Кіріспе

Солтүстік Рейн-Вестфалияның көркемөнер жинағы (Kunstsammlung Nordrhein Westfalen) – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия федералды жерінің Дюссельдорф қаласындағы көркемөнер жинағы. Бұл мекеме үш көрме алаңын біріктіреді: Граббе алаңындағы K20, Стэндехаустағы K21 және Шмела үйі. Kunstsammlung 1961 жылы Солтүстік Рейн-Вестфалияның мемлекеттік үкіметімен жеке құқықтық негіздегі қор ретінде құрылды, мақсаты – көркемөнер жинағын көрсету және жаңа сатып алулар арқылы оны кеңейту. 50 жылдық тарихында Kunstsammlung Nordrhein Westfalen 20-шы ғасыр өнерінің мұражайы ретінде халықаралық танымал атаққа ие болды. Алайда, Пол Клее шығармаларын сатып алудан бастау алған жинақтың хронологиялық ауқымы қазіргі уақытқа дейін кеңейді. Граббе алаңындағы (K20) ғимарат, ерекше қара граниттік фасадымен, 1986 жылы ашылды. 2010 жылы ғимаратқа қосымша құрылыс салынды. Пабло Пикассо, Анри Матисс және Пит Мондрианның маңызды туындылары, сондай-ақ Пол Клееге тиесілі шамамен 100 суреттен және картинадан тұратын кең жиынтық, Kunstsammlung тұрақты жинағының классикалық модернизмнің ерекше көзқарасын ұсынады. Соғыстан кейінгі американдық өнер жинағында Джексон Поллок пен Фрэнк Стелланың, сондай-ақ поп-өнершілер Роберт Раушенберг, Джаспер Джонс және Энди Уорхолдың туындылары бар. Жинақтың тағы бір ерекшелігі – Джозеф Бойс, Герхард Рихтер, Тони Крагг, Эмиль Шумахер, Сара Моррис, Катарина Фрич, Нам Джун Пайк, Вольф Востелл және Ими Кнобельдің туындылары. 2002 жылдың көктемінде Кайзертейхтің жанында орналасқан Стэндехаус (K21) Kunstsammlung-ның қосымша алаңы ретінде ашылды. Көрмедегі басты жұмыстардың арасында суретшілердің бірнеше кабинеті мен ірі масштабты инсталляциялар бар, бұл жинақтың осы бөлігінің ерекше назары. Дюссельдорфтың тарихи ауданындағы Шмела үйі 2009 жылы Kunstsammlung-қа «репетиция алаңы» және лекциялар өткізу орны ретінде қосылды. 1971 жылы алғаш рет ашылғанда, голланд сәулетшісі Альдо ван Эйктің қорғалатын ескерткіші Альфред Шмела галереясына үйі болды және Германия Федеративтік Республикасында сурет галереясы ретінде салынған алғашқы ғимарат еді. 2011 жылдың көктемінен бастап Шмела үйі қайтадан көрмелер үшін пайдаланылуда. Үш алаңнан тұратын мекеме ретінде Kunstsammlung-та экспозициялық ауданнан астам кеңістік бар. Білім беру бөлімі қосымша бағдарламалары мен арнайы жобалары арқылы аймақтық жинақтағы туындыларды барлық жастағы келушілерге қолжетімді етуге тырысады. Осы мақсатта бірнеше студиялар, медиа-шеберхана және көрме галереяларымен біріктірілген «зертхана» бар.

