Кіріспе

Уругвайлық жазушы және журналист (1940–2015)

Эдуардо Хьюз Галеано (eˈðwaɾðo ɣaleˈano; 3 қыркүйек 1940 – 13 сәуір 2015) – уругвайлық журналист, жазушы және романист, ол басқалармен қатар «Латын Америкасының әдеби алып есімі» және «жаһандық футбол әлемінің көрнекті қайраткері» деп есептеледі. Галеаноның ең танымал еңбектері – «Латын Америкасының ашық тамырлары» (Las venas abiertas de América Latina, 1971) және «Оттың жады» (Memoria del fuego, 1982). «Мен жазушымын, – деді ол бірде өзі туралы, – есте сақтауға құмармын, Американың, әсіресе Латын Америкасының өткенін еске түсіруге құмармын, есте сақтау қабілетін жоғалтуға бейім жақын құрлық». Аугусто Пиночеттің әскери төңкерісінен кейін 1973 жылы Чилиден қашып кетер алдында Галеаноның кітабының бір данасын алып кеткен жазушы Изабель Альенде «Латын Америкасының ашық тамырларын» «мұқият егжей-тегжейлілік, саяси наным, поэзиялық шеберлік және әдемі әңгіме айтудың керемет үйлесімі» деп атады.

Өмір

Эдуардо Герман Мария Хьюз Галеано Уругвайдың Монтевидео қаласында дүниеге келген. Оның екі отбасылық есімі Уэльстегі және итальяндық (Генуядан) арғы аталарынан мұрагерлік алған; қалған екеуі Германия мен Испаниядан. Галеано анасының әкесінің атымен жазды; жас кезінде ол қысқаша уругвайлық социалистік басылым "El Sol" үшін "Gius" деген псевдониммен мақалалар жазды, бұл псевдоним оның әкесінің тегі Хьюздың испан тіліндегі айтылуына жақын болған. Галеаноның отбасы құлаған уругвай аристократиясына жатқан. Орта мектептің екі жылын бітіргеннен кейін Галеано он төрт жасында жұмыс істеуге кірісті. 1960 жылдары Галеано солшыл басылымдарда танымал болды және Марио Варгас Льоса, Марио Бенедетти, Мануэль Малдонадо Денис және Роберто Фернандес Ретамар сияқты тұлғалардың қатысуымен ықпалды апталық "Марша" журналының редакторы болды. Екі жыл бойы ол "Эпока" күнделікті газетінің редакторы және Университет баспасының бас редакторы болып жұмыс істеді. 1959 жылы ол алғашқы әйелі Сильвия Брандоға үйленді, ал 1962 жылы ажырасып, Грейсила Берроға қайта үйленді. 1973 жылы Уругвайда әскери төңкеріс болды; Галеано тұтқындалды, кейін Аргентинаға қашуға мәжбүр болды, онда ол "Кризис" журналын құрды. Оның 1971 жылы жазған "Латын Америкасының ашық тамырлары" кітабы оңшыл әскери үкімет тарапынан Уругвайда ғана емес, Чили мен Аргентинада да тыйым салынды. 1976 жылы ол үшінші рет Хелена Виллаграға үйленді; алайда, сол жылы Видела режимі Аргентинада қанды әскери төңкеріс жасап билікке келді және оның есімі өлім отрядының құрбандарын тізіміне енгізілді. Ол тағы да қашып, бұл жолы Испанияға кетті.

1985 жылдың басында Галеано демократия орнағаннан кейін Монтевидеоға оралды. 2004 жылғы Уругвай сайлауында Табаре Васкес пен Кең майдан альянсының жеңісі, уругвай тарихындағы алғашқы солшыл үкіметтің құрылуына себеп болды. Галеано "Прогрессив" газетіне "Халық қорқынышқа қарсы дауыс берген жерде" деген мақала жазды, онда ол жаңа үкіметті қолдап, уругвай халқы "ақылдылықты" пайдаланып, дәстүрлі Колорадо және Бланко партияларының "алдауына көнбегенін" айтты. 2005 жылы Венесуэланың Каракаста орналасқан TeleSUR латын американдық телеарнасы құрылғаннан кейін Галеано Тарик Али және Адольфо Перес Эскивель сияқты басқа да солшыл зиялылармен бірге желінің 36 мүшелі кеңесші комитетіне қосылды. 2007 жылдың 10 ақпанында Галеаноға өкпе қатерлі ісігін емдеу үшін сәтті операция жасалды. 2008 жылдың қарашасында Барак Обама АҚШ президенті болып сайланғаннан кейін журналист Эми Гудманмен сұхбаттасқанда Галеано: "Ақ үй болашақта Барак Обаманың үйі болады, бірақ бұл Ақ үйді қара құлдар салған. Мен оның бұл жайтты ешқашан ұмытпағанын қалаймын" деді. 2009 жылдың 17 сәуірінде Тринидад және Тобагодағы Порт-оф-Испанияда өткен Америка саммитінің ашылу сессиясында Венесуэла президенті Уго Чавес Галеаноның "Латын Америкасының ашық тамырлары" кітабының испан тіліндегі көшірмесін аймаққа алғашқы дипломатиялық сапарымен келген АҚШ президенті Барак Обамаға сыйлады. 2009 жылдың мамыр айында өткен сұхбатында ол өзінің өткен және соңғы еңбектері туралы айтты, олардың кейбіреулері бостандық пен құлдық, демократия мен диктатура арасындағы қарым-қатынасқа арналған: "Жалғыз АҚШ емес, кейбір еуропалық елдер де әлем бойынша әскери диктатураларды таратып жүр. Олар демократияны үйретуде өздерін жақсы сезінеді". Ол өзінің жазу стилін қалай және неге өзгерткені, сондай-ақ танымалдылығының қалай артып келе жатқаны туралы да айтты. 2014 жылдың сәуірінде Галеано II Бразилия кітап және оқу биенналесінде сұхбат бергенде "Латын Америкасының ашық тамырлары" кітабының жазу стилінің кейбір аспектілеріне өкініш білдірді. "Уақыт өтті, мен басқа нәрселерді сынап көрдім, жалпы адамзаттың шындығына және саяси экономикаға жақындадым. "Ашық тамырлар" саяси экономикаға арналған кітап болуға тырысты, бірақ менде қажетті білім болмады. Мен оны жазғаным үшін өкінбеймін, бірақ бұл кезеңнен өттім". Бұл сұхбатты Галеаноның шығармаларын сынға алған көптеген сыншылар өз пікірлерін күшейту үшін пайдаланды. Алайда, ол Хорхе Маджфудпен сұхбаттасқанда: "Бұл кітап, көп бұрын жазылған, әлі де тірі және сергек. Мен жай ғана өмірімнің осы кезеңінде ескі жазу стилі тым ауыр болып көрінетінін және мен енді оны тану қиын екенін мойындаймын, себебі мен қазір қысқа және шектеусіз болуды артық көремін. Маған және "Латын Америкасының ашық тамырларына" қарсы шыққандардың бәрі де жаман ниеттілікке толы".

Өлім

Галеано 2015 жылғы 13 сәуірде Монтевидеоде 74 жасында өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. Ол үшінші әйелі Хелена Виллагра және үш баласымен қалды.