Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Армян болесі, сондай-ақ bolus armenus немесе bole armoniac деп аталады, бұл әдетте қызыл түсті, Арменияда кездесетін, бірақ басқа да жерлерде табиғатта өсетін топырақ тәрізді қыш. Кейіннен "армян" термині осы қыштың нақты бір сапасын білдіретін болды. Алғашқыда медицинада қолданылған, сондай-ақ пигмент ретінде, жылтырату үшін немесе алтын жалатуға арналған негіз ретінде және басқа да мақсаттарда пайдаланылған. Оның қызыл түсі темір оксидінің болуымен байланысты; қыш құрамында алюминийдің және, мүмкін, магнийдің сулы силикаттары да бар.
Armenian bole, also known as bolus armenus or bole armoniac, is an earthy clay, usually red, native to Armenia but also found in other places. The term Armenian was later referred to a specific quality of the clay. Originally used in medication, it has also been used as a pigment, as a poliment or base for gilding, and for other uses. It is red due to the presence of iron oxide; the clay also contains hydrous silicates of aluminum and possibly magnesium.
Қолданылуы
Тарихи тұрғыдан алғанда, bolu немесе bolus термині тек емдік топырақтар үшін қолданылған, ал армяндык боле іштің құрғап кетуіне, дизентерияға және қан кетуге қарсы қолданылатын байытқыш дәрі ретінде пайдаланылған. Армяндык боле туралы сілтемелерді Теофраст, Диоскорид (б.з.б. 41–90 ж.) және Плиний Ескі (23–79 ж.) жазған. Сырттан, ол буын шығуларына қарсы жақпаларды нығайту үшін қолданылған. Дәрігерлер кейде оны Синопа қаласынан шыққан Rubrica Synopica деп те атаған, себебі оның сол жерде табылғандығы айтылған. Ішкі медицинада қолданудың жанама әсерлері болуы мүмкін, өйткені минералдар құрамында жиі улы әсер ететін мырыш, кадмий, қорғасын және мыс сияқты ауыр металдар кездеседі. 19 ғасырда оны ерімейтін тіс ұнтағына қосты. Мұндай ұнтақтар тіс пен қызыл иек арасына жабысып, жағымсыз түс қалдыратын. Сондықтан, тістердің айналасындағы шөгіндіні жасыру үшін армяндык болемен қызыл түс берілген. Ол кітап мұқабасын жасауда бояу ретінде, немесе алтын жапырақ жабылатын жиектерге, алтын жапырақтың негізі ретінде қолданылады және мұқабаға көбірек тереңдік пен жылтырлық береді. Төңкершік жасауда ол Түркияның Изник төңкершігі үшін қызыл пигмент ретінде қолданылады. Сонымен қатар, жел айдалатын диірмендердің қанаттарын су өткізбеу үшін де қолданылған. Танымал қоспа: 10 литр суға 0,75 литр зығыр майы, 0,75 литр май және 1 кг bolus қосылған.
Historically, the term bolu or bolus was used only for medicinal earths and Armenian bole was used as an astringent, prescribed against diarrhea, dysentery, and bleeding. References to Armenian bole were made by Theophrastus, Dioscorides (c. 41–90 AD) and Pliny the Elder (23–79 AD). Externally, it was used in strengthening plasters, against dislocations of the joints. Physicians sometimes also called it Rubrica Synopica, from the city of Synope, where it is supposed to be found. Use for internal medicine may have side effects as the minerals often include heavy metals such as arsenic, cadmium, lead and zinc that can cause toxicity. In the nineteenth century, it was incorporated into non soluble tooth powder. These types of powders would get stuck between the gums and the teeth and leave an unsightly discoloration. As a result, they were coloured red using Armenian bole to disguise the buildup around the teeth. It is also used in bookbinding for coloring, or applied to the edges during gilding, as a base for the gold leaf and to give the binding a greater depth and luster. In pottery, it is used as a red pigment for the İznik pottery of Turkey. Finally, it has also been used in the waterproofing of windmill sails. A popular mixture was: 10 liters of water, combined with 0.75 liter linseed oil, 0.75 liter grease, and 1 kg of bolus.