Тарих

Солтүстік Рейн-Вестфален өнер жинағының тарихы 1960 жылы Пол Клидің Питтсбург болат өндірушісі Г. Дэвид Томпсон коллекциясынан 88 туындысын сатып алумен басталады. Базельдік өнер саудагері Эрнст Бейлердің делдалы болған және сол кездегі штат премьері Франц Мейер бақылаған сатып алу 1961 жылы «Stiftung Kunstsammlung Nordrhein Westfalen» деген атпен құрылған жинақтың ядросын құрайды. 1962 жылдан 1990 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Вернер Шмаленбах жаңадан құрылған жинақтың алғашқы директоры болды. Ол классикалық модернизм өнерінің ерекше жоғары сапалы коллекциясын жинады, соның арқасында Германиядағы қазіргі заманғы өнерге маманданған жалғыз аймақтық жинақ құрылды. Бастапқыда жинақ Ягерхоф сарайында орналасқан. Оның ашылғанына көп ұзамай, орынның шектеулі болуы жаңа ғимарат салу жоспарларын тудырды. 1975 жылы оның дизайны бойынша конкурс жарияланды, жеңімпаз ұсынысты Дания сәулет бюросы Dissing+Weitling ұсынды. Соғыстан кейінгі модернизмнен постмодернизмге өту кезеңіндегі сәулет тарихындағы маңызды орынға ие болған ғимарат 1986 жылдың 14 наурызында Германия Президенті Ричард фон Вайцзекердің қатысуымен ашылды және содан бері қаланың символы болып табылады. Жылтыратылған қара тастан жасалған қисық фасады Grabbeplatz алаңына ерекше сипат береді. Ол Kunsthalle Düsseldorf-тың қарама-қарсысындағы алаңда орналасқан, ал оның ғимараты Рейн және Вестфален өнер қауымдастығының бас кеңсесі болып табылады. 1990 жылы Шмаленбахтың орнын Мюнхендегі Städtische Galerie im Lenbachhaus-тың бұрынғы директоры Армин Цвайте басты. Шмаленбах мұражай жинағын көбінесе суреттерді қосу арқылы кеңейткен болса, оның ізбасары 1990 жылдан бастап жинаққа халықаралық деңгейдегі заманауи мүсіндер, инсталляциялар мен фотосуреттерді енгізді. 2009 жылдың 1 қыркүйегінде Марион Акерманн – Кунстмузей Штутгарттың бұрынғы директоры – Солтүстік Рейн-Вестфален өнер жинағының көркемдік директоры болды. Ол жинаққа жаңаша көзқараспен қарап, қазіргі заманғы өнер мен классикалық модернизмді тығыз байланыстыруға ұмтылады. Акерманн 2008 жылдың 1 қарашасында командаға қаржы және бизнес мәселелері жөніндегі директор ретінде қосылған Хаген Липпе Вайсенфельдпен бірге қордың төрағалық кеңесінде қызмет етеді. 2009 жылдың 12 қарашасында Kunstsammlung Дюссельдорфтың Альтштадт қаласындағы Mutter Ey Straße, 3 мекенжайында орналасқан Schmela галереясының бұрынғы үйін көрмелер, пікірсайыстар және басқа да шаралар өткізу үшін ашты. Күрделі жөндеу жұмыстары мен қосымша ғимараттың салынуына байланысты екі жылдан астам уақыт жабық болғаннан кейін, Grabbeplatz K20 2010 жылдың шілдесінде көрме алаңы ретінде қайта ашылды. Жинақ пен уақытша көрмелер үшін кең көлемдегі алаң қолжетімді. Бұл жерде алғашқы көрмешілердің бірі бельгиялық суретші Крис Мартин және неміс мүсіншісі Майкл Сейлсторфер болды, олар жаңа ғимараттың екі галереясы – Клее Halle және Конрад пен Габриэль Хенкель галереясы үшін қолжетімді инсталляцияларды жасады, олардың жалпы ауданы шамамен 2000 м² құрайды. Қайта ашылғаннан кейінгі алғашқы екі аптада 60 000-ға жуық адам мұражайға тегін кірді. Музей 2010 жылдың 21 қазанында 100 000-шы келушісін қабылдады. K20 ғимаратының артқы жағындағы жаңадан құрылған Пол Кле алаңында орналасқан, түрлі түсті плиткалардан жасалған «Hornet» атты үлкен мозаикалық сурет – Солтүстік Рейн-Вестфален өнер жинағының жаңа және айқынды бейнесін көрсетеді, ол бұл штаттың өнер коллекцияларын бұрынғыдан да толық көрсете алады. Американдық суретші Сара Моррис салған, 27 метрлік сурет аталған алаңның тартымды белгісіне айналды. Солтүстік Рейн-Вестфален өнер жинағының алаңдарында тұрақты коллекциялармен қатар, халықаралық деңгейде танымал уақытша көрмелер де ұйымдастырылады. 2010 жылдың 11 қыркүйегінен 2011 жылдың 16 қаңтарына дейін K20 және Schmela Haus-та Джозеф Бойстың «Параллель процестер» атты амбициялық көрмесі өтті, ол осы суретшінің барлық шығармашылық кезеңдерінен алынған ірі масштабты инсталляциялық жұмыстарды қамтыды. Grabbeplatz Kunstsammlung қайта ашылғаннан кейін ұйымдастырылған алғашқы арнайы көрме – Дюссельдорф Квадриеннале бағдарламасының бір бөлігі болды және оны 103 000 адам көрді.

