Кіріспе

Чилилік жазушы, журналист және профессор (1924 – 1996)

Хосе Мануэль Доносо Яньес (5 қазан 1924 – 7 желтоқсан 1996), Хосе Доносо ретінде танымал, чилилік жазушы, журналист және профессор болған. Өмірінің көп бөлігін Чилиде өткізгенімен, ол көп жылдар бойы Мексика, АҚШ және Испанияда өз еркімен шеттеуде тұрды. Ол жеке себептермен алпысыншы жылдары елден кеткенімен, 1973 жылдан кейін оның шеттеуі Аугусто Пиночеттің диктатурасына қарсы наразылықтың бір түрі екенін айтты. 1981 жылы Чилиге оралып, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Доносо Латын Америкасы әдебиетінің гүлденуіне үлкен үлес қостан бірнеше әңгімелер мен романдардың авторы. Оның ең белгілі туындылары – «Коронация», «Шексіз орын» және «Түннің ұятсыз құсы» романдары. Оның шығармалары сексуалдық, жеке бастың қос жақтылығы, психология және қараңғы юмор сияқты тақырыптарды қамтиды.

Ерте өмір

Доносо Сантьягода дәрігер Хосе Доносо Доносо мен Алисия Яньестің (Элиодоро Яньестің қызының немересі) отбасында дүниеге келген. Ол Гранж мектебінде Луис Альберто Хейреманс пен Карлос Фуэнтеспен бірге оқыған, сондай-ақ Хосе Викторино Ластария лицейінде (Хосе Викторино Ластария орта мектебі) білім алған. Жайлы отбасында өскен Доносо бала кезінде жазушы және мұғалім болғанға дейін жонглер және кеңсе қызметкері болып жұмыс істеген. 1945 жылы ол Чили мен Аргентинаның оңтүстік бөлігіне саяхаттап, Магальянес провинциясындағы қой шаруашылықтарында жұмыс істеді. Екі жылдан кейін орта мектепті бітіріп, Чили университетінің Педагогика институтында ағылшын тілін оқуға түсті. 1949 жылы Доэрти қорының стипендиясының арқасында ол Принстон университетінде ағылшын әдебиетін оқуға ауысты, онда Р. П. Блэкмур, Лоуренс Томпсон және Аллан Тейт сияқты профессорлардың дәрістерін тыңдады. Принстон журналы оның ағылшын тілінде жазылған алғашқы екі әңгімесін жариялады: "Көк әйел" (1950) және "Уланған тәттілер" (1951). Доносо 1951 жылы Принстон университетін ағылшын тілі бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді, оның дипломдық жұмыбының тақырыбы "Джейн Остиннің ой-қиялының әсемдігі. Оның романдары кейіпкерлерінің көзқарасы арқылы түсіндірілуі" болды.

Мансап

1951 жылы ол Мексика мен Орталық Америкаға саяхат жасады. Содан кейін Чилиге оралып, 1954 жылы Universidad Católica (Католик университеті) және Кент мектебінде ағылшын тілінен сабақ беруді бастады. Оның алғашқы кітабы "Veraneo y otros cuentos" (Жазғы демалыс және басқа да әңгімелер) 1955 жылы жарық көрді және келесі жылы Premio Municipal de Santiago (Сантьяго қаласының муниципалды сыйлығы) иегері атанды. 1957 жылы Isla Negra-да балықшылар отбасында тұрғанда, ол өзінің алғашқы романын – "Coronación" (Коронация) атты туындысын жариялады, онда Сантьягоның жоғары топтары мен олардың құлдырауын суреттеді. Сегіз жыл өткен соң, ол бұл романды Америка Құрама Штаттарында Альфред А. Кнопф, ал Англияда The Bodley Head баспаларында жариялады. 1958 жылы Чилиден Буэнос-Айреске кетіп, 1960 жылы Чилиге қайта оралды. 1959 жылы ол Еуропаға саяхаттап жүргенде "Revista Ercilla" журналына мақалалар жаза бастады, онда саяхатынан алынған әсерлерін баяндады. 1964 жылға дейін ол осы басылымның редакторы және әдеби сыншысы болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол мексикалық "Siempre" журналының да редакторы болды. 1961 жылы ол суретші, жазушы және аудармашы Мария дель Пиллар Серраноға (1925–1997) үйленді, ол сонымен қатар Мария Эстер Серрано Мендиета деген атпен де танымал болды. Ол Чилиден Хуан Энрике Серрано Пеле мен Боливиядан Грейсила Мендиета Альварестің қызы еді. Доносо оны бұрын Буэнос-Айресте кездестірген болатын. 1975 жылғы жазғы семестрде Доносо АҚШ-тың Нью-Гэмпшир штатындағы Ганновер қаласындағы Дартмут колледжінің салыстырмалы әдебиет кафедрасында роман жазу бойынша семинар өткізді. 1981 жылы Чилиге оралғаннан кейін ол әдеби шеберхана ашты, онда алғашқы кезеңде Роберто Бродский, Марко Антонио де ла Парра, Карлос Франц, Карлос Итура, Эдуардо Льянос, Марсело Матурана, Соня Монтекино Агирре, Дарио Осес, Роберто Ривера және қысқа ғана уақытқа Хайме Коллиер, Гонсало Контрерас және Хорхе Марчант Ласкано сияқты көптеген жазушылар қатысты. Кейіннен Артуро Фонтейн Талавера, Альберто Фуге және Агата Глиго да осы шеберханаға қатысты. Ол бұрынғы туындыларындай үлкен қызығушылық тудырмаса да, романдар жазуын жалғастырды: "La desesperanza" (Үмітсіздік), "Taratuta" және "Naturaleza muerta con cachimba" (Тәмбілі бар табиғаттың бейнесі) және "Donde van a morir los elefantes" (Пілдер қайда өледі) атты туындылары жарық көрді (1995). "El mocho" (1997) және "Lagartija sin cola" (Құйрықсыз кескеле) романдары оның өлімінен кейін жарық көрді.

