Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Австралияның жергілікті халқы
Indigenous people of Western Australia
Бинджареб, Бинджареб, Пинджаруп немесе Пинджареб – Батыс Австралияның оңтүстік-батыс аймағының бір бөлігін мекендейтін Нунгар тайпасының ежелгі тұрғындары.
The Bindjareb, Binjareb, Pindjarup or Pinjareb are an Indigenous Noongar people that occupy part of the South West of Western Australia.
Атауы
Пинджаруптың бұл тайпаның тарихи дұрыс этнонимі екені әлі анық емес. Олар жоғалып кеткеннен кейін, олар туралы мәліметтердің жалғыз көзі Канеанг тайпасынан алынған хабарлар болды. Бұл сөздің өзі pinjar/benjar деген лексеманы көрсетеді, ол ылғалды жерлерді немесе батпақтарды білдіреді, соның салдарынан Пинджаруптарды "батпақты жерлердің халқы" деп есептеуге болады.
It is not clear if Pindjarup is the historically correct ethnonym for the tribe. After their disappearance, the only sources for them came from Kaneang informants. The word itself may reflect a lexeme pinjar/benjar meaning wetlands or swamps, which would yield the idea that the Pindjarup were "people of the wetlands".
Елдің атауы
Пинджаруп тайпасының иеліктері шамамен 2000 шаршы шақырымды алып, Пинджара, Харви және Лешнольт шығанағын қамтыды. Олар Мюррей өзенінің төменгі ағысында да болды.
Pindjarup tribal estates extended over an estimated , taking in Pinjarra, Harvey and the Leschenault Estuary. They were also present on Murray River's lower reaches.
Әлеуметтік ұйым және өмір салты
Сулы жерлерде өмір сүрген халық ретінде пинджаруптар балық аулау құрылғыларымен және алты маусымдық циклмен әйгілі болды. Олар жағалаудың сағалары мен құмды төбелерінен бастап, ішкі көлдер мен сулы жерлерге, содан кейін Дарлинг Скарптың етегіндегі және жоталарындағы құнарлы топырақтарға дейінгі қоршаған ортаның барлық мүмкіндіктерін пайдаланды. Батыс ұзын мойынды тасбақалар, қара құлар, үйректер және көшпенді құстар олардың диетасының маңызды бөлігін құрады.
As a people of the wetlands, the Pindjarup were famed for their fish traps, and a seasonal cycle of six seasons, making full use of the environmental resources from the coastal estuaries and sand dunes, through the interior lakes and wetlands to the more fertile soils of the Darling Scarp foothills and ridgelines. Western long necked tortoises, black swans, ducks, and migratory birds formed an important part of their diet.
Еуропалық қоныстану тарихы
Пинджаруп жерлерін еуропалықтар алғаш рет 1829 жылы зерттеді, онда лейтенант П.Н. Престон және доктор Александр Колли Пилл шығанағының, Серпентин және Мюррей өзендерінің, сондай-ақ Лесшенолт шығанағының аузын зерттеу үшін «HMS Sulphur» атты Корольдік теңіз кемесін пайдаланды. 1830 жылы пинджаруптар 19 жастағы Джордж Маккензиді өлтірді. Екі жылдан кейін, Мюррей өзенінде бір солдат жараланғаннан кейін Фредерик Ирвин бес пинджарупты өлтіріп, бірнешеуін жарақаттаған жазалау экспедициясын жіберді. Болашақ британ премьер-министрі сэр Роберт Пилдің туысы Томас Пилге, пинджаруп аумағының бір бөлігін қамтитын жер, жеке меншік ретінде берілді. Пинджаруптар Сван өзенінің ваджюктарымен де қарым-қатынаста болды. 1833 жылдың желтоқсан айында олардың солтүстік аймақтағы рәсімдерін өткізуге және туысқандарына сапар жасауға құқығы корробориде мойындалды, содан кейін пинджаруптар туысқандарына сапарларын қайта бастады. Ваджюктардың өзі ақ қоныс аударушылармен көптеген қақтығыстарға қатысты, олар ваджюктардың негізгі тағамының бірі – ямс өсетін жерді басып алған. Отаршылдық билік өкілдері де тайпааралық қақтығыстар туындағанда тараптарды қолдауға тартылды. Келесі жылдың ақпан айында Перт маңында олардың кландық динголары малға шабуыл жасағаннан кейін қоныс аударушылармен қақтығыстар болды. Содан кейін пинджаруптың басшысы Калют, өз кезегінде мушкетін Калюттің кеудесіне бағыттап тұрған сарбазға найзасын ұстап, өзін ерекшелендірді. Ваджюктар, қоныс аударушылармен бірге өмір сүру туралы келісімге келген, ал пинджаруптар қоныс аударушылармен қалай қарым-қатынас жасау керектігіне қатысты, әсіресе Калют пен ваджюк еркегі Ялу арасындағы жекпе-жектен кейін, екеуі де жарақат алды. 1834 жылдың сәуір айында Калют Джордж Шентонның жел диірменіне шабуыл жасады, оны пісірілген нанмен алдап, иесін ұстап алды және көп мөлшерде ұн алып кетті. Оның және шабуыл жасағандардың көптегенінің кім екенін ваджюктар қоныс аударушы билік органдарына хабарлады. Бір топ адам бірнеше күннен кейін Калютті тұтқындады, ол Едонг пен Монангпен бірге байнетпен жарақаттанды. Ол Перттің басты көшесінде 60 қамшымен жазаланды, содан кейін бір жылға түрмеге қамалды және 1834 жылдың 10 маусымында босатылды. Едонг босатылғаннан кейін 24 шілдеде Пилдің меншігі деп есептеген жерге тұзақ құрып, жеке адам Хью Несбитті өлтірді және бұрынғы сарбазды жарақаттады, оларды жоғалған жылқыны табуға көмектесуге уәде бергеннен кейін тұзаққа түсірді. Несбиттің өлімі Нуннар деген кісіге таңылды. Жарақат алған адам үш рет найзаланғанымен, қауіпсіз жерге қайта оралуға үміттенді. Губернатор Стирлингтің қарамағындағы әскери бөлім 1833 жылдың қыркүйегіне қарай екі еселенген күшейтулерді алды, сондай-ақ ол негізінен босатылған сарбаздардан құралған Атты полиция бөлімін құрды. 25 қазанда Стирлинг әскерлерді бастап, Пилмен бірге пинджаруп жерлеріне кірді, бұл Несбиттің өлімі үшін жаза алу үшін ғана емес, сонымен қатар Пилге пинджаруп жерлерін дамытуды қайта бастауға мүмкіндік беру үшін жасалды.
The lands of the Pindjarup were first explored by Europeans in 1829, when Lieutenant P. N. Preston and Dr. Alexander Collie took the Royal Navy vessel HMS Sulphur to explore the mouths of the Peel Inlet, the Serpentine and Murray Rivers, and the Leschenault Inlet. The Pindjarup killed one of the exploration party, George MacKenzie, a 19 year old, in 1830. Two years later, after a soldier was wounded on the Murray River, Frederick Irwin sent a punitive expedition which killed five Pindjarup and wounded several others. Thomas Peel, a second cousin of the future British Prime Minister, Sir Robert Peel, was granted some of land, part of it covering Pindjarup territory, as his personal domain. The Pindjarup were in dispute also with the Whadjuk of the Swan River. In December 1833 the former's claim to have rights to perform their ceremonies and make kinship visits to the northern area were recognised at a corroboree and the Pindjarup resumed their visits to kin. The Whadjuk themselves had had numerous conflicts with encroaching white settlers, who had occupied land on which one of their basic foods, yams, grew. The colonial authorities themselves were drawn into taking sides when intertribal conflicts arose. Around February of the following year clashes took place with settlers after their clan dingoes attacked livestock near Perth. In a standoff, the Pindjarup leader Calyute distinguished himself by keeping his spear pressed to a soldier who had, in turn, held his musket at Calyute's chest. The Whadjuk, who had come to some terms of agreement over co existence with the intruders, and the Pindjarup fell out with regard to the way to handle the settlers, especially after a duel between Calyte and a Whadjuk man, Yaloo, in which both suffered wounds. In April 1834 Calyute raided George Shenton's windmill, pinned its owner down after luring him out with an offer of baked damper, and hauled off a substantial quantity, , of flour. His identity and that of many others in the raiding band, was passed on to the settler authorities by Whadjuk people. A detachment managed to capture Calyute, who was bayoneted, together with two other men, Yedong and Monang, some days later, and he was flogged with 60 lashes in Perth's main street, and then imprisoned for a year, being released on 10 June 1834. On Yedong's release he organised an ambush on the 24 July on what Peel regarded as his property, killing a private, Hugh Nesbit and wounding a former soldier, having lured them into a trap after promising them help in retrieving a lost horse. Nesbit's death was attributed to a man called Noonar. The wounded man managed, though speared three times, to make his way back to safety. The military unit at Governor Stirling's disposition had received reinforcements that doubled their numbers by September 1833 and he also created a Mounted Police unit, mainly from discharged soldiers. On 25 October, Stirling led troops, and accompanied by Peel, down into Pindjarup lands, not only to exact retribution for Nesbit's death, but also to enable Peel to resume developing, unthreatened, the Pindjarup lands the Crown had bestowed on him.
Пинжарра қырғыны
Одан кейін болған оқиғалар дереу "Пинджарра шайқасы" деп аталды, және бұл атау Батыс Австралияда соңғы уақытқа дейін қолданылып келді. Қазіргі тарихшылар оны жергілікті халықты қырғынға ұшырату деп санайды. Стирлингтің әскери тобы 25 адамнан тұрды, олар 70-тен 80-ге дейін адамнан тұратын Пинджаруп лагеріне кездесті. Тактикалық жоспар бойынша, бір бөлігі өзеннің екі жағына орналасты, ал қалғаны алға жылжып, атты әскер лагерьке шабуыл жасады. Кем дегенде бес Пинджаруп дереу атып өлтірілді, ал қалғаны Стирлингтің тобының үздіксіз атысы кезінде өзенге қарай қашты. Бір әскердің қолына найза тиді, ал атты полицияның бастығы капитан Эллис осы қырғын кезінде қаза тапты. Стирлингтің ресми хабарламасында 14 Пинджаруп қаза тапқаны айтылған, бірақ қазіргі есептер бойынша олардың саны 50-ге дейін жетеді.
What ensued was almost immediately referred to as the "Battle of Pinjarra", a name retained by historical memory in West Australia until recently. Historians now consider it to have been a massacre of the Indigenous people. Stirling's military contingent consisted of 25 men who came across a Pindjarup camp of from 70 to 80 people. Tactics had some positioned on either side of the river and others advancing on an front, with a forward party pressing on horseback into the camp. At least five Pindjarup were shot dead immediately, and the rest fled riverwards as they were continuously fired upon by Stirling's party. One soldier was speared in the arm, and Captain Ellis, the Superintendent of the Mounted Police, was mortally wounded during the massacre. Stirling's official report stated that 14 Pindjarup had been killed, though modern estimates run as high as 50.
1834 жылдан кейінгі оқиғалар
1836 жылы Пиньяррада тұрақты әскери бекініс құрылды, ал қоныс аударушыларға жер беруге аборигендердің айқын қарсылығы болмады, олар аймақта пайда болған мал шаруашылығында жұмыс іздеді. 1838 жылға қарай Пинджаруп жері арқылы Пиньярра мен Банберині байланыстыратын жол салынды. Пинджаруп халқы қақтығыстан аман қалды, бірақ Батыс Австралиядағы аборигендерді қорғаушылардың саясаты, әсіресе Генри Принсеп пен А.О. Невилл, олардың мәдени ерекшеліктерін әлсіретті. Олар ақ адамдармен араласу арқылы аборигендердің нәсілін "жоюға" тырысты. Қызылша және басқа да аурулардың қайталап тууы осы халықтың рухын сызды. Дегенмен, 1930 жылдардан бері Пинджаруп жерлерінде аборигендердің саны артты, бірақ қазіргі таңда көптегендер өздерін Пинджаруп емес, Нунгар тілдік тобының өкілдері деп есептейді. 1940 жылдардан 1970 жылдарға дейін 500-ге жуық абориген, оның ішінде көптеген Пинджаруп тегінен шыққандар, Роландс аборигендер миссиясына қамалды. Олардың көпшілігі сол дәуірдегі "ұрланған ұрпақтар" саясатының аясында отбасыларынан айырылды.
By 1836 a permanent military settlement was established in Pinjarra, and further land grants to settlers occurred with little overt resistance from Aboriginal people, who sought employment in the pastoral industry which was established in the area. By 1838 a road through Pindjarup lands connected Pinjarra to Bunbury. Pindjarup people survived the conflict, but their cultural identity was weakened through policies of successive Protectors of Aborigines in Western Australia, particularly Henry Prinsep and A. O. Neville, who sought to "breed out" the Aboriginal race through miscegenation with whites. Successive outbreaks of measles and other illnesses also took their toll on the successive demoralisation of these people. Nevertheless, since the 1930s the number of Aboriginal people in Pindjarup lands has increased, though most now identify themselves by the language group Noongar, rather than Pindjarup. From the 1940s to the 1970s up to 500 Aboriginal people, including many of Pindjarup heritage, were incarcerated at the Roelands Aboriginal Mission, most of whom were taken from their families as a part of the Stolen Generations policies of that era.