K20 Grabbeplatz маңындағы көше

1986 жылы қара Борнхолм гранитінен жасалған ерекше фасадымен К20 ам Граббплац көркемөнер жинағы орналасқан ғимарат ашылды. Арне Якобсен дәстүрін жалғастырған Dissing+Weitling архитектура бюросы (Копенгаген) өз заманының ерекшеліктерін көрсететін және көрмедегі туындылардың сапасын басты орынға қоятын ғимаратты жасады. Кіреберіс аймағы бір деңгейде Grabbe Halle-ге ашылады, бұл ғимараттың ең биік галереясы, төбесі 14 метр биіктікте. Уақытша көрмелерге арналған бұл залдың ауданы 600 м² және тіреу бағаналары жоқ. Кіреберістен үш жеке баспалдақ бір-бірінің артынан келесі қабаттарға жол ашады. 2-ші қабаттағы галереялар сияқты, 1-ші қабаттағы үлкен зал да табиғи жарықтандырылады. 2008 жылы кеңейтуге негіз салынды, ал жаңа ғимарат 2010 жылдың шілдесінде пайдалануға берілді. Сол архитектура бюросы жаңа ғимаратты салды, ол бастапқы құрылыстың архитектуралық стилін сақтайды. Екі жылдық жабылу кезеңінде бастапқы ғимарат толығымен жаңартылып, қазіргі техникалық талаптарға сәйкес келтірілді. Енді кеңейтілген ғимараттың екі жаңа көрме залында (бағаналары жоқ) барлығы 2000 м² аумақ бар. Клее залы ескі ғимараттың вестибюлінің оң жағында орналасқан және көбінесе уақытша көрмелер үшін пайдаланылады. 6,4 метр биіктігіндегі зал 500-ден астам шаммен жасанды жарықтандырылады. Артқы жағындағы тар баспалдақ бірінші қабатты жаңа жоғарғы залмен байланыстырады. Көркемөнер жинағының (Kunstsammlung am Grabbeplatz) жалпы көрме ауданы қазір 5000 м²-ден асады.

