Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
FSO Syrena Sport – 1950 жылдардың соңында Fabryka Samochodów Osobowych FSO зауытының инженерлері тобымен жобаланып, құрастырылған польшалық спорттық тұжырымдама көлігі. Экономикалық және саяси себептерге байланысты бұл көлік жаппай өндіріске шығарылмады.
The FSO Syrena Sport was a Polish Concept cars sports car designed and built in the late 1950s by a group of engineers at the Fabryka Samochodów Osobowych FSO, which due to economic and political reasons never went into mass production.
Құрылыс
FSO Syrena Sport – екі есікті купе, болат шассиде, күшейтілген еден панелі бар, шыны талшықтан жасалған корпусымен. Қозғалтқышы 4 тактілі, 2 цилиндрлі, ауамен салқындатылатын, алюминий блокқа ие жаңа конструкциялы боксерлік қозғалтқыш. Құйма темірден жасалған цилиндрлер, цилиндр бастары және поршеньдер поляк Junak мотоциклінің S 03 қозғалтқышынан алынған. Прототиптік қозғалтқыш француз Panhard Dyna Z автокөлігінен алынған керек-жарақтармен (карбюратор, тұтану жүйесі және т.б.) жабдықталған. Оның сыйымдылығы 700 см³ болды және 6000 айналымда шамамен 35 а.к. (26 кВт) қуаттыққа қол жеткізді, бұл жеңіл автомобильге (710 кг) жеткілікті өнімділік берді. Қозғалтқыш алдыңғы ос алдында орналасқан және 4 жылдамдықты қолмен басқарылатын беріліс қорабы арқылы алдыңғы дөңгелектерді қозғалтты, ол Syrena 100-ге ұқсас. Алдыңғы серікпе классикалық Syrena-мен толықтай сәйкес емес, бірақ осыған ұқсас принципке негізделген: тәуелсіз, бір көлденең серіппелі, төменгі А-тұтқалары және гидравликалық амортизаторлары бар. Барлық дөңгелектерде бір контурлы барабанды тежегіштер орнатылған. Syrena Sport-тың ерекшелігі – артқы тәуелсіз серікпе, артқы иілгіш қолдары, торсионды сырғалар және дерлік көлденең гидравликалық амортизаторлары. Тағы бір айырмашылығы – еденде орналасқан беріліс механизмі және гидравликалық басқарылатын әрекетке келтіргіш.
FSO Syrena Sport was 2 door coupe with a fibreglass body on a steel chassis with strengthened floor panel. The engine was a new design 4 stroke 2 cylinder air cooled boxer engine with aluminium block. The cast iron cylinders, cylinder heads and pistons were from the S 03 engine of the Polish motorcycle Junak. The prototype engine was fitted with accessories (carburettor, ignition, etc.) from a French car Panhard Dyna Z. It had a displacement of 700 cc and developed around 35 bhp (26 kW) at 6000 rpm, which provided adequate performance for this light car (710 kg). The engine was placed in front of the front axle and powered front wheels through a 4 gear manual gearbox, identical with that of Syrena 100. The front suspension was not identical with that from the classic Syrena, but based on the same concept: independent with single transverse feathercoil, lower A wishbones and hydraulic dampers. Single circuit drum brakes were installed on all wheels. Specific for Syrena Sport was the independent rear suspension, with trailing arms, torsion bars and almost horizontal hydraulic dampers. Another difference was a floor gear shift mechanism and hydraulic operated clutch.
Тарих
FSO Syrena Sport 1957-1960 жылдары Варшавадағы FSO зауытында салынған, авторы – Сезари Наурот. Бастапқыда автомобиль өндіріске арналмаған – ол 1955 жылдан бері жаппай өндірілетін Syrena седанының модификациясы үшін жасалған бірқатар шешімдер мен өндіріс технологияларын сынау платформасы болды. Сезари Наурот осы машинаға стандартты 2 тактілі 2 цилиндрлі S 15 қозғалтқышын (басқа Syrena модельдерінде қолданылған) орнатуды болдырмау үшін, өте төмен және тегіс капотты әдейілеп жобалады. Соның салдарынан, Władysław Skoczyński және Andrzej Zatoń есімдерімен белгіленген, қолжетімді, жаңа 4 тактілі жалпақ екі цилиндрлі S 16 қозғалтқышы қолданылды. Көп тараған пікірге қарамастан, қозғалтқыш Panhard Dyna-мен ішкі бөліктері ортақ емес, тек прототипті сынауды жеңілдету үшін карбюратор және тұтану сияқты Panhard қозғалтқышының қосалқы құралдары ғана қолданылды. Күштің номиналды деңгейі шамамен 50 а.к. болуы тиіс еді, бірақ алғашқы прототип шамамен 35 а.к. қуатты дамытты, сынақтар жүргізілді, бірақ олардың нәтижелері сақталмаған. Станислав Лукашевич тағы бір маңызды жаңалықтың бас дизайнері болды: күшейтілген еден панелімен өздігінен тіреуші шасси, ал сол кездегі басқа Syrena модельдері дәстүрлі болатты қаңқаны қолданды. Автомобильдің әдемі корпусы шыны талшықтан жасалған, бұл FSO үшін мұндай алғашқы тәжірибе болды. Syrena Sport сонымен қатар Антони Дроздек есімді инженердің жобалаған артқы иінтіректері мен бұралу жолақтары бар жаңа тәуелсіз артқы серіппеге ие болды. FSO-ның бірінші қабатты ауыстыру механизмі және гидравликалық басқарылатын әрекет еткіш сияқты басқа да жүйелер құрастырылып, сынақтан өтті. Әрине, көптеген механикалық және электрлік бөліктер басқа Syrena нұсқаларынан тікелей алынған, оның ішінде беріліс, фаралар, приборлар және т.б. Жас дизайнерлер тобы өздерінің идеяларын жүзеге асыруда еркіндікке ие болғандықтан, олардың жұмысының нәтижесі таң қалдырарлықтай әдемі автомобиль болды. Бас дизайнер Сезари Наурот түрлі Ferrari және Mercedes Benz 190SL модельдерінен шабыттанғанын мойындады. Еңбек күнінде (1 мамыр) көрсетілгеннен кейін автомобиль тез арада сенсация тудырды және сол кездегі автомобиль баспасөзінде кеңінен сипатталды, әсіресе "Motor" апталығында. Автомобиль кем дегенде бір рет "Dziennik Telewizyjny" (Телевизиялық күнделік) күнделікті тележаңалықтар бағдарламасында көрсетілді. 1960 жылғы Швейцарияның жылдық "Automobile Year" басылымында Syrena Sport туралы қысқаша айтылып, суреті жарияланды. Ал 1960 жылдың мамыр айында Италияның "Il Giorno" ұлттық газеті Syrena Sport-ты "Темір перде артында жасалған ең әдемі автомобиль" деп сипаттады. Бастапқы жоспарларға қарамастан, поляк баспасөзі мен халық Syrena Sport-ты өндіріске енгізуге талап етті. Екі мемлекеттік компания тіпті шыны талшықтан корпус жасауға дайын екендерін мәлімдеді. Бұл FSO басшылығы мен үкімет үшін қолайсыз жағдайға айналды, олар Sport-ты жаппай өндіруді жоспарламаған еді. Көп айтылатын (бірақ толыққанды дәлелденбеген) әңгімеге сәйкес, премьер-министр Йозеф Циранкевич немесе Коммунистік партияның бірінші хатшысы Владислав Гомулка зауытқа қоңырау шалып, жобаны тоқтатуға бұйрық берген. Осы уақытқа дейін автомобиль зауыттың сынақ трассасында және FSO-дан тыс қоғамдық жолдарда шамамен 29 000 км жүрген және жалпы алғанда, дұрыс жобаланғаны дәлелденді. Осыдан кейін сынақтар тоқтатылды және автомобиль Варшавадағы Фаленица даму орталығының гаражында сақталды. Аңғаралық шешіммен, ол 1970-ші жылдардың соңында басқа FSO прототиптерімен бірге гараж кеңістігін босату үшін мақсатты түрде жойылды. Қалған тарихи материалдар – бірнеше ондаған қара-ақ және қолмен боялған фотосуреттер, баспасөз мақалалары және Збигнев Гроховский салған сызбалар, олар 1961 жылы "Mały Modelarz" модельдер журналында жарияланды.