Өлім

Хосе Доносо 1996 жылдың 7 желтоқсанында 72 жасында бауыр қатерінен Сантьягодағы үйінде көз жұмды. Халық арасында айтылатындай, ол өлім төсегінде Висенте Уидоброның «Альтазор» поэмаларын оқып беруді өтінген. Оның мәйіті Вальпараисодан 80 шақырым қашықтықтағы Петорка провинциясындағы бір шипажайдың зиратына жерленді. 2009 жылы оның қызы Пилар Доносо әкесінің жеке күнделіктері, жазбалары мен хаттары, сондай-ақ Пилардың жеке естеліктеріне негізделген «Correr el tupido velo» («Тұманды көтерген») атты өмірбаянын жариялады.

Романдар

Коронация (Насименто, 1957). Коронация, Джокаста Гудвин аударған (Бодли Басы; Knopf, 1965). Este domingo (Зиг Заг, 1966). Осы жексенбіде, Лорейн О'Грэйди Фримен аударған (Knopf, 1967). Шекарасыз орын (1966). Hell Has No Limits, Сузан Джилл Левин "Трипл Крос" (Даттон, 1972) және кейіннен қайта қаралған аударма ретінде (Sun & Moon Press, 1995) аударған. "Түнгі құстың әдепсіздігі" (Seix Barral, 1970). Түнгі әдепсіз құс, Харди Сент-Мартин мен Леонард Медс аударған (Knopf, 1973). Меган Макдауэлл қайта қарауы (Жаңа бағыттар, 2024). Каса де Кампо (Сейк Баррал, 1978). Ауылдағы үй, Дэвид Притчард пен Сюзанн Джилл Левин аударған (Knopf, 1984). Лорияның құпия жоғалуы (1981). Маркизита де Лорияның құпия жоғалуы. "Қаршыдағы бақ" (1981). Қаршыдағы бақ, Харди Сент-Мартин аударған (Гров, 1992). "Қайғы" (Seix Barral, 1986). Коменданттық сағат, Альфред МакАдам аударған (Джордж Вайденфельд және Николсон, 1988). "Елфендер қай жерде өлді" (1995). Филдер қай жерде өлді. El mocho (өлімнен кейін, 1997). Мочо. Лагартия сін кола (өлімнен кейін, 2007). Жылқы құйрықты кесілген кесір, Хулио Ортега редакциялаған, Сюзанн Джилл Левин аударған (Northwestern University Press, 2011).