Ständehaus-тағы K21

2002 жылғы 18 сәуірде Германияның сол кездегі президенті Йоханнес Раудың қатысуымен Ständehaus am Kaiserteich деп аталатын мұражай ғимараты ашылды және ол қазіргі және заманауи өнер жинағының екінші маңызды тірегіне айналды. 1876 және 1880 жылдар аралығында Дюссельдорфтағы Ständehaus сәулетші Юлиус Рашдорфтың тарихи нео-ренессанс стилінде салынды. Ғимарат көп жылдар бойы Пруссияның Рейн провинциясының провинциялық диетасына орналасқан. Солтүстік Рейн-Вестфалия федералдық штатының Парламенті 1949 жылдан 1988 жылға дейін осы жерде отырыс өткізді. Парламент көшкеннен кейін Ständehaus 14 жыл бойы бос және пайдаланылмаған күйде қалды. Ғимараттың орталық алаңы – кең алаң түріндегі – төрт қанатымен бірге үздіксіз аркадалық өткелдермен қоршалған. Бұл тарихи стильдегі ғимаратты үш жыл бойы Мюнхен қаласынан келген Kiessler+Partner архитекторлары жаңартудан өтті. Олар 1919 дана шыныдан тұратын, ғимараттың эстетикалық келбетін қалыптастыратын ұзынша келген шатыр күмбезі бар, заманауи мұражай ғимаратын жасады. Сыртқы фасады сақталған, бірақ ішкі жағындағы барлық түпнұсқа элементтер алынып тасталды. Тарихи баспалдақ сақталды және қазір үш қабаттағы галереяларға апарады. Жерасты қабатындағы көрме галереялары мен жоғарғы бөлмелердің жалпы ауданы 5300 м² көрме алаңын құрайды.

Шмела үйі

Шмела Хаус голланд архитектор Альдо ван Эйк (1918–1999) салған, структуралистік архитектураның көрнекті өкілі. 1971 жылы ашылған және қазірде ескерткіш ретінде қорғалатын бұл ғимарат, Германия Федеративтік Республикасында жеке өнер галереясы мақсатында салынған алғашқы нысан болды. Бес қабаттан тұратын, сұр пемзадан салынған ғимараттың ерекшелігі – ішкі және сыртқы кеңістіктердің, сондай-ақ жеке тұрғын және қоғамдық көрме залдарының үйлесімді байланысы. Галереядан босатылғаннан кейін ғимарат Солтүстік Рейн-Вестфалия федералды штаты сатып алды.

Жинақ

Жинаққа 20 және 21 ғасырлардағы туындылардың ерекше таңдамасы кіреді. Олардың ішінде неміс экспрессионистерінің, Пабло Пикассоның, Василий Кандинскийдің және Джексон Поллоктың суреттері, сондай-ақ Джозеф Бойз бен Нам Джун Пайктың инсталляциялары бар. Ұзақ уақыттан бері иконаға айналған бұл туындылармен қатар, классикалық модернизмнің, 1945 жылдан кейінгі американдық өнердің қосымша көрнекті үлгілері, сонымен қатар заманауи суретшілердің ірі инсталляциялары, фотосуреттері, фильмдері мен бейнелері де бар. Сыншылар бұл жинақты, әр туындысы ерекше сапасымен көзге түсетін, "жасырын Ұлттық галерея" деп атады. Жинақтың негізгі фокусы – классикалық модернизм. Стильдік тұрғыдан алғанда, 1945 жылға дейінгі туындылар фаувизм, экспрессионизм, Питтура Метафизика және кубизмнен бастап, Blaue Reiter тобының мүшелерінің туындыларына дейін, сондай-ақ дадаизм мен сюрреализмге дейін жетеді. Жинаққа Пол Клидің 100 туындысы да кіреді. 1960 жылы Солтүстік Рейн-Вестфалия Федералдық штаты Клидің 88 картинасы, суреті және қағаздағы түстік зерттеулерін сатып алуға 6 миллион неміс маркасы бөлді – бұл ансамбль Nordrhein Westfalen Kunstsammlung-нің ядросын құрады. Бұл баға сол кезде жоғары болғанымен, бүгінгі таңда қарайтын болсақ, сирек кездесетін тиімді сатып алу болып көрінеді. Туындылар Питтсбургтегі жеке американдық коллекциядан алынған. Жеке суретшілердің туындыларының ішінде Пабло Пикассоның 12 туындыдан тұратын ансамблі бар, ол оның мансабының барлық маңызды шығармашылық кезеңдерін қамтиды. Кубизм – жинақтың маңызды бағыты, онда Пабло Пикассо, Фернан Леже, Хуан Грис, Жорж Брак және басқалардың туындылары бар. 1945 жылдан кейінгі өнерді негізінен америкалық суретшілердің 40-қа жуық ірі туындылары көрсетеді. Олардың арасында Марк Ротко, Роберт Раушенберг, Энди Уорхол, Дональд Джадд және Джексон Поллоктың туындылары бар, оның 1950 жылғы монументалды "32-нөмірлі" туындысы – бұл суретшінің қабырғаға арналған сиямен жазылған аз ғана туындыларының бірі және абстрактілі экспрессионизмнің маңызды үлгісі саналады. Роберт Раушенбергтің төрт туындысының ішінде 1957 жылы жасалған "Уәде" ("Wager") – оның "қосылған суреттерінің" ең ірі және күрделі туындыларының бірі. Еуропалық соғыстан кейінгі өнерді Маркус Люперц, Пер Киркеби, Герхард Рихтер, Эмиль Шумахер және Джозеф Бойз сияқты суретшілердің туындылары көрсетеді, оның 1992 жылы сатып алынған "Палаццо Регале" атты соңғы туындысы тағы 60 туындымен толықтырылды. Бұрын бұл туындылар Дюссельдорфтық өнер коллекционері Гюнтер Ульбрихтке тиесілі болған. Инсталляциялар мен суретшілердің студиялары Kunstsammlung-тің маңызды бағыттарының бірі болып табылады және соңғы жылдары үздіксіз кеңейтілуде (мысалы, Марсель Бродтаерстің туындылары арқылы). Неміс фотосуреті Бернд пен Хилла Бехердің және Дюссельдорф фотосуретшілер мектебінің басқа да өкілдерінің туындыларымен ұсынылған. Жаңа медиа саласында, яғни кино мен бейнеде, жинақ кеңейіп келеді және қазіргі уақытта 90-ға жуық туындыны қамтиды. 2005 жылы Симон мен Хайнц Акерманстың 150 халықаралық заманауи өнер туындысын қамтитын жеке коллекциясы Солтүстік Рейн-Вестфалия Федералдық штатымен 2002-2005 жылдар аралығында K21-де коллекциядан таңдалған туындылар көрсетілгеннен кейін сатып алынды. Акерманс коллекциясының негізгі фокусы 1980 жылдардан бергі бейнелі мүсін, фотосуреттер, инсталляциялар, сондай-ақ кино және бейне туындыларына аударылған.

Қожайындары

"Северлік Рейн-Вестфалия өнерқожалығының достары қоғамы" 1968 жылдан бері өнерқожатты қолдап келеді. Қоғамның атқаратын функциялары оның жарғысында сипатталған, және ол Солтүстік Рейн-Вестфалия өнерқожалығын тұжырымдамалық және материалдық жағынан дамытуды қамтиды. Оның басты мақсаты – өнер туындыларын сатып алу. Өнерқожалығының достарының арқасында мұражайдың осы саладағы бірқатар қол жеткізе алмайтын мақсаттары орындалды. Музей үш жеке ғимаратқа (K20, K21 және Schmela Haus) кеңейген сайын күшейе берген қиындықтармен сәтті күресу үшін, қоғам халықаралық деңгейде танылған бұл заманауи және қазіргі заманғы өнер мұражайына идеялық және материалдық қолдау көрсетуге дайын "достар" қауымдастығын үнемі кеңейтуі қажет.

Кітапхана

K20-де 20 және 21 ғасырлардағы өнер туралы әдебиеттерден тұратын, көпшілікке қолжетімді мамандандырылған кітапхана бар. Кітапхана қоры 100 000-нан астам томды құрайды, оларды осы орында пайдалануға болады. Олардың ішінде монографиялар, анықтамалық еңбектер, көрме каталогтары, мерзімді басылымдар, бюллетеньдер, сондай-ақ бейнематериалдар мен CD-лер сияқты аудиовизуалды материалдар бар. Мұражайдың алғашқы директорының қайтысынан кейін кітапхана оның құрметіне Вернер Шмаленбах атындағы кітапхана деп аталды.