Кіріспе

Көркемөнер музейі немесе көркемөнер галереясы – әдетте музейдің өз жинағынан көркем туындыларды көрсетуге арналған ғимарат немесе кеңістік. Ол мемлекеттік немесе жеке меншікте болуы мүмкін, барлығына қолжетімді немесе кіруге шектеулер қойылуы мүмкін. Көбінесе бейнелеу өнеріне бағытталғанмен, көркемөнер музейлері басқа мәдени алмасулар мен көркемдік шараларға, мысалы, лекцияларға, зергерлік бұйымдар көрмесіне, сахналық өнерге, музыкалық концерттерге немесе поэзия оқу кештеріне де арналған орын ретінде пайдаланылады. Сондай-ақ, көркемөнер музейлері тақырыптық уақытша көрмелерді жиі ұйымдастырады, онда басқа жинақтардан алынған туындылар да болуы мүмкін.

Терминология

Өнерді көрсетуге арналған мекеме өнер мұражайы немесе өнер галереясы деп аталуы мүмкін, және екі термин де бір-бірін алмастырып қолданылуы мүмкін. Бұл әлемдегі мекемелердің аттарында көрінеді, олардың кейбіреулері өнер галереялары болып саналады, мысалы, Лондондағы Ұлттық галерея және Берлиндегі Neue Nationalgalerie, ал кейбіреулері мұражайлар болып саналады, соның ішінде Метрополитен өнер мұражайы және Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы, сондай-ақ Токиодағы Батыс өнерінің ұлттық мұражайы. "Өнер галереясы" деген сөз тіркесі кейде өнерді сату үшін көрсететін бизнес сипаттау үшін қолданылады, бірақ олар өнер мұражайлары емес. Әлемдегі алғашқы көпшілікке ашық өнер мұражайы деп саналады. 18 ғасырдың екінші жартысында көптеген жеке өнер коллекциялары көпшілікке ашылды, ал Франция революциясы мен Наполеон соғыстары кезінде және одан кейін көптеген патшалық коллекциялар мемлекеттік меншікке берілді, тіпті Испания мен Баварияда монархия сақталған жерлерде де. 1753 жылы Британ мұражайы құрылды және оған "Ескі Корольдік кітапханасының" қолжазбалар жинағы сыйға берілді. 1777 жылы британ үкіметінің депутаты Джон Уилкс Еуропадағы ең үлкен жинақтардың бірі болған, марқұм сэр Роберт Уолполдың өнер коллекциясын сатып алып, оны Британ мұражайының арнайы салынған қанатында көпшілікке көрсету туралы ұсыныс жасады. Көптеген пікірталастардан кейін бұл идея ақырында үлкен шығындарға байланысты тасталды, ал жиырма жылдан кейін жинақты Ресейдің патшайымы Екатерина Ұлы сатып алып, Санкт-Петербургтегі Мемлекеттік Эрмитаж мұражайында сақтады. Баварияның патшалық коллекциясы (қазіргі Alte Pinakothek, Мюнхен) 1779 жылы, ал Флоренциядағы Медичи коллекциясы 1789 жылы (Уффици галереясы ретінде) көпшілікке ашылды. 1793 жылы Франция революциясы кезінде Лувр мұражайының бұрынғы француз патшалық коллекциясының көп бөлігі үшін қоғамдық мұражай ретінде ашылуы, меншікті республикалық мемлекетке беру арқылы өнерге қоғамдық қол жетімділіктің дамуындағы маңызды кезең болды, бірақ бұл бұрыннан қалыптасқан үрдістердің жалғасы болды. Қазіргі уақытта Мадридтегі Прадо мұражайы орналасқан ғимарат Франция революциясына дейін патшалық өнер коллекциясының бөліктерін көпшілікке көрсету үшін салынған, сондай-ақ Вена, Мюнхен және басқа да астаналарда ұқсас патшалық галереялар ашылған. Алайда Ұлыбританияда Корольдік коллекция монархтың жеке қолында қалды, ал алғашқы мақсатты ұлттық галереялар 1814 жылы құрылған Дулуич сурет галереясы және Лондонның Ұлттық галереясы болды. Сол сияқты, Прагадағы Ұлттық галерея да патшалық немесе князьдік өнер коллекциясын халыққа ашу арқылы құрылған жоқ, бірақ 1796 жылы кейбір чех аристократтарының бірлескен жобасы ретінде нөлден құрылған. Вашингтондағы Коркоран өнер галереясы Америка Құрама Штаттарының алғашқы өнер мұражайы деп саналады. Ол бастапқыда 1859 жылы салынған Ренвик галереясында орналасқан. Қазір Смитсондан институтының бір бөлігі болып табылатын Ренвикте Уильям Уилсон Коркоранның американдық және еуропалық өнерлер жинағы орналасқан. Ғимаратты Джеймс Ренвик-кене жобалап, 1874 жылы аяқтады. Ол 1661 Пенсильвания даңғылының NW мекенжайында орналасқан. Ренвик оны Луврдің Тюйлери қосымшасынан кейін жобалаған. Құрылыс кезінде ол "Америкалық Лувр" деп аталды.