Қысқа әңгімелер жинағы

"Жаз және басқа әңгімелер" (1955). Жазғы уақыт және басқа да әңгімелер. Жеті әңгімеден тұрады: "Veraneo" ("Жазғы уақыт"), "Tocayos" ("Аталас"), "El Güero" ("Гуэро"), "Una señora" ("Ханшайым"), "Fiesta en grande" ("Үлкен той"), "Dos cartas" ("Екі хат") және "Dinamarquero" ("Даниялықтың жері"). "Veraneo y sus mejores cuentos" (Zig Zag, 1985) деген атпен қайта басылды, оған "Paseo", "El hombrecito" және "Santelices" деген үш қосымша әңгіме енгізілді. "El charleston" (1960). Бес әңгімеден тұрады: "El charleston" ("Чарльстон"), "La puerta cerrada" ("Жабық есік"), "Ana María", "Paseo" ("Серуен"), және "El hombrecito" ("Ұсақ адам"). "Хосе Доносоның ең жақсы әңгімелері" (Zig Zag, 1966). Хосе Доносоның ең жақсы әңгімелері. Луис Домингестің таңдауы. Құрамында: "Veraneo", "Tocayos", "El Güero", "Una señora", "Fiesta en grande", "Dos cartas", "Dinamarquero", "El charleston", "La puerta cerrada", "Ana María", "Paseo", "El hombrecito", "China" және "Santelices". "Cuentos" (Seix Barral, 1973; Alfaguara, 1998; Penguin, 2015) деген атпен қайта жарияланды. "Чарльстон және басқа да әңгімелер", Андре Конрадтың аудармасы (Godine, 1977). "Cuentos" кітабынан тоғыз әңгімеден тұрады: "Ana María", "Жазғы уақыт", "Гуэро", "Ханшайым", "Серуен", "Жабық есік", "Даниялықтың жері", "Чарльстон" және "Сантеликс".

Басқа

"Бум" жеке тарихы (1972). Латын Америкасы әдебиетіндегі "Бум": Жеке тарих, Грегори Коловакос аударған (1977). Белгісіз қажеттілік туралы мақалалар (1998). Сесилия Гарсия Уидобро жинаған журналдарда жарияланған мақалалар жинағы. Менің тайпамның естелігі туралы болжамдар (1996). Менің тайпамның естелігі туралы болжамдар. Ерте күнделіктер. Доносоның аяқталмаған жұмысы, 1950-1965 (2016)

Ағылшынша

Биліктің көлеңкелі жағы: Чили жазушысы Хосе Доносоның шығармаларындағы фантастиканы оқу / Эндрю М. Корли, 2017 жыл. https://scholarcommons.sc.edu/etd/4331 сайтынан алынды.
Хосе Доносоның шығармаларындағы «өз» санасы: Чили, 1924–1996 / Мэри Луски Фридман, 2004 жыл.
Хосе Доносоның таңдалған шығармаларындағы жасырудың растығы: көрінеу алдау / Брент Дж. Карбахал, 2000 жыл.
Хосе Доносоның көркем әлемі: уақыт пен кеңістіктің драматикалық құрылысы / Флора Мария Гонсалес Мандри, 1995 жыл.
Хосе Доносоны түсіну / Шарон Магнарелли, 1993 жыл.
Хосе Доносоның шығармаларын зерттеу: сын мақалалар антологиясы / Мириам Адельштейн, 1990 жыл.
Хосе Доносо, «жарылыс» және одан әрі / Филип Свонсон, 1988 жыл.
Хосе Доносоның шығармашылық процесі / Гильермо И. Кастильо Фелиу, 1982 жыл.
Хосе Доносо (Твейнидің әлемдік авторлар сериясы) / Джордж Р. Макмюррей, 1979 жыл.

Испан тілі

Рационализм және қиял: Хосе Доносо әңгімелерінде дене мен жанның ауысуы / Серхио Велиз, 2001
Хосе Доносоның соңғы туындылары: билікті құлатқан ойындар, рөлдер және ритуалдар / Майкл Колвин, 2001
Хосе Доносо: шексіздікке қарай / Карлос Серда, 1997
Хосе Доносо: жазу және мағынаны бұрмалау / Лаура А. Чесак, 1997
Хосе Доносо: мәтіннен метамәтінге дейін / Энрике Луэнго, 1992
Хосе Доносо туындыларындағы символизм / Аугусто С. Саррочи, 1992
Хосе Доносо: өтірік және жасампаздық / Рикардо Гутьеррес Моуат, 1983
Хосе Доносо: оның романдарына жасалған шабуылдар / Мирна Солоторовски, 1983
Хосе Доносо: 1950–1970 жылдардағы идеология және повестволық құрылымдар / Хьюго Ачугар, 1979
Хосе Доносо: шындыққа қарсы көтеріліс / Исис Кинтерос, 1978
Хосе Доносо: бір әлемнің құлауы / Хосе Промис Охеда, 1975