Давид Чокеуанка: Боливияның вице-президенті (2020 жылдан бері)

Кіріспе

Боливияның 2020 жылдан бері вице-президенті Дэвид Чокехуанка Сеспедес (7 мамыр 1961 жылы туған) – боливиялық дипломат, шаруалардың көшбасшысы, саясаткер және кәсіподақ белсендісі, 2020 жылдан бері Боливияның 39-шы вице-президенті қызметін атқарып келеді. Социализм қозғалысының мүшесі, ол бұрын 2006 жылдан 2017 жылға дейін сыртқы істер министрі, ал 2017 жылдан 2019 жылға дейін ALBA бас хатшысы болып жұмыс істеген. Этниқалық аймара халқынан шыққан Чокехуанка Кота Кота Бахада дүниеге келді, кейіннен марксистік идеологияны ұстанған Хуаринада орта білім алды. Ла-Пас және Гаванадағы институттарда философияны оқығаннан кейін ол жергілікті шаруалар еңбек қозғалысына қосылды. Осы кезеңде ол кока өсірушілердің белсендісі Эво Моралеспен танысып, олар бірлесіп Социализм қозғалысын құрды. 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында Чокехуанка жергілікті ұйымдар мен шаруалардың басшыларына, соның ішінде Моралеске кеңесші болды және белсенді көшбасшыларды даярлаумен айналысатын «Нина» атты ҮЕҰ бағдарламасының ұлттық үйлестірушісі болды. 2006 жылы Моралес Чокехуанканы Сыртқы істер министрлігінің басшысы етіп тағайындады, ол он жылдан астам осы қызметте болды, бұл Моралес үкіметіндегі ең сенімді адамдардың біріне айналдырды. Дәл он бір жыл қызмет еткен Чокехуанка боливиялық тарихтағы ең ұзақ сыртқы істер министрі және Луис Арседен кейін үкімет министрлері арасында екінші орынды иеленді. Сыртқы істер министрі ретінде Чокехуанка АҚШ-пен қарым-қатынасты үзіп, елшісін қуды, Боливияның солшыл көршілерімен қарым-қатынасты тереңдетіп, консервативті Латын Америкасы үкіметтерін алаңдатпады, сондай-ақ Гаагада Чилиге қарсы елдің тарихи сот процесіне жетекшілік етті. Алайда, ол Халықаралық сот 2018 жылы Боливияға қарсы шешім шығарған кезде бұл лауазымда болған жоқ. Чокехуанка атқарушы билікте «орташа үнділік ағымды» ұсынды, бұл оны Моралес үкіметіндегі «үшінші тұлға» ретінде беделін арттырды. Чокехуанканың халықтан күшті қолдауы оны Моралеске президенттік лауазымға мұрагер болуға ықтимал кандидат ретінде көрсетті, бұл оның өзі мен президент арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді және 2017 жылы министр лауазымынан алынып, оны ALBA бас хатшысы ретінде дипломатиялық «көші-қонға» жіберді. 2019 жылы Моралес күштеп қызметтен алынғаннан кейін, оның жақтастары Чокехуанканы 2020 жылға жоспарланған жалпы сайлауда партияның президенттік кандидаттығына ұсынды. Алайда, Моралес Арсені кандидат ретінде таңдап, Чокехуанканы вице-президенттікке қана қалдырды. 55 пайыз дауыспен сайланған Чокехуанка 2020 жылдың қараша айында қызметке кірісіп, Виктор Уго Карденастан кейін елдің екінші жергілікті вице-президенті атанды. Арседің оң жақтағы серігі ретінде Чокехуанканың беделі Социализм қозғалысының ішінде күшейді, сонымен қатар маңызды «Чокехуанкист» фракциясы оны партияның келесі президенттік кандидаттығына ұсынуға тырысты, Арсенің екінші мерзіміне немесе тіпті Моралестің 2025 жылға қайта оралуына қарсы тұрды.