Университет мұражайлары мен галереялары

Университеттердің өнер мұражайлары мен галереялары – барлық типтегі мектептерде, қоғамдық колледждерде, колледждерде және университеттерде дамытылған, меншігінде болған және күтіліп келе жатқан өнер жинақтарын құрайды. Бұл құбылыс Батыста да, Шығыста да кездеседі, осылайша оны жаһандық практикаға айналдырады. Көптеген адамдардың назарынан тыс қалғанмен, АҚШ-та ғана 700-ден астам университет өнер мұражайы бар. Бұл көрсеткіш, басқа түрдегі өнер мұражайларымен салыстырғанда, университет өнер мұражайларын елдегі ең ірі өнер мұражайларының санаты етеді. Осы жинақтардың бастауы Батыс Еуропадағы өнер академияларында құрылған оқу жинақтарымен байланысты болса, қазір олар барлық типтегі жоғары білім ошақтарында орналасқан және олармен байланысты.

Галереялар мұражайлардың ерекше бөлімі ретінде

Галерея сөзі бастапқыда сәулеттік термин болғандықтан, мұражайлардағы көрме залдары көбінесе қоғамдық галереялар деп аталады. Сонымен қатар, жиі, белгілі бір тарихи кезеңдерге (мысалы, ежелгі Египет) немесе маңызды тақырыптық топтамаларға (мысалы, гипсотека немесе Ашмолеан мұражайындағы гипстен құймалар жинағы) арналған бірнеше бөлмелер, әртүрлі коллекциясы бар мұражай ішінде арнайы галереялар деп аталады, мысалы, Египет галереясы немесе Құйма галереясы.

Галереяда көрсетілмеген бейнелеу өнері

Қағазға салынған суреттер, пастель, акварель, гравюралар және фотосуреттер сақтау мақсатында тұрақты көрмеге қойылмайды. Оларға қолжетімділік мұражай ішіндегі арнайы суреттер бөлмесі арқылы қамтамасыз етіледі. Қабырға суреттері немесе мозаикалар көбінесе жасалған жерінде (in situ) қалады, бірақ көптегендері галереяларға көшірілген. 20 ғасырдың әртүрлі өнер түрлері, мысалы, жер суреті және перформанс өнері, көбінесе галереядан тыс жерде кездеседі. Дегенмен, осындай өнердің фотосуреттері галереяларда көрсетіледі. Көптеген мұражайлар мен ірі галереялар көрмеге қоюға жеткілікті орыннан артық туындыларға ие. Қалғандары резервтік жинақта сақталады, мұражай аумағында немесе сыртында. Мүсін бағы галереяға ұқсас, скульптуралар ашық ауданда көрсетіледі. Мүсін өнерінің танымалдылығы артты, скульптуралар ашық кеңістіктерде тұрақты және уақытша орнатылады.

