жібермеуді ұсынды, оның орнына Бирмаға жіберу керектігін айтты. Австралия үкіметі 7-ші дивизияны Рангунға ауыстыру туралы ұсынысты қабылдамады. Күштің көп бөлігі Австралияға қайтса да, Лаварактың кейбір бөлімдердің Яваға қонуына тосқауыл қоюына мүмкіндік болмады. Бұл негізінен 2/3-ші машиналық оқ ату батальоны мен 2/2-ші пионерлік батальонынан тұратын "Orcades" көлік кемесіндегі әскерлер, сондай-ақ бригадалық командир Артур Блэкберн басқаратын Blackforce құрамына кірген инженерлер, көлік және медициналық қызметкерлер еді. Бұл күш АҚШ және голланд әскерлерімен қысқаша шайқасқаннан кейін жеңіліп, тұтқынға алынды. I корпустың штабы кейіннен Австралияға көшіріліп, 1942 жылдың наурыз айында Аделаидаға жетті, содан кейін Мельбурнға көшті. 7-ші дивизия Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстігіне, ал 6-шы дивизия (Дарвин гарнизонына жіберілген 19-шы жаяу әскер бригадасын қоспағанда) жапон шабуылынан қорғану үшін Сейлонға жіберілді. Австралиялықтар аралда 1942 жылдың шілдесіне дейін болды және келесі айда Австралияға оралды. 16-шы және 17-ші бригадалар Сейлонда болған кезде, Австралия армиясы жапон шабуылының ықтимал қаупіне қарсы тұру үшін маңызды қайта ұйымдастырудан өтті. 1942 жылдың сәуір айында I корпустың штабы армия деңгейіндегі құрылым, Бірінші армияны құру үшін пайдаланылды, ал жаңа I корпустың штабы Оңтүстік командасының штабынан (бұрынғы 3-ші әскери округ) құрылды. Осы кезде I корпусы генерал-лейтенант Сидни Роуэллдің басқаруына өтті. Оңтүстік Квинслендті қорғауға тағайындалған жаңа I корпусы Квинслендтің Эск қаласына көшіп, Бірінші армияның құрамына кіріп, Солтүстік Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинслендтегі әскерлерге, соның ішінде 25-ші жаяу әскер бригадасына, Брисбенді жабатын күштерге, 7-ші жаяу әскер бригадасына, 1-ші моторлы бригадаға және 7-ші дивизияның қалған бөлігіне басшылық етті, ол Жаңа Оңтүстік Уэльстің Глен Иннес аймағында резервте сақталды. Осы міндеттемеде ол осы уақытта құрылған басқа екі корпусқа (III корпусқа) қарасты II корпустың құрамына кірді. 1942 жылдың мамыр айында корпус 3-ші жаяу әскер дивизиясының қалған бөлігімен күшейтілді, бірақ олар шілде айында II корпусына ауыстырылып, солтүстікке жылжыды, ал I корпусында АҚШ-тың 32-ші жаяу әскер дивизиясы орналасты.

Жаңа Гвинея

Жаңа Гвинеядағы шайқастар күшейіп, жапондықтар Кокодадан әрі жылжығанда, Кокода жолындағы әскерлерді күшейту жоспарлары жасалды. Нәтижесінде, 1942 жылдың тамызында I корпус штабы Порт-Морсбиге жеткізілді, онда олар Жаңа Гвинея күші штабының орнына келді, I корпус және Жаңа Гвинея күші штабы болып бірікті, бірақ барлық жағдайларда Жаңа Гвинея күші деп аталатын. Бұл құрама кейін Милн шығанағы маңындағы әскерлерге басшылық етті, жапондық десантты тойтарып, сондай-ақ Трек бойындағы 7-дивизия, Порт-Морсби маңындағы 6-дивизия және Вау маңындағы Канга күшіне басшылық етті. Қыркүйек айының соңында Иорибайвадан шегінгеннен кейін Блэйми Роуэллді бұрын II корпустың бас қолбасшысы болған генерал-лейтенант Эдмунд Херрингпен алмастыруға шешім қабылдады. Қазан және қараша айларында жапондықтар шегіне бастады, ал австралиялықтар 6-шы және 7-ші дивизиялардың бөлімдерімен қарсы шабуылға шығып, Кокоданы қайта басып алып, содан кейін Буна және Гона маңындағы жапондық жағажайларға қарай солтүстікке жылжыды. Бұл жағажайлар 1942 жылдың желтоқсаны мен 1943 жылдың қаңтарында ауыр шайқастардан кейін 7-ші және 32-ші жаяу әскер дивизияларының австралиялық және америкалық күштері басып алды. Осы кезеңде, 1942 жылдың қарашасынан 1943 жылдың қаңтарына дейін Жаңа Гвинея күші шайқасты бақылау үшін алдыңғы штабын алға жылжытты. Солтүстік Папуаны басып алғаннан кейін Жаңа Гвинея күші қайта ұйымдастырылды және жаңа құрамалар келе бастады. Осы арада, 1943 жылдың бірінші жартысында австралиялық операциялар Саламауаны басып алуға бағытталды, оның аясында Лаеге шабуыл жасауға дейін Саламауаны қорғауға бағытталған бірнеше шайқастар болды. 1943 жылдың тамызында Жаңа Гвинея күші штабының қызметкерлерінен жаңа I корпус штабы құрылды және корпус штабы Добдурада орналасты, онда ол Жаңа Гвинея күшіне армия деңгейіндегі штаб ретінде бекітілді. Лаеді басып алу міндеті алған I корпусына 1943 жылдың қыркүйек айының басында Наджабқа жеткізілген 7-ші жаяу әскер дивизиясы және Лае шығысынан десант түсірген 9-шы жаяу әскер дивизиясы берілді. Лае күтілгеннен тез басып алынды, ал айдың соңында 9-шы дивизияның бөлімдері Хуон түбегін қамтамасыз ету операцияларының бөлігі ретінде Скарлет-Бичке десант түсірді, ал 7-ші дивизия Маркхэм және Раму аңғарларын қамтамасыз ету операцияларын бастады. Бірақ келесі айда I корпусы штабын II корпус алмастырды, өйткені оның қызметкерлері демалуға мұқтаж болды, содан кейін олар Австралияға оралды. II корпус және Жаңа Гвинея күші I корпусы бастаған операцияларды аяқтауға басшылық етті, нәтижесінде 1944 жылдың сәуірінде Маданг басып алынды. Осы уақытта Австралияда I корпусы штабы Квинсленд штатындағы Баррин қаласында қайта құрылды, онда ол демалып, жаттығудан өткен бөлімдерге басшылық етті. Осы кезде корпус Каири мен Вондеклада орналасқан 3-ші және 6-шы жаяу әскер дивизияларына бекітілді. 1944 жылдың басында корпус сондай-ақ Жаңа Гвинеядан демалуға оралғаннан кейін Равеншоуда орналасқан 9-шы жаяу әскер дивизиясына бекітілді. 1944 жылдың ақпан айында Херринг зейнетке шықты және I корпусының басшылығы уақытша генерал-лейтенант Стэнли Савиджге берілді. 1944 жылдың сәуірінде I корпусы штабы II корпусы штабына жеке құраммен көмектесті, бірақ бұл кезде атау өзгермеді, ал I корпусы 2-ші AIF дивизияларына басшылық ету үшін Австралияда қалды, ал II корпус 3-ші, 5-ші және 11-ші милиция дивизияларын қабылдады. Нәтижесінде генерал-лейтенант Франк Берриман I корпусының басшылығын қабылдады. Осыған сәйкес, 7-ші жаяу әскер дивизиясы Жаңа Гвинеядан демалуға оралған кезде I корпусына берілді, бірақ олар басқа бөлімдерге қарағанда оңтүстікке қарай, Стратпайн маңында орналасқан. Осы арада 3-ші жаяу әскер дивизиясы Жаңа Гвинеяға қайта орналастырылды, ал 7-ші жаяу әскер дивизиясы Каириге көшіп, басқа I корпус құрамаларына жақын орналасты.

