Кіріспе
Испан романшысы Камило Хосе Села и Трулок, Ирия Флавияның 1-ші маркизі (kamilo xoˈse ˈθela; 11 мамыр 1916 – 17 қаңтар 2002) – испан романшы, ақын, әңгімеші және эссеші, «36-шы буын» қозғалысымен байланысты. Ол 1989 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығына «адамның осалдығы туралы күрделі көзқарас қалыптастырған, шектелген қайырымдылықпен жазылған бай және терең прозасы үшін» ие болды.
Camilo José Cela y Trulock, 1st Marquess of Iria Flavia (kamilo xoˈse ˈθela; 11 May 1916 – 17 January 2002) was a Spanish novelist, poet, story writer and essayist associated with the Generation of '36 movement. He was awarded the 1989 Nobel Prize in Literature "for a rich and intensive prose, which with restrained compassion forms a challenging vision of man's vulnerability".
Балалық шағы және ерте мансап
Камило Хосе Села 1916 жылы 11 мамырда Испанияның Падрон, А Корунья қаласында, Ирия Флавия ауылдық округінде дүниеге келді. Ол тоғыз баланың ең үлкені еді. Оның әкесі Камило Крисанто Села и Фернандес галисиялық болған. Оның анасы Камила Эмануэла Трулок и Берторини ағылшын және итальян тегі бар галисиялық болған. Отбасы жоғарғы орта тапқа жатқан, Села балалық шағын "өсу қиын болғандай бақытты" деп сипаттады. Оның ең танымал туындысы, өзінің жазулары әріптес цензурашылардың тығыз бақылауында болған кезеңде жазылған. Оның ішінде 1951 жылы Буэнос-Айресте жарық көрген "Құм арасы" ("Құм арасы") (Испанияда тыйым салынған) романы бар. Романда 300-ден астам кейіпкер және испан реализмімен қатар заманауи ағылшын және француз тіліндегі авторлардың ықпалын көрсететін стиль бар. Селаның ерекше стилі – сарказмға толы, көбінесе гротеск реализм – "La colmena" ("Құм арасы") романында жақсы көрініс тапқан. 1960 жылдардың соңынан бастап, "Сан Камило 1936" жарық көргеннен кейін, Селаның туындылары көбірек тәжірибелік сипатқа ие болды. 1988 жылы ол "Христос Аризонаға қарсы" (lang es) кітабын жазды, онда О.К. Коралдағы атыс эпизоды бір жүзден астам беттік бір ғана сөйлемде баяндалған.
Мұра
1957 жылы 26 мамырда Села Корольдік испан академиясының мүшесі болып тағайындалды және Q орынға ие болды. Ол 1978 жылғы испан конституциясының мәтінін жетілдіруде белсенділік танытқан Конституциялық Кортестерде Корольдік сенатор болып тағайындалды. 1987 жылы ол әдебиет саласы бойынша Астурия ханзадасы сыйлығымен марапатталды. Села 1989 жылы "адамның осалдығын шексіз жанашырлықпен, сын тұрғысынан бейнелейтін, бай және терең прозасы үшін" әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алды. 1994 жылы ол Premio Planeta сыйлығына ие болды, бірақ кейбір тараптар сыйлықтың тәуелсіздігіне күмән келтірді, тіпті жеңімпаздар кейде оны қабылдаудан бас тартқан. Екі жыл өткен соң, әдебиетке қосқан зерен салмағын мойындап, Села 1996 жылы 17 мамырда король Хуан Карлос I тарапынан абыройлы атаққа ие болды. Оған Испания ақсүйектерінің Маркиз Ирия Флавия мұрагерлік атағы берілді. Оның дүниеден озғаннан кейін бұл атақ оның ұлы Камило Хосе Села Кондеге көшті.
