Кіріспе

Филиппин мен АҚШ арасындағы екіжақты келісім – Филиппин-АҚШ әскерлерінің келуі туралы келісім, кейде PH-АҚШ әскерлерінің келуі туралы келісім деп аталады, бұл Филиппин мен АҚШ арасындағы екіжақты әскерлердің келуі туралы келісім, және ол екі бөлек құжаттан тұрады. Осы құжаттардың біріншісі әдетте "VFA" немесе "VFA 1" деп, ал екіншісі "VFA 2" немесе "Қарсы келісім" деп аталады. Әскерлердің келуі туралы келісім – бұл күштердің мәртебесі туралы келісімнің бір елде уақытша орналасқан әскерлерге ғана қолданылатын түрі. Бұл келісімдер Филиппин Сенатының ратификациясынан кейін 1999 жылдың 27 мамырында күшіне енді. АҚШ үкіметі бұл құжаттарды АҚШ Сенатының мақұлдауын қажет етпейтін атқарушы келісімдер деп есептейді.

Қаулылар

Келісімнің негізгі әсері – АҚШ үкіметіне Филиппинде қылмыс жасады деп айыпталған АҚШ әскери қызметшілеріне қатысты сот құзыретын сақтап қалуға мүмкіндік беру болып табылады, егер қылмыстар «Филиппин үшін ерекше маңызды» болмаса. Келісім сонымен қатар АҚШ әскери қызметшілерін Филиппиндегі виза және паспорт талаптарынан босатады. Келісімде, басқа нәрселермен қатар, әділ сот процесіне құқық орнатылып, қос сотталмау принципі сақталады. Келісім АҚШ әскери қызметшілерін филиппин діни немесе әскери соттарында соттауға да тыйым салады. 2006 жылдың 18 қаңтарында АҚШ әскері Субик шығанағына сапар барысында зорлау қылмысымен айыпталған төрт сарбазды филиппин сотының отырысы кезінде өз бақылауында ұстады, сондай-ақ филиппин халқын өз елінде екінші дәрежелі азаматтар деп қарастырды. Осы мәселелерге байланысты 2006 жылы Филиппин Конгресінің бір бөлігі VFA-ны тоқтатуды қарастырды. Дегенмен, келісім өзгертілген жоқ.

Дженнифер Лаудтың қайтыс болуы

Филиппиндегі екінші сот ісі – Дженифер Лаудтың қазасына байланысты, ол да Субик шығанағына тоқтаған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемесіне қатысты. Бұл оқиға күшейтілген қорғаныс ынтымақтастығы туралы келісімге қол қойылғаннан кейін болды.

Жоғарғы Сот істері

VFA-ның конституциялық негіздемесі екі рет күдік тудырды. «Байан против Замора» ісі 2000 жылдың 10 қазанында Филиппиннің Жоғарғы Сотының толық құрамында қаралып, тоқтатылды. Екінші шағым, «Сюзет Николас и Сомбилон Альберто Ромуло және басқаларға қарсы / Jovito R. Salonga және басқалар. Дэниел Смит және басқалар. / Багонг Альянсанг Макабаян және басқалар. Президент Глория Макапагал Арройо және басқаларға қарсы» 2007 жылдың 2 қаңтарында ұсынылып, 2009 жылдың 11 ақпанында Жоғарғы Соттың толық құрамында шешілді. Бұл екінші шағымды қарағанда, сот 9-4 дауыспен (екі судья өздігінен шеттетілді) «Филиппин Республикасы мен АҚШ арасында 1998 жылдың 10 ақпанында жасалған Қонақ күштер туралы келісім (VFA) конституциялық деп танылды» деп шешім шығарды. Шешімде, әсіресе Субик зорлау ісіне қатысты мәселелерге тоқталып, «2006 жылғы 19 және 22 желтоқсандағы Ромуло-Кенни келісімдері VFA-ға сәйкес емес деп жарияланды, сондай-ақ жауапты Сыртқы істер министріне филиппин билігіндегі ұстау орындары туралы тиісті келісімді АҚШ өкілдерімен дереу келісуге бұйрық берілді, VFA-ның V-бабының 10-тармағына сәйкес, соттың келесі шешіміне дейін қолданыстағы жағдай сақталады» делінді. UP профессоры Гарри Роке, бұл іс бойынша өтініш берушілердің бірі, бұрынғы сенатор Джовито Салонганың адвокаты, VFA конституциялықтығы туралы шешімге қатысты телефон сұхбатында: «Біз апелляция жасаймыз, төрт қарсы дауыс берген судьяларға қосылу үшін қалған судьяларды көндіруге үміттенеміз» деді.

Келісімнің мәртебесі

2020 жылдың 11 ақпанында Филиппин президенті Родриго Дутерте Маниладағы АҚШ елшілігіне келісімді тоқтату туралы ресми түрде хабарлады, ол келісімнің күшіне енуі 180 күнге соғылатынын, егер сол уақыт ішінде өзгеше келісімге қол жеткізілмесе, атап өтті. Дутерте бұрын Ресей қарулы күштеріне де, Қытай Халықтық-азаттық армиясына да құрмет көрсеткен, бірақ Филиппин мен Қытайдың Оңтүстік Қытай теңізінде Спратли аралдарының мәртебесі бойынша дауы бар екенін ескеру керек. 2020 жылдың маусым айында Филиппин үкіметі бұл шешімнен бас тартып, келісімді сақтайтынын мәлімдеді. 2020 жылдың қараша айында Филиппин президенті Родриго Дутерте тағы алты айға мерзімді ұзартты, «өзара қорғаныс саласындағы болашаққа қатысты жаңа, тиімді, өзара пайдалы және ұзаққа созылатын келісімдерге қол жеткізу үшін» деді. 2021 жылдың 12 ақпанындағы сөйлесінде президент Дутерте АҚШ-қа жүгініп былай деді: «Егер мұнда американдық өкілдер болса, енді «Қонақ әскерлер келісімін» жасағыларыңыз келе ме? Онда төлеуге дайын болыңыз». Одан әрі ол: «Бұл ортақ жауапкершілік, бірақ сіздің жауапкершілік үлесіңіз ақысыз болмайды, себебі соғыс болған жағдайда бәріміз төлейміз», – деді. Сыртқы істер министрі Теодоро Локсин бірнеше күн бұрын Филиппин мен АҚШ арасындағы «барлық келіспеушіліктерді шешу үшін жақын арада кездесу өтетінін» айтқан еді, бірақ ол мәселені кеңінен талқыламады. Дутертетің бұл мәлімдемесі сенатор Панфило Лаксон мен вице-президент Лени Робредо тарапынан «қорқыту» деп сынға алынды. 13 ақпанда халықаралық «The Diplomat» журналы осы мәселеге арналған подкаст эпизодын жариялады. 2021 жылдың 30 шілдесінде президент Дутерте келісімді қайта күшіне енгізуге бұйрық берді.