Борнео

1944 жыл бойы Филиппин мен Амбонда I корпусты қолдану жоспарлары жасалды, бірақ Австралия күштерінің Тынық мұхитындағы рөлі азайғандықтан және АҚШ күштерінің ықпалы артып, бұл жоспарлар іске аспады. 1944 жылдың қазан айына қарай генерал-лейтенант Лесли Морсхед корпусқа қолбасшылық етті. Ақырында, күштер 1945 жылдың ортасында Борнеоны қайта басып алу операциясына жіберілді, мақсаты – Борнеоның басқа аймақтарында және кейін Явада одан әрі операциялар жүргізу үшін маңызды әуе және теңіз базаларын қамтамасыз ету болды. Операция үшін корпус АҚШ-тың 8-ші армиясына бағынудың орнына, тікелей генерал Дуглас Макартурдың қолбасшылығына берілді. I корпустың штаб-пәтерінің алдыңғы бөлімдері 1945 жылдың наурыз айында Моротай аралына көшірілді, ал келесі айда штаб-пәтердің қалған бөлігі көшірілді. Олар сол жерден 7-ші және 9-шы дивизиялардың мамыр, маусым және шілде айларында Таракан, Солтүстік Борнео және Баликпапанға жасаған бірнеше десанттық операцияларын басқарды. Барлық нысандар басып алынды, бірақ кейбір жерлерде күтілгеннен күшті қарсылыққа тап болды, соның салдарынан ауыр шығындарға ұшырады. Одан кейін австралиялықтар ішкі аймаққа жылжып, тазалау жұмыстарын жүргізді. Таракан әуежайы қонудан бес күн өткен соң басып алынды, бірақ ол қирап, кейін операцияларда қолданылмады. Солтүстік Борнеода Лабуан мен Брунейді қамтамасыз ету операциялары сәтті аяқталғаннан кейін Вестон маңына десант жасалып, одан кейін Бофортқа қарай жылдам ілгерілеу басталды. Ауыр шайқастардан кейін 100-ден астам жапондық сарбаз қаза тапты және Бофорт басып алынды. Шілде айының ортасына қарай Баликпапан және жағалау аймақтарындағы негізгі қарсылық жеңіліп, жапондықтар ішкі аймақтағы тауларға шегінді. Тамыз айында жауынгерлік әрекеттер тоқтатылғаннан кейін корпус Борнеодағы жапондықтардың капитуляциясын жеңілдету және соғыстан кейінгі кезеңде аймақты голландтық отарлық басқаруға қайтаруға дайындық жасау міндетін алды. Бұл жергілікті және күзеттік патрульдерді жүргізуді, заң мен тәртіпті сақтауды және әлі капитуляцияламаған жапондық сарбаздарды ұстауды қамтыды. Демобилизация процесінің аясында I корпустың штабы 1945 жылдың 15 қыркүйегінде жабылды, оның құрамындағы дивизиялар Advanced Land Headquarters-қа тікелей бағындырылды. Соғыстан кейінгі кезеңде Австралия армиясы корпус деңгейіндегі құралымдарды қайта құрмады.