Кіріспе

Чилилік америкалық романист және жазушы (1942 жылы туған). Чилилік автор Альенденің романдары көбінесе оның жеке тәжірибесі мен тарихи оқиғаларға негізделген, әйелдер өмірін құрметтейді және миф пен реализм элементтерін өріп ұсынады. Ол АҚШ колледждерінде әдебиетті оқыту үшін лекция оқыды және саяхаттар жасады. Ағылшын тілін еркін меңгерген Альенде 1989 жылдан бері Калифорнияда тұрғандықтан 1993 жылы АҚШ азаматтығын алды.

Жеке өмір

Алленде Перудің Лима қаласында Франсиска Льона Баррос пен Томас Альенденің қызы ретінде дүниеге келді. Франсиска, "Дона Панчита" деп аталған, португал тегінен тарайтын Агустин Льона Куэвас пен Изабел Баррос Морейраның қызы болды. Томас Альенде сол кезде Чили елшілігінің екінші хатшысы қызметін атқарды. Оның әкесі Томас 1970-1973 жылдар аралығында Чили президенті болған Сальвадор Альенденің туысы еді. 1945 жылы Томас оларды тастап кеткеннен кейін, 1953 жылы Альенденің анасы Рамон Уидоброға үйленді және отбасы жиі көшіп-қонып жүрді. Уидобро Боливия мен Бейрутке тағайындалған дипломат болды. Боливияның Ла-Пас қаласында Альенде американдық жеке мектепте, ал Ливанның Бейрут қаласында ағылшын тіліндегі жеке мектепте оқыды. 1958 жылы отбасы Чилиге қайтып оралды, онда Альенде де қысқа мерзімге үйде оқыды. Жастық шағында ол көп оқыды, әсіресе Уильям Шекспирдің шығармаларын. 1970 жылы Сальвадор Альенде Уидоброны Аргентинадағы елші етіп тағайындады. Бірақ ол кейіпкерлердің диалогтарын интеллектуалдырақ ету үшін, сондай-ақ, "Сүкіршік" ертегісінің соңын өзгертіп, кейіпкерлерге тәуелсіздік табуға және әлемде жақсылық жасауға мүмкіндік бергені үшін қызметтен босатылды. Альенде мен Фриастың қызы Паула 1963 жылы дүниеге келді, ол 1992 жылы қайтыс болды. 1966 жылы Альенде тағы да Чилиге оралды, сол жылы оның ұлы Николас дүниеге келді.

Венесуэладағы жер аударылу

1973 жылы генерал Аугусто Пиночет басқарған төңкеріс салдарынан Сальвадор Альенде биліктен құлдырады. Изабель "ізделген" тізімдегі адамдарға қауіпсіз жол табуға көмектесті, және анасы мен әкесі қастандықтан аман қалғанға дейін осылай істеп келе берді. Ол өзі де тізімге енгеннен кейін, өлім туралы қорқытулар алған соң, Венесуэлаға қашып, онда 13 жыл тұрды. Осы жылдары Альенде өзінің алғашқы романы "Рухтар үйі" (1982) атты туындысын жазды. Альенде Чилиден кеткенінің өзіне жазушы болуға мүмкіндік бергенін айтты: "Егер мен Чилиде қалған болсам, жазушы бола алмас едім. Мен үй шаруасымен, отбасымен, адамдар күткендей өмірмен шектеліп қалар едім". Альенде патриархалдық отбасында әйел болғандықтан, одан "азаттыққа" ұмтылуды күтпегенін сендірді. Венесуэлада ол "El Nacional" ірі ұлттық газетінде бағаншы болды. 1978 жылы Мигель Фриаспен уақытша айырылысты бастады. Ол Испанияда екі ай тұрды, сосын отбасына қайта оралды.

Кейінгі өмірі

1987 жылы ол алғашқы күйеуі Мигель Фриастан ажырасты. 1988 жылы кітап турнесімен Калифорнияға сапар барысында Альенде екінші күйеуімен, Калифорниялық адвокат және жазушы Уильям С. "Уилли" Гордонмен танысты. Олар 1988 жылдың шілде айында үйленді. 1994 жылы ол Габриэла Мистраль орденімен марапатталды, бұл құрметке ие болған әйелдердің алғашқысы болды. Альенде Калифорния штатының Сан-Рафаэль қаласында тұрады. Оның көптеген туыстары жақын жерде, ұлы, оның екінші әйелі және немерелері оның екінші күйеуімен бірге қалған үйдің жанында тұрады. 2006 жылы Италияның Турин қаласында өткен қысқы Олимпиаданың ашылу салтанатында ол туды көтерген сегіз адамның бірі болды. 2007 жылы TED конференциясында «Күшті сезімдер туралы әңгімелер» тақырыбында баяндама жасады. 2014 жылы Альенде әдебиетке қосқан үлесі үшін Гарвард университетінен әдебиет докторының құрметті атағын алды. 2019 жылы ол Нью-Йорктік адвокат Роджер Кукрасқа үйленді. Замандастарының кейбіреулері сияқты саяси белсенді болмаса да, ол 2016 жылғы сайлаудан кейін Дональд Трампты және оның саясатын сынады, содан кейін 2020 жылғы президенттік сайлауда демократ Джо Байденді қолдады. Ол сондай-ақ әкесінің туысы Салвадор Альенденің ісін үнемі қорғайды.

Қор

Альенде 1996 жылдың 9 желтоқсанында порфирия ауруының асқынуы салдарынан ауруханаға түсіп, комаға түскен қызы Паула Фриас Альенде құрметіне Изабель Альенде қорын құрды. Паула 1992 жылы 29 жасында қайтыс болды. Қор "әйелдер мен балалардың өкілеттендірілуі мен қорғалуын қамтамасыз ететін негізгі құқықтарын қолдайтын және сақтайтын бағдарламаларды қолдауға" арналған.