Сәулет

1530 жылдан бастап көптеген үлкен суреттер шіркеулерде немесе сарайларда тамашалану үшін жасалған, ал қазір сарай ретінде салынған көптеген ғимараттар сәтті өнер мұражайлары болып жұмыс істейді. 18-ғасырда сарайлар мен шалғайдағы үйлерге қосымшалар кейде өнерді тамашалауға арналған галерея ретінде жоспарланып, сол мақсатта құрылатын. Өнер галереясы ретінде толыққандай ғимараттың архитектуралық формасы 1817 жылы сэр Джон Соанның Дульвич сурет галереясы үшін жасаған жобасымен қалыптасқан деуге болады. Бұл галереяны суреттерді ілуге ыңғайлы, кеңістігі үздірілмейтін бірнеше байланысқан бөлмелер мен шатырдан немесе люкстерден келетін жанама жарықпен қамтамасыз етті. 19-ғасырдың соңында Еуропа мен Америкада қоғамдық өнер галереяларын салу қарқынды дамып, ірі қалалардың маңызды мәдени белгісіне айналды. Сауат ашу және қоғамдық білім беруді дамыту мақсатымен қалалық жобалар аясында музейлер мен қоғамдық кітапханалармен қатар көптеген өнер галереялары бой көтерді. 20-ғасырдың ортасы мен соңында өнер мұражайлары үшін бұрын қолданылған архитектуралық стильдер (мысалы, Нью-Йорктегі Метрополитен мұражайының бель-эпо стилі немесе Амстердамдағы Рейксмузейдің готикалық және Ренессанс жаңғыруы) деконструктивизм сияқты заманауи стильдерге ұшырады. Бұл үрдістің мысалдары ретінде Фрэнк Ллойд Райттың Нью-Йорктегі Гуггенхайм мұражайы, Фрэнк Геридің Гюггенхайм мұражайы (Билбао), Шигеру Банның Помпиду-Метц орталығы және Марио Боттаның Сан-Францискодағы заманауи өнер мұражайын қайта жобалауын атауға болады. Кейбір сыншылар мұндай галереялар өз мақсатына жетпейді дейді, себебі олардың әсерлі интерьері назарды суреттерден ауыстырады.

Мәдениеттік аспектілер

Мұражайлар – тек қана "жинақтарды сақтауға арналған" тұрақты құрылымдар емес. Олардың мақсаты – жекелік пен естелік, мәдени мұраны қалыптастыру, айшықталған әңгімелер мен бағалы оқиғаларды жеткізу. Тарих бойы көптеген өнер мұражайлары мәдени мақсатпен құрылған немесе саяси ықпалға ұшыраған. Әсіресе, ұлттық көркемсурет галереялары ұлтшылдық сезімдерді оятуға қабілетті деп есептелді. Бұл демократиялық және авторитарлық елдерде де орын алды, бірақ авторитарлық режимдер өнер мұражайларының басқаруына тарихи түрде көбірек бақылау жасады. Мысалы, Людвиг Юсти 1933 жылы Берлиндегі Ескі Ұлттық галереяның директоры қызметінен жаңа нацистік билік тарапынан саяси тұрғыдан қолайсыз деп танылып босатылды. Өнер мұражайының қоғамдағы орны мәселесі ұзақ жылдар бойы талқыланып келеді. Кейбіреулер өнер мұражайларын элиталық мекемелер деп қарастырса, енді біреулері оларды әлеуметтік білім беру мен рухани дамуға мүмкіндік беретін институттар деп санайды. Американдық кітапханашы және мұражай директоры, сондай-ақ Ньюарк мұражайының негізін қалаушы Джон Коттон Дана дәстүрлі өнер мұражайын пайдасыз қоғамдық мекеме деп есептеді, ол білім беру мен рухани көтерілуден гөрі сән мен формализмге көбірек мән береді. Шындығында, Дананың идеалдық мұражайы орташа азаматтың белсенді және тұрақты пайдалануына ең қолайлы болар еді, ол олардың күнделікті өмірінің орталығына жақын орналасқан. Сонымен қатар, Дананың кемелді мұражай туралы көзқарасы дәстүрлі өнер мұражайынан гөрі кең ауқымды ұғымдарды қамтыды, соның ішінде өнеркәсіптік құралдар мен қолөнер бұйымдары, олар дәстүрлі түрде қарапайым деп есептелетін салаларда қиялды ынталандырады. Мұражайға осы көзқарас оны өнеркәсіптік әлемге сәйкес етеді, тіпті оны жақсартады. Дана суреттер мен мүсіндерді өнеркәсіптік өнімдерге қарағанда кем пайдалы деп санайды, мұражайды универмагқа теңеді. Ол сонымен қатар мектептерде білім беруді жақсарту және қоғамның жекелеген мүшелерінің мәдени дамуына көмектесу үшін мұражай жинақтарын белсенді түрде беруді ұсынды. Соңында, Дана қала бойынша филиал мұражайларын құруды қоғамның әрбір мүшесіне оның артықшылықтарына қол жеткізуді қамтамасыз етудің тиімді тәсілі деп есептеді. Дананың идеалдық мұражайға деген көзқарасы оған көптеген адамдарды тартуға бағытталған және элиталық емес еді. 1970 жылдардан бері көптеген саяси теоретиктер мен әлеуметтік комментаторлар өнер мұражайларының саяси маңызы мен әлеуметтік қатынастарға тигізетін әсерін атап көрсетті. Мысалы, Пьер Бурдье өнердегі таңдау еркіндігіне қарамастан, адамдардың көркемдік талғамдары (классикалық музыка, рок, халық музыкасы сияқты) олардың әлеуметтік жағдайымен тығыз байланысты екенін дәлелдеді. "Мәдени капитал" деп аталатын бұл фактор әлеуметтік мобильділіктің маңызды құралы болып табылады (мысалы, жоғары жалақылы, жоғары мәртебелі жұмысқа орналасу). Бұл тұжырым бойынша, кейбір өнер мұражайлары аристократиялық және жоғарғы сыныптардың талғамдары мен идеалдарын таратуға бағытталған, ал осындай қызығушылықты дамытуға әлеуметтік мүмкіндіктері жоқ қоғамның сегменттерін шеттетуге ұмтылады. Осылайша, көркем өнер әртүрлі әлеуметтік топтар арасындағы теңсіздікті күшейтеді. Бұл аргумент марксистік мистификация және элиталық мәдениет теориясымен де байланысты. Сонымен қатар, Лондондағы Ұлттық галерея және Париждегі Лувр сияқты кейбір өнер галереялары едәуір эмоционалдық әсерге ие ғимараттарда орналасқан. Мысалы, Париждегі Лувр бұрынғы патша сарайында орналасқан, сондықтан ол саяси мақсатпен салынған. Мұндай ғимараттар бағыну сезімін туғызып, көркем өнердің құпиясын арттырады деп саналады. Зерттеулер көркем туындының ұсынылу контексі оның аудитория тарапынан қабылдануына маңызды әсер ететінін көрсетеді, ал музейде көрсетілген туындылар "зертханалық" ортада көрсетілгенге қарағанда жоғары бағаланады.

