Кіріспе

Ny Carlsberg Glyptotek ("ny" - дания тілінде "жаңа"; "Glyptotek" грек тіліндегі glyphein түбірінен – "ою", және theke – "сақтау орны"), көбінесе Glyptoteket деп аталатын, Данияның Копенгаген қаласында орналасқан өнер мұражайы. Жиын Карлсберг сыра зауытының негізін қалаушының ұлы Карл Якобсеннің (1842–1914) жеке өнер коллекциясын құрайды. Аты айтқандай, негізінен мүсін мұражайы, мұражайдың басты назары Жерорта теңізі аймасындағы ежелгі мәдениеттердің антикалық мүсіндеріне – Мысыр, Рим және Грекияға, сондай-ақ Огюст Роденнің Франциядан тыс ең маңызды жиынтығы саналатын заманауи мүсіндеріне шоғырланған. Дегенмен, мұражай француз импрессионистері мен пост-импрессионистерінің, сондай-ақ Данияның Алтын ғасырының суреттерінен тұратын көркем суреттер жинағымен де танымал. Француз коллекциясына Жак Луи Давид, Моне, Писсарро, Ренуар, Дега және Сезанн сияқты суретшілердің, сондай-ақ Ван Гог, Тулуз-Лотрек және Боннар сияқты пост-импрессионистердің туындылары кіреді. Мұражай коллекциясында Деганың барлық қола мүсіндері, оның ішінде бишілер сериясы бар. Норвегиялық-дандық мүсінші Стефан Синдингтің көптеген туындылары мұражайдың түрлі бөлімдерінде маңызды орын алады.

Бірінші глиптотека

Карл Якобсен өнерді ұқыптап жинаған адам еді. Ол ерекше антикалық өнерге қызығушылық танытты, бірақ жылдар бойы француз және даниялық мүсіндердің де мол жинағын жинады. 1882 жылы оның жеке вилласына қысқы бақ қосылғанда, ондағы мүсіндер тез арада өсімдіктерден асып түсті. Сол жылы жинақ жұртшылыққа ашылды. Келесі жылдары мұражай оның үнемі өсіп келе жатқан коллекцияларына орын табу үшін бірнеше рет кеңейтілді. 1885 жылы оның "үй-музейі" барлығы 19 галереяға дейін жетті, оның алғашқы 14-ін Вильгельм Далеруп жобаласа, соңғы төртеуін Хак Кампман салған, сондай-ақ қысқы бақты қайта жобалауды жүргізген.

Жаңа мұражай

Көптеген кеңейтулерге қарамастан, бұрынғы үй-жайлар жеткіліксіз екені және жаңа ғимарат қажет екені анық болды. 1888 жылдың 8 наурызында Карл Якобсен өзінің коллекциясын Дания мемлекетіне және Копенгаген қаласына, оны көрмеге қоюға лайықты ғимарат берілген жағдайда сыйға берді. Копенгагеннің ескі бекіністері жақында қолданудан шығарылған еді, сондықтан 1843 жылы негізі қаланған Тиволи бақтарының оңтүстігінде, қаланың Батыс қоршауындағы Холкс бастионының сыртындағы равелин жері таңдалды. Якобсен бұл орналасуға риза болмады, себебі ол қала орталығынан тым алыс деп есептеді, сондай-ақ Тиволидің жақындығы да оған ұнамады, оны көпшілікке арналған жер деп ойлады. Оның орнына, ол жаңа қалалық алаңда ғимарат салынсын деді, бірақ соңында ол келісім берді. Карл Якобсен мұражайға атау берді, Мюнхендегі Людвиг I-нің Глиптотекасынан шабыттанды және Вильгельм Далерупті жобалаушы ретінде таңдады. Раданды қоршаған ор толтырылып, жаңа мұражай алғаш рет 1897 жылдың 1 мамырында ашылды. Бастапқыда ол тек Якобсеннің 18 ғасырға тән француз және даниялық туындылары бар қазіргі заманғы коллекциясын қамтыды. 1899 жылдың қаңтарында Карл Якобсен өзінің Антик өнері коллекциясын мұражайға сыйға тартты, бұл кеңейтуді қажет етті. Оны Хак Кампман жобалады, ал Далеруп жаңа қанатты ескі ғимаратқа жалғайтын қысқы бақты жобалады. Ол 1906 жылы ашылды. 1996 жылы мұражай тағы да кеңейтілді, бұл жолы Хеннинг Ларсеннің жобасы бойынша оның аулаларының біріне қосымша құрылыс салынды. 2006 жылы ғимаратқа Дания архитекторлары Dissing + Weitling және Bonde Ljungar Arkitekter MAA басшылығымен ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілді.

Сәулет

Ғимарат өзінің әсемдігімен және өнер туындыларымен үйлесімділігімен жиі аталады. Мұражайдың ең көне бөлігі – Далеруп қанаты – сәнді тарихи ғимарат. Фасады қызыл кірпіштен, венециялық Ренессанс стиліндегі жылтыратылған гранит бағаналарымен жасалған. Онда француз және даниялық коллекциялар орналасқан. Кампманн қанаты – лекциялар, шағын концерттер, симпозиумдар және поэзия оқулары үшін қолданылатын орталық залдың төңірегіндегі галереялардан тұратын қарапайым, неоклассикалық ғимарат. Екі қанатты Қысқы бақ мозаикалық едендер, биік пальмалар, фонтан және мыс пен соғылған темірден жасалған күмбезбен байланыстырады. Хеннинг Ларсен қанаты – бұрынғы ішкі аулаға салынған, шатырға шығуға мүмкіндік беретін минималистік құрылыс. Глиптотекте ресми кездесулер мен банкеттер жиі өтеді, мысалы, 2002 жылдың 21 маусымында Еуропа полиомиелиттен құтырылғаны туралы сертификат табысталды.

Жинақтар

Ny Carlsberg Glyptotek коллекциясы 10 000-нан астам өнер туындыларынан тұрады.

Антикварлар жинағы

Антик коллекциясында Жерорта теңізі маңындағы ежелгі мәдениеттердің мүсіндері мен басқа да көне заттары бар. Грек, рим және этруск коллекцияларына мәрмәр мүсіндер, кішкентай терракота мүсіндер, рельефтер, қыш ыдыстар және басқа да артефакттар кіреді. Этрусктер жинағы Италиядан тыс жерлердегі ең ірі жинақ болып табылады. Тейдот Якобсен 25 жыл бойы Римдегі брокері болды, ол Ny Carlsberg мұражайы үшін 950-ден астам мүсін мен этрус ескіліктерін сатып алды. Мысыр коллекциясы 3000 жылдан б.з. 1-ші ғасырына дейінгі аралықта 1900-нен астам заттан тұрады, және ол Ежелгі Египет, Орта Мемлекет және Рим кезеңін қамтиды. Ол 1882 жылы Карл Якобсеннің алғашқы египеттік сатып алуымен – Қайырдағы Египет мұражайынан сатып алынған саркофагпен құрылды. Коллекциядағы көптеген заттар 20-шы ғасырдың басында ағылшын египтологы У.М.Ф. Петри басқарған Египеттегі қазба жұмыстарын Ny Carlsberg Foundation демеушілік еткен кезде толықтырылды. Жиынға бірнеше мумиялар кіреді, олар негізгі галереялардың астындағы мазар сияқты галереяда көрсетілген. Таяу Шығыс коллекциясы 7150 жылды қамтиды, ең көне артефакт б.з. 6500 жылға, ал ең жасы б.з. 650 жылға жатады, және Левант, Месопотамия, Анатолия және Парсы сияқты мәдениеттерді ұсынады.

Француздық жинақ

Француз коллекциясының басты назары 19 ғасырдағы француз суреті мен мүсіндеріне шоғырланған. Сурет коллекциясында Дэвид пен Мане сияқты суретшілердің туындылары, сондай-ақ Моне, Сезан және Боннар сияқты импрессионист суретшілердің үлкен жинағы бар. Ең көп туындысы бар суретші – 40-тан астам жұмысы бар Пол Гоген. Мұражайда Карпо мен Роден сияқты суретшілердің 19 ғасырдағы француз мүсіндерінің үлкен жинағы да бар, Роденнің жинағы әлемдегі ең ірілерінің бірі, сондай-ақ Деганың қола мүсіндерінің толық жинағы сақталған.

Даниялық коллекция

Даниялық жинақта Экерсберг, Кобке және Лундбай сияқты суретшілердің Данияның Алтын ғасырына жататын кескіндемелерінің ірі коллекциясы бар. Бұдан өзге, елдегі Данияның Алтын ғасыры мүсіншілігінің ең толыққанды жинағы осы жинақта сақталған.

Концерттер

Аудитория негізінен классикалық концерттер үшін, оның ішінде Хельге Якобсеннің концерттік сериясы үшін пайдаланылады. Хельге Якобсен концерттерінде австриялық Хаген квартеті, ресейлік скрипкашы Алина Ибрагимова, француз пианині Седрик Тибергиен, ресейлік баритон Сергей Лейферкус, француздық Исаэ квартеті және неміс теноры Джонас Кауфманн сияқты шеберлер өнер көрсеткен. Ny Carlsberg Glyptotek әдетте аудиторияда да, айналасындағы ұзын залдарда да жақсы акустикасымен ерекшеленеді. Аудиторияны «Музика Фикта» ерте музыкалық вокалдық ансамблі репетиция залы ретінде жиі пайдаланған, көбінесе мұражай жұмыс істейтін уақытта, кейде мұражайға музыкалық атмосфера қосып, тәжірибені жақсартады. Сондай-ақ, концерттер де аудиторияда және айналасындағы залдарда тұрақты түрде өткізіліп тұрады. 1997 жылы Ny Carlsberg Glyptotek-те пионер овертон әншісі Дэвид Хайкс өнер көрсеткен.

Басқа да мәдени іс-шаралар

Аудитория басқа да мәдени шаралар үшін қолданылады, мысалы, өлең оқу кештері, лекциялар мен пікірсайыстар үшін.

Танымал мәдениетте

Музей Stjerneskud (1947), Fodboldpræsten (1951), Dorte (1951), Mød mig på Cassiopeia (1951), Bruden fra Dragstrup (1955) және Den kære familie (1962) фильмдерінде түсірілім алаңы ретінде қолданылған. Ғимарат Каспер Холтеннің 2006 жылы Копенгаген опера театрында Вагнердің "Нибелунг сақинасы" өндірісіндегі Валькириялар тасының декорациясын жасауға шабыт берді.