FSO Syrena Sport was built at FSO in Warsaw between 1957 and 1960, designed by Cezary Nawrot. Originally, the car was not intended for production – it was a test platform for a number of solutions and production technologies intended for the modification of Syrena sedan, which was mass produced since 1955. Cezary Nawrot on purpose designed a very low and flat bonnet, to avoid a standard 2 stroke 2 cylinder S 15 engine (used in other Syrenas) to be installed in this car. Consequently, the available, completely new 4 stroke flat twin engine, designated S 16, designed by Władysław Skoczyński and Andrzej Zatoń was used. Contrary to a widespread opinion, the engine did not share internal components with Panhard Dyna only Panhard's engine accessories, such as the carburettor and ignition were used to simplify testing of the prototype. The intended rated power was around 50 bhp, but the first prototype developed around 35 bhp performance test were carried out, but their results have not been preserved. Stanisław Łukaszewicz was the chief designer of another important innovation: self supporting chassis with strengthened floor panel other Syrenas at that time used traditional steel ladder frame. The stylish body of the car was moulded in fibreglass, which was the first such attempt at FSO. Syrena Sport also had a new independent rear suspension with trailing arms and torsion bars designed by Antoni Drozdek. Some other systems were built and tested, such as FSO’s first floor shifting mechanism and hydraulic controlled clutch. Naturally, many mechanical and electrical parts were taken directly from other versions of the Syrena, including transmission, headlights, dials, etc. As the young designer team were largely given free hand in realising their aspirations, the effect of their work was a surprisingly beautiful car. Chief designer Cezary Nawrot admitted being inspired by various Ferrari models and Mercedes Benz 190SL. After its presentation on the Labour Day, (1 May) the car quickly became a sensation, and was widely described in the automobile press of the day – especially the "Motor" weekly. At least once the car featured in the daily TV news programme "Dziennik Telewizyjny" (TV Journal). A short mention and a photo of Syrena Sport appeared in the prestigious Swiss yearly Automobile Year 1960 1961, and in May 1960 the Italian nationwide daily newspaper "Il Giorno" described Syrena Sport as "the most beautiful car built behind the Iron Curtain". Contrary to initial plans, the Polish press and the general public pressed for the production of the Syrena Sport. Two state owned companies even declared readiness to manufacture fibreglass bodies. This was in turn an uncomfortable situation for the management of the FSO and the government, which never intended to mass produce the Sport. A frequently quoted (although not fully substantiated) story says that either the Prime Minister Józef Cyrankiewicz or the First Secretary of the Communist Party Władysław Gomułka personally called the factory and ordered to moth ball the project. Until that moment, the car had driven some 29,000 km on the factory test track and on public roads outside of the FSO, and generally proved to be adequately designed. After that intervention, tests were abandoned and the car was stored in a garage at the Development Centre in Warszawa Falenica. Following a mindless decision, it was purposefully destroyed in the late 1970s together with a number of other FSO prototypes, in order to free up garage space. The surviving historical material are a few dozens black and white and hand coloured photographs, press articles and plans drawn by Zbigniew Grochowski, which were published in "Mały Modelarz" model makers’ magazine in 1961.
Салдары
S 16 қозғалтқышы бойынша жұмыстар жалғасты, және кем дегенде тағы бір ұқсас қозғалтқыш (кодтық атауы S 17) модификацияланған қозғалтқыш блогымен және тапсырыс бойынша жасалған цилиндрлер мен бастармен (Junak S 03 қозғалтқышынан ерекшеленеді) салынды. Бұл қозғалтқыштың барлық әзірлемелері жаңа үш цилиндрлі, екі тактілі S 31 қозғалтқышының Syrena үшін енгізілуімен тоқтатылды. S 17 қозғалтқышының прототипі Варшава маңындағы Отребусидегі Олдтаймер мұражайында бүгінгі күнге дейін сақталған. 1961 жылы "104" деп белгіленген, өзгертілген Syrena седанының прототипі көрсетілді. Көптеген өзгерістердің арасында Syrena Sport-тан бірдей тәуелсіз артқы серпімді аспап болды. Бұл өзгертілген автомобиль де сериялық өндіріске түспеді, және 1983 жылы өндіріс тоқтағанға дейін Syrena тәуелсіз емес артқы серпімді аспапқа, көлденең серпімді катушка мен қатаң оське ие болды.
Work on the S 16 engine continued, and at least another similar engine (code named S 17) was built, with a modified engine block and custom built cylinders and heads (different from those from the Junak S 03 engine). All development of this engine was abandoned with the introduction of the new three cylinder in line two stroke S 31 engine for Syrena. The prototype of the S 17 engine has been preserved until our times at the Oldtimer Museum in Otrębusy near Warsaw. A prototype of the modified Syrena sedan designated "104" was presented in 1961. Among a number of modifications was the independent rear suspension, identical with that from Syrena Sport. This modified car was in turn not mass produced either, and until the end of production in 1983 Syrena had a non independent rear suspension, with transverse feather coil and rigid axle.