Vice president of Bolivia since 2020

David Choquehuanca Céspedes (born 7 May 1961) is a Bolivian diplomat, peasant leader, politician, and trade unionist serving as the 39th vice president of Bolivia since 2020. A member of the Movement for Socialism, he previously served as minister of foreign affairs from 2006 to 2017 and as secretary general of ALBA from 2017 to 2019. An ethnic Aymara, Choquehuanca was born in Cota Cota Baja, later completing secondary education in Huarina, where he became an adherent of Marxist thought. He studied philosophy at institutes in La Paz and Havana before joining the indigenous peasant labor movement, during which time he became acquainted with cocalero activist Evo Morales, with whom he went on to form the Movement for Socialism. Through the late 1990s and early 2000s, Choquehuanca served as a key advisor to indigenous organizations and peasant leaders, including Morales, and was the national coordinator of the Nina Program, an NGO dedicated to training activist leaders. In 2006, Morales tapped Choquehuanca to head the Ministry of Foreign Affairs, a position he exercised for over a decade, becoming one of Morales' most trusted government officials. At exactly eleven years, Choquehuanca's tenure was the longest of any foreign minister in Bolivian history and the second longest of any government minister after Luis Arce. As foreign minister, Choquehuanca oversaw a break in relations with the United States and the expulsion of its ambassador, deepened relations with Bolivia's left wing neighbors without alienating more conservative Latin American governments, and headed the country's historic lawsuit against Chile at The Hague, though he was no longer in office when the International Court of Justice ruled against Bolivia in 2018. Choquehuanca represented the "moderate Indianist current" within the executive branch, a position that elevated him as the "third figure" in the Morales administration. Choquehuanca's significant grassroots support led him to be promoted as a possible presidential successor to Morales, a concept that strained relations between himself and the president and culminated in his removal as minister in 2017, relegating him to diplomatic "exile" as secretary general of ALBA. Following Morales' forced removal in 2019, Choquehuanca was put forward by allied social organizations as his party's candidate for the presidency in the rerun general elections scheduled for 2020. However, Morales instead selected Arce to head the ticket, leaving Choquehuanca as his running mate. Elected with fifty five percent of the vote, Choquehuanca assumed office in November 2020, becoming the country's second indigenous vice president after Víctor Hugo Cárdenas. Choquehuanca's tenure as Arce's second in command saw him gain increased influence within the internally divided ranks of the Movement for Socialism, with a not insignificant Choquehuanquista faction vying to postulate him as the party's next presidential candidate, challenging the possibility of a second Arce term or even a Morales 2025 comeback.

Балалық шағы мен білімі

Дэвид Чокехуанка 1961 жылы 7 мамырда Ла-Пастағы Омасуйос провинциясындағы Титикака көлінің жағалауында орналасқан Кота-Кота-Баха деген шағын елді мекенде дүниеге келді. Этникалық аймара, Чокехуанка өзінің тегін Перудегі Асанкарудың Чокехуанка кациктеріне, Инка империясының соңғы титулды сапа инкасы Паулу әулетінен шыққан инка ақсүйектеріне дейін жегізеді. Осы факт оны бір кезде өзін «соңғы Инка» деп атауға итермеледі. Чокехуанка баптисттер отбасында өскен, жеті жасқа дейін тек ана тілінде сөйлеген, содан кейін испан тілін де үйренген. Оның әкесі Николас Чокехуанка көршілес Хуарина қаласындағы белгілі шаруалар көшбасшысы болды, ол жергілікті ауылшаруашылық кооперативін басқарды. Бала кезінде Чокехуанканың әкесі оған шаруашылықтың негізгі жақтарын үйретті, оның ішінде тоқу, егін салу, балық аулау және қоян өсіруді үйретті. «Бізге бір күні жауапкершілік жүктелетінін айтты, ал оған дайындалу үшін марксист болуымыз керек», - деді ол. Өзінің айтуынша, Чокехуанканың марксистік оқулары оны революционер болуға шабыс тартты. Оқудың үшінші жылында ол мектептегі алғашқы студенттік ұйымды құруға көмектесті, бірнеше студенттік наразылықтарға қатысты, осының салдарынан бірнеше рет жұмыстан шығарылды және тіпті сырттай қуылды. Бітіргеннен кейін көп ұзамай Чокехуанка Ла-Пасқа көшіп, Симон Боливар жоғары педагогикалық училищесінде философияны оқыды. Осы кезеңде ол тағы бір студенттік топқа, Студенттік мұғалімдердің революциялық таяулығына қосылды. 1985 жылы ол білім беру саласына оралып, Кубаның Гавана қаласындағы Нисето Перес кадрларын даярлау мектебінде алты айлық стипендия алды, онда философия және саяси экономика пәндерін оқыды. Боливияға оралғаннан кейін Чокехуанка Сан-Андрес жоғары университетінде тарих және антропология бойынша магистратураны аяқтады, содан кейін 2002 жылы Ла-Пастағы Кордильера университетінен халықтардың құқықтары бойынша диплом алды. Моралеспен бірге Чокехуанка Апаня манифестіне қол қойғандардың бірі болды, онда шаруалар қозғалысының мүдделерін қорғайтын «саяси құрал» құру туралы ұсыныс жазылған, бірақ дәстүрлі биліктегі саяси партиялар емес – кейін Социализм үшін қозғалыс (MAS IPSP) аталған. Бұл процестің шыңы – Моралес пен Виктор Уго Карденас бастаған «500 жылдық қарсылық» науқаны болды, ол он жеті мыңға жуық халықтарды жинап, жергілікті халықтар қозғалысының артып келе жатқан саяси күшін көрсетті. Алдағы уақытта, 1998-2005 жылдар аралығында Чокехуанка жергілікті шаруалар қозғалысының көшбасшыларын оқытуға және тәрбиелеуге арналған «Нина» бағдарламасының ұлттық үйлестірушісі қызметін атқарды. Осы кезеңде ол Моралесті қоса алғанда, түрлі халықтар ұйымдары мен шаруалар көшбасшыларына кеңесші болып жұмыс істеді.