Онлайн көркемөнер коллекциялары

Онлайн-каталогтар мен галереялар бар, олар ешбір жеке музейдің қолдауына тәуелсіз әзірленген. Олардың көптегені, мысалы, Американдық өнер галереясы сияқты, энциклопедиялық немесе тарихи бағыттағы өнер галереяларын құруға бағытталған, ал қалғандары заманауи суретшілердің туындыларын сатуға арналған коммерциялық жобалар. Мұндай сайттардың аз ғана саны өнер әлемінде жеке маңызға ие. Sotheby's, Bonhams және Christie's сияқты ірі аукциондық үйлер аукционға қойылған немесе сатылатын өнер туындыларының үлкен онлайн-мәліметтер базасын ұстап тұрады. Bridgeman Art Library өнер туындыларының көшірмелерінің орталық көзі болып табылады, оған кіруге мұражайлар, өнер сатушылар және басқа да мамандар мен кәсіби ұйымдар ғана құқылы.

Халықтық таным

Сонымен қатар, өнерді жіктеуге көбірек қызығушылық танытатын мұражайлар мен галереялардың бірлескен жұмысының нәтижесінде онлайн галереялар дамытылды. Олар фольклономияны мұражайларда қолдану мүмкіндігіне және жиналған терминдерді өңдеу қажеттіліктеріне, олардың тиімділігін тексеруге және оларды пайдалы түрде қолдануға қызығушылық танытады. steve.museum – осы ынтымақтастық философиясын тәжірибеге асырып жатқан сайттың бір мысалы. Гуггенхайм мұражайы, Кливленд өнер мұражайы, Метрополитен өнер мұражайы және Сан-Франциско қазіргі заман өнер мұражайы осы жобаға қатысушы мекемелердің қатарында.

Ұйымдар

Өнер музейлеріне толыққанды арналған жергілікті/облыстық/ұлттық ұйымдар салыстырмалы түрде аз. Көптеген өнер мұражайлары өнер, гуманитарлық ғылымдар немесе жалпы музейлер саласындағы жергілікті/облыстық/ұлттық ұйымдармен байланысты. Осы ұйымдардың көпшілігі төменде көрсетілген: