Кіріспе

Иоганнес Брамстың хор мен оркестр үшін жазған шығармасы. "Schicksalslied" ("Тағдыр туралы ән"), Op. 54 – Фридрих Хёльдерлиннің өлеңіне оркестрлік сүйемелдеумен жазылған хорлық туынды және Йоханнес Брамстың маңызды хорлық шығармаларының бірі. Брамс осы жұмысты 1868 жылдың жазында Вильгельмсхавенде бастады, бірақ 1871 жылдың мамырына дейін аяқтамады. Бұл кешігудің басты себебі – Брамстың шығарманың соңы қалай болуы керек екендігіне қатысты шешімге келудегі тартыншақтығы болды. Шешім қабылдауға қысылмай, ол 1869 жылы аяқталған және 1870 жылы тұңғыш рет орындалған "Альто рапсодиясы", Op. 53-қа кірісті. "Schicksalslied" Брамстың "Неміс реквиемімен" бірге ең жақсы хорлық шығармаларының бірі саналады. Шындығында, Де Брамс туралы кітабында: "Егер Брамс осы бір туындыдан басқа ештеңе жазбаса да, оны ең ұлы композиторлардың қатарына қоюға жеткілікті болар еді" дейді. Осы шығарманың қолжазбасы АҚШ Конгресі кітапханасында сақтаулы.

Аспаптар

Бұл шығарма екі флейта, екі гобой, екі кларнет, екі фагот, екі валторна, екі труба, үш тромбон, тимпани, скрипкалар тобы және төрт бөлімді хорға арналған.

Нысан

Бұл шығарма үш бөлімнен тұрады, олар былай белгіленген: Брамс Дитрихтің жеке кітапханасында Hölderlinнің "Гиперион" романынан Hölderlin өлеңдерінің жинағынан "Гиперионның Тағдыр Әнін" (Hyperions Schicksalslied) тапты. Дитрих жазбаларында Брамстың теңізді қарап тұрып, шығармаға шабыттанғанын еске алады: Жазда Брамс тағы да [Вильгельмсхавенге] келді, бізбен және Рейнталерлермен бірге айналасында экскурсия жасау үшін. Бір күні таңертең біз Вильгельмсхавенге бірге бардық, себебі Брамс әсем теңіз портын көруге қызығушылық танытты. Жолда, әдетте өте жандағы досымыз тыныш және мұңды болды. Ол сол күні ерте тұрып, кітап сөресінен Hölderlinнің өлеңдерін тапқанын және "Тағдыр Әнінен" қатты әсер алғанын айтты. Кейін, ұзақ серуендеп, барлық қызықты жерлерді аралағаннан соң, біз теңіз жағасында демалып отырғанда, Брамстың жағада жалғыз отырғанын көрдік. Ол "Тағдыр Әніне" арналған алғашқы эскизді жасап жатқан еді, ол көп ұзамай жарық көрді. Біз жоспарлаған Ұрвальдқа саяхат ешқашан өтпеді. Ол жұмысына берілу үшін Гамбургқа асықты. Дегенмен, Брамс шығарманы аяқтау үшін бірінші бөлімді толық қайта жазуға қанағаттанбады, себебі ол екінші бөлімде бейнеленген қатал шындықты жоққа шығарады деп ойлады. Бұл қайшылық шешілмей қалды, ал "Тағдыр Әні" жарияланбады, ал Брамс 1869–70 жылдардағы "Альто Рапсодияға" назарын аударды. Шығарма 1871 жылы Герман Леви (сол жылы "Тағдыр Әнінің" премьерасын өткізген) Брамсқа шешім ұсынғанға дейін толыққанды түрінде жүзеге аспады. Леви бірінші бөлімді толық қайталаудың орнына, шығарманы аяқтау үшін тек оркестрлік прелюдияны қайта енгізуді ұсынды. Левиге көз жеткізген Брамс үшінші бөлімді бірінші бөлімдегі оркестрлік прелюдияның байытылған аспаптық қосымшасымен және C мажорға көшірілген түрінде жазды. Брамс екінші бөлімнің бейшаралығы мен мәнсіздігін бірінші бөлімге қуанышты оралу арқылы бұзуға асықпады, бірақ кейбіреулер Брамстың оркестрлік прелюдияға оралуын "композитордың мәтіннің аяқталу идеясының қараңғылығын жеңілдетуге және бүкіл шығармаға жарық сәулесін түсіріп, көбірек үміт беруге талпынысы" деп қарастырады.

Музыкалық элементтер

Schicksalslied, Джон Лоуренс Эрб "Брамстың барлық композицияларының ішіндегі ең танымал және оның кішігірім хорлық шығармаларының ішіндегі ең кемелдісі" деп санайды, кейде "Кіші реквием" деп аталады, өйткені ол Брамстың ең амбициялық хорлық композициясымен көптеген стильдік және композициялық ұқсастықтар бар. Дегенмен, "Шикселслидтің" романтикалық ерекшеліктері бұл шығарманы "Реквиемге" қарағанда "Альто рапсодияға" жақынырақ етеді. Қай шығармамен байланысты болса да, "Шикселсидтің" шебер композитордың жұмысы екені анық. Джон Александр Фуллер Мейтландтың айтуынша, "Шикселслид" шығармасында Брамс "қысқа хор балладасының үлгісін көрсетті, оған "Нэни", Op. 82, және "Gesang der Parzen", Op. 89-да Брамс кейіннен оралды". Сол сияқты, Хадоу бұл шығарманы "техникалық сұлулығымен, теңгерімнің дөңгелек симметриясымен және әуеннің әсемдігімен, сондай-ақ аккорд аккордқа айналатын таңғажайып каденцияларымен, түстердің араласуындай" мақтайды. Бірінші бөлім Адажио белгісімен белгіленген, ол ортақ уақытта және Ми мажорда басталады. Шығарма 28 тактылік оркестрлік прелюдиямен басталады (Брамс кейін үшінші бөлімде қайта оркестрлейді). 29-шы тактта альттар хор әуенінің бастапқы тұжырымын орындайды, сопранолар оны дереу қайталайды, ал хордың қалған бөлігі үйлесіммен қосады. "Шикселслид" шығармасындағы мәтіндік бейненің алғашқы мысалы 41-ші тактта кездеседі, хор "Glänzende Götterlüfte" әнін шырқағандағы "жарық" үйлесімдермен. 52-ші тактта оркестр арфаға ұқсас сүйемелдеумен хор Wie die Finger der Künstlerin Heilige Saiten жолына жаңа әуен ұсынады. 64-ші тактта оркестр альттар айтқан алғашқы тақырыптық әуенді қайталаудан бұрын басымды тональділікте (B мажор) тоқтайды. Алайда, бұл жолы әуенді бастапқыда мүйіз орындайды, ал бүкіл хор Schicksallos, wie der Schlafende Säugling тақырыбын қайталайды. Брамс бастапқы тақырыптық материалға басым тональділікпен оралғанда, қайталау тек 12 такт, ал бастапқы тұжырым 23 такт болған. Бұл бөлім 81-ші тактта ұқсас оркестрлік каденциямен аяқталады, бұл жолы тоникада. Мелодиялық тақырып бірінші бөлімде соңғы рет Und die seligen Augen (84-ші такт) хор жолында қайта оралады, ол E мажорда (96-шы такт) каденция жасайды. Оркестр бірінші бөлімді аяқтап, келесі тональділік ретінде C минорды дайындау үшін екі D азайтылған триада орындайды. Екінші бөлім C минор және метрде, аллегро деп белгіленген, ол сегіз ноталық қозғалыспен сегіз тактыде басталады. Оркестрлік сегіз нота 20 тактқа дейін жалғасады, хор Doch uns ist gegeben күйіне қосылады. Сегіз ноталар күшейіп, 132-ші тактта аяқталады, өйткені Брамс blindlings von einer Stunde zur andern лирикасын хорға бөліп, B азайтылған жетінші аккордты орнатады. Тыныс алуға ұқсас әсерді туғызу үшін Брамс Wasser von Klippe zu Klippe geworfen лирикасына гемиола енгізеді. Төртінші ноталарды тоқсандық үзілістермен ауыстыра отырып, бұл бөлім метрдің өзгергенін сезіндіреді, негізінен екі тактты бір тактқа айналдырады. Кәдімгі ырғақ 154-ші тактта қайта оралады, хор строфаны аяқтап, ақырында 172-ші тактта D мажорлық үштігіне каденция жасайды. 21 такттық оркестрлік интерлюдиядан кейін Брамс мәтіннің соңғы строфасын 194–222 және 222–273 такттардағы екі бөлек фугалық бөліммен қайталайды. Фугалық бөлімдерден кейін Брамс екінші бөлімді (фугаларды қоспағанда) D минорда қайталайды. Хор бірінші тұжырымның соңғы D мажорлық үштігін 322-ші тактта D азайтылған аккордымен ауыстырады. Каденциялық материал қайталанады, 332-ші тактта C минор тоникасына түседі. Екінші бөлім C педальді тонымен және хордың Хольдерлин өлеңінің соңғы жолдарын үзілістермен қайталайтын 54 такттық оркестрлік бөліммен аяқталады. 364-ші тактта басталатын Es қосылысы соңғы қозғалыс үшін C мажорға модуляцияны болжайды. Үшінші бөлім Адажио белгісімен белгіленген, C мажорда және ортақ уақытта қайта оралады. Бұл постлюдия оркестрлік прелюдиямен бірдей, аспаптардағы кейбір өзгерістерді және C мажорға транспозицияны қоспағанда.