Даулар
"Кілегей" алғаш рет Аргентинада жарық көрді, себебі Франконың испан мемлекеті оның мазмұнындағы эротикалық тақырыптарға сілтеме жасауының аморальдылығы үшін оны тыйым салды. Бұл оның есімі енді баспа құралдарында жарияланбауы керек дегенді білдірді. Дегенмен, Села Франконың Испаниясына адал болды, тіпті Испанияның құпия полициясына хабаршы ретінде жұмыс істеді, диссиденттік топтардың қызметі туралы хабарлап, зиялы қауым өкілдерін жасырады. Кейінгі жылдары Села өзінің скандалдық әңгімелерімен танылды; Испания мемлекеттік телеарнасы үшін Мерседес Миламен сұхбаттасқанда, ол анусы арқылы литрлермен су сіңіре алатынын мақтан тұтып, оны көрсетуге дайын екенін айтты. Села бұрын-ақ "Секрет сөздігі" (Diccionario secreto, 1969–1971) арқылы испан қоғамын дүрліктірді, ол жаргон мен тыйым салынған сөздердің сөздігі болды. Села жазушы ретінде өмір бойы жеткені үшін берілетін испандық Сервантес сыйлығын "қоқысқа толы" деп сипаттады. 1995 жылы оған бұл сыйлық ұсынылды, ол оны қабылдады. 1998 жылы Села Федерико Гарсия Лорканың туған күнінің 100 жылдығын атау кезінде гомосексуалдық топтардың қатысуына наразылық білдіріп, "Мен үшін, гей-топтардың қолдауысыз, қарапайым және аз анекдотты естеліктерді артық көрер едім. Менде гомосексуалдарға қарсы ештеңе жоқ, бірақ мен олармен жақын қарым-қатынас жасамаймын" деді.
Өлім
Села 2002 жылғы 17 қаңтарда 85 жасында Мадридтегі Centro ауруханасында жүрек ауруынан қайтыс болды. Ол туған жерінде, Санта-Мария-де-Адина приход зиратында жерленді. Селаның өсиеті дауға айналды, себебі ол бірінші әйелі Росарио Кондеден туған ұлы Камило Хосе Села Кондеден гөрі, жесірі және екінші, жасы кіші әйелі Марина Кастаньоны артық бағалады.
Романдар
(Сондай-ақ "Венесуэла тарихтары" деген атпен жарияланды.)
Анықтамалық еңбектер
(Жаңа басылымнан кейін жаңартылды.) (4 том.)
Хат-хабар
(Селаның 13 испандық жер аударылған жазушысымен хат алмасуы: Мария Замбрано, Рафаэль Альберти, Амирико Кастро, Фернандо Аррабал, Хорхе Гийлен, Макс Ауб, Эмилио Прадос, Луис Сернуда, Мануэль Алтолагирре, Леон Фелипе, Корпус Барга, Франсиско Аяла, Рамон Дж. Сендер.)
Жинақталған шығармалары
(Бұл жинақ 1962 жылдан бері жарық көріп келеді.) 1-том: Las tres primeras novelas (1942—44); 2-том: Cuentos (1941—53); 3-том: Apuntes carpetovetonicos. Novelas cortas (1941–56); 4-том: Viajes por España, 1 (1948—52); 5-том: Viajes por España, 2 (1952—58); 6-том: Viajes por España, 3 (1959—64); 7-том: Tres novelas más (1951—55); 8-том: Los amigos y otra novela (1960—62); 9-том: Glosa del mundo en torno. Articulos, 1. (1940—53). Mesa revuelta. 5. басылым; 10-том: Glosa del mundo en torno. Articulos, 2. (1944—59). Cajón de sastre. 4. басылым; Paginas de geografía errabunda. 3. басылым; 11-том: Glosa del mundo en torno. Artʹiculos, 3 (1945–1954). Las compañías convenientes y otros fingimientos y cegueras. 3-ші басылым. Garito de hospicianos o Guirigay de imposturas y bambollas. 4-ші басылым; 12-том: Glosa del mundo en torno. Artículos, 4 (1943—61). La rueda de los ocios. 4-ші басылым. Cuatro figuras del 98. 2-ші басылым; 14-том: Enciclopedia del erotismo, 1. Aachen—Cirene; 15-том: Enciclopedia del erotismo, 1. Cirial—Futrʹosofo; 16-том: Enciclopedia del erotismo, 3. Gabacho—Óvulo; 17-том: Enciclopedia del erotismo, 4. Pabst—Zurrucarse.
Ағылшын тіліндегі аудармалары
(Қайта басылым: Нью-Йорк: Нью-Йорк: Noonday Press, 1990 жыл.) "Ла Кольмена" туындысының аудармасы. "Алькаррияға саяхат" кітабының аудармасы. "Миссис Колдуэлл ұлымен сөйлеседі" кітабының ресми аудармасы. Мадридтегі 1936 жылғы Сан-Камило мерекесінің алдындағы кеш, мереке және сегізінші күні туралы аударма. "Екі өлгенге мазурка" аудармасы. "Бұйырғын ағаш" аудармасы.