David Choquehuanca was born on 7 May 1961 in Cota Cota Baja, a minor hamlet situated along the shoreline of Lake Titicaca in La Paz's Omasuyos Province. An ethnic Aymara, Choquehuanca traces his lineage to the Choquehuanca caciques of Asankaru, Peru, a bygone Inca noble family from the line of Paullu, the last titular sapa inca of the Inca Empire—a fact that once led him to controversially describe himself as "the last Inca". Choquehuanca was raised Baptist and spoke only his native language until age seven, when he also learned Spanish. His father, Nicolás Choquehuanca, was a prominent peasant leader in the neighboring town of Huarina, where he led the local agricultural cooperative. As a child, Choquehuanca's father taught him the base aspects of homesteading, including how to weave and sow as well as fishing and the practice of cuniculture. "He told us that one day we would have to assume responsibilities, and for that, we had to be Marxists", he commented. Per his own account, Choquehuanca's Marxist teachings inspired him to become a revolutionary. Already in his third year, he assisted in organizing his school's first students' union, participating in multiple student protests, for which he was suspended multiple times and even nearly expelled. Shortly after graduating, Choquehuanca moved to La Paz, studying philosophy at the Simón Bolívar Higher Teacher Training School, during which time he joined another students' group, the Revolutionary Tendency of Student Teachers. In 1985, he returned to education, receiving a six month scholarship to attend the Niceto Pérez Cadre Training School in Havana, Cuba, where he was instructed in philosophy and political economics. Returning to Bolivia, Choquehuanca completed postgraduate studies in history and anthropology at the Higher University of San Andrés, later receiving a diploma in indigenous rights from La Paz's Cordillera University in 2002. Together with Morales, Choquehuanca was one of the signatories of the Apaña Manifesto, which outlined the proposal to found a "political instrument" aligned with the interests of the peasant movement and not the traditionally governing political parties—the basis of what later became the Movement for Socialism (MAS IPSP). The culmination of this was the "500 Years of Resistance" campaign—spearheaded by Morales and Víctor Hugo Cárdenas—which rallied some seventy thousand indigenous peoples in a mass demonstration displaying the rising political power of the indigenist movement. Moving forward, between 1998 and 2005, Choquehuanca served as national coordinator of the Nina Program, an NGO dedicated to training and educating leaders of the indigenous peasant movement. During this time, he served as the appointed advisor to various indigenous organizations and peasant leaders, including Morales.

Сыртқы істер министрі

2005 жылы Моралес президент болып сайланғаннан кейін, Чокехуанка жаңа президенттің алғашқы кабинетінде сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Моралестің сыртқы істер саласын Чокехуанкаға сеніп тапсыруға деген ниеті 1990 жылдардың соңында Ливияға жасаған сапары кезінде туды, онда болашақ президент Ливияның сыртқы істер министріне осы туралы айтқан. Дегенмен, Чокехуанка бастапқыда бұл идеяға аса құлшынбады, рөлді атқару үшін басқа біреуді – әсіресе аймара халқының өкілін іздеді. Ақырында ол Моралестің ұсынысын қабылдады: «Егер мен қабылдамасам, [жаңа министр] бұрынғысынан ешқандай өзгешелік танытпайды, кейін өзімді кінәлі сезінемін», – деді ол. Лауазымға кіріскен кезде Чокехуанка Боливия тарихында сыртқы істер министрі қызметін атқарған алғашқы үнді миссиясының өкілі болды. Боливия тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен сыртқы істер министрі ретінде Чокехуанка президенттің жақын шеңберіндегі ең ықпалды тұлғалардың бірі ретінде танылды, сондықтан ол «Моралес пен вице-президент Альваро Гарсия Линерадан кейін биліктегі партияның үшінші тұлғасы деп бірауыздан есептелді». Сыртқы істер министрі ретінде Чокехуанка Моралес әкімшілігінде «орталық бағытталған үнділік ағымды» ұсынды, бұл MAS жақтастарының сол фракциясы «боливиялық қоғамды деколонизациялауды» үкіметтің басты міндеті деп қарады. Чокехуанканың жетекшілігінің арқасында бұл топ халықаралық деңгейде ең көп танылды, «анды мәдениетінің идеалданған нұсқаларын пайдаланып, үкіметтік жобаларға үнді бейнесін көрсетуге тырысты». Моралес әкімшілігінің алғашқы жылдарында оның ең радикалды жақтастары шеттетілгенімен,

Үкімет ішінде Чокехуанканың ықпалы арта келе, БАҚ сыртқы істер министрі мен Моралес әкімшілігінің басқа секторлары арасындағы шиеленіске, әсіресе вице-президент Гарсия Линераға адал адамдарға көбірек назар аудара бастады. Әлеуметтанушы Рикардо Калланың сөзіне сүйенсек, вице-президент пен сыртқы істер министрінің арасындағы ішкі дау 2006 жылға дейін басталған. Бұл қақтығыс 2016 жылғы конституциялық референдумның сәтсіз аяқталуынан кейін күшейді, онда сайлаушылар Моралеске төртінші мерзімге сайлауға мүмкіндік беру үшін мерзім шектерін жеңілдетуді қабылдамады. Моралеске уақытша сайлауға қатысуға тыйым салынғандықтан, Чокехуанка MAS нәтижелерді заңдық жолдармен өзгерте алмаса, президенттің орнын басуға тырысты, бұл президенттің ашуын туғызып, олардың қарым-қатынасын нашарлатты. Осы билік күресі кезінде 2016 жылғы Ла-Пастағы су дағдарысынан кейін Чокехуанканың позициясы әлсіреп қалды. Бұл жағдай сол кездегі қоршаған ортаны қорғау министрі Александра Морейра мен елдің жетекші су органдарына күшті бақылау жасауға себеп болды, олардың көпшілігі Чокехуанка блогының квоталары болған, ал Морейра бұрын сыртқы істер министрінің бас кеңесшісі қызметін атқарған. Калланың айтуынша, су дағдарысының саяси құны Чокехуанканы қызметтен алуға соңғы түрткі болды. 2017 жылдың қаңтар айында Моралес Чокехуанканы Гарсия Линераның билік базасына жақын Фернандо Хуанакунимен алмастырды. Морейра да қызметтен алынды, оның кеткенінен кейін бірнеше күн ішінде Чокехуанканың қалған одақтастарының көпшілігі «жойылды», олардың орнына ұзақ жылдар бойы жалғасып келе жатқан даудың жеңімпазы Гарсия Линера лагерінің өкілдері орналасты. Журналист Фернандо Молина бұл жағдайды дипломатиялық қызметке «сырттай жер аударылумен» теңеді. Молина Чокехуанканың қызметтен алынуын боливиялық саяси партиялардың каудиллисттік құрылымымен байланыстырды: «Чокехуанкаға қарсы реакция [Моралестің] айналасындағы адамдардың жаңа президенттің пайда болуына мүмкіндік бермеуімен байланысты. Лидердің құлауы биліктен бүкіл топтың кетуін білдіреді; сондықтан [Моралес] оны болдырмауға күшті мотивацияға ие болды». 2019 жылғы сайлау нәтижесі Моралеске жеңіс сыйласа да, сайлаудағы алаяқтық туралы айыптаулар елде жаппай наразылық тудырып, президенттің отставкаға кетуімен және елден қашуымен аяқталды. 2020 жылы жаңа сайлаулар жоспарланғандықтан және Моралеске қатысуға тыйым салынғандықтан, қаңтар айында «Бірлік келісімі» (MAS) федерацияның шешімін ратификациялады, Чокехуанканың олардың үміткері ретінде таңдалғанын жариялады, оның жанында кока фермерінің белсендісі Андронико Родригес сайлауға түсті. Алайда, олардың шешімін Моралес қабылдамады, оның орнына бұрынғы қаржы министрі Луис Арсені MAS-тің президенттік тізігін басқаруды таңдады. Чокехуанка партияның вице-президенттікке үміткері ретінде қалды. Молинаның сөзіне сәйкес, «Аргентинадағы Моралес және жер аударылғандардың ядросы Арсені бірінші орынға қойды, өйткені ол оларға экономикалық дағдарыс кезінде жақсы кандидат болып көрінді және олар бәсекелес – сондай-ақ үнді миссиясының өкілі – басты лауазымды атқаруын қаламады». Дегенмен, Молинаның атап өткеніндей, «Боливияда MAS [қатардағы мүшелері] тарапынан 2020 жылғы сайлауда өкілдік ету үшін таңдалған үміткер Чокехуанка болды». Боливия жұмысшыларының орталық кеңесі Арсенің үміткерлігін қабылдамады, оның орнына Чокехуанка басшылығындағы тізімді ұсынды, оның жанында Боливия шахтерлер федерациясының атқарушы директоры Орландо Гутьеррес сайлауға түсті. Сондай-ақ, Бартолина Сиса конфедерациясы мен Тупак Катари федерациясы олардың таңдауына құрмет көрсілмегеніне «наразылық білдірді», Чокехуанка жеті департаменттің тоғыз департаментіндегі ұйымдардың қолдауын алғанын атап өтті. Өз тарапынан Чокехуанка Арсенің үміткерлігіне қарсы шығудан бас тартып, MAS-қа қатысты секторларды Моралестің шешімін қабылдауға шақырды, бұл уақытша одан әрі қақтығыстарды тоқтатуға жеткілікті болды. Партияның президенттік тізігіне ілігуге мүмкіндік алмаса да, Чокехуанканың вице-президенттік үміткерлігі MAS-тің үнділік қанатын «көк партияның» жоғарғы эшелондарына қайтаруын білдірді, әсіресе Арсе-Чокехуанка тізімі 2020 жылғы сайлауда үлкен жеңіске жеткеннен кейін.

As Choquehuanca's internal influence within the government grew, media outlets increasingly turned their attention to simmering tensions between the foreign minister and other sectors of the Morales administration, particularly those loyal to his vice president, García Linera. According to sociologist Ricardo Calla, the internal schism between the vice president's and foreign minister's entourages had begun even before 2006. This conflict deepened following the failure of the 2016 constitutional referendum, in which voters rejected loosening term limits to allow Morales to seek a fourth mandate. With Morales barred from running for the time being, Choquehuanca increasingly made moves to position himself as the president's successor should the MAS fail to overturn the results through different legal avenues, a fact that drew the ire of the president, leading to a deterioration in their relationship. Amid this power struggle, Choquehuanca's position found itself weakened in the wake of the 2016 water crisis in La Paz, which saw increased scrutiny placed on the then minister of environment, Alexandra Moreira, and the country's leading water authorities, most of whom had been quotas of Choquehuanca's bloc, with Moreira having previously served as the foreign minister's chief of staff. According to Calla, the political cost of the water crisis was the final impetus for Choquehuanca's removal. In January 2017, Morales replaced Choquehuanca with Fernando Huanacuni, a figure aligned with García Linera's power base. Moreira was also removed, with the majority of Choquehuanca's remaining allies in the civil service being "swept away" within days of his departure, their positions instead occupied by individuals from the García Linera camp, which emerged as the winner of the longstanding dispute. a position journalist Fernando Molina considered tantamount to being discreetly "exiled" to a secondary diplomatic post. Molina attributed Choquehuanca's removal to the caudillista structure of Bolivian political parties: "The reaction against Choquehuanca was due to the fact that [Morales'] environment could not allow a new president to emerge The fall of a leader implies the departure from power of an entire group; therefore, [Morales was] strongly motivated to prevent it". Though the 2019 election results gave Morales the victory, allegations of electoral fraud sunk the country into mass protests, culminating in the president's resignation and flight from the country. With new elections scheduled for 2020 and Morales barred from participating, In January, the Pact of Unity—a coalition of MAS aligned trade syndicates—ratified the federation's decision, declaring that Choquehuanca had been selected as their nominee, accompanied by cocalero activist Andrónico Rodríguez as his running mate. Their decision, however, was rejected by Morales, who instead selected former finance minister Luis Arce to head the MAS's presidential ticket. Choquehuanca, in turn, was relegated as the party's vice presidential candidate. According to Molina, "Morales and the nucleus of exiles in Argentina put Arce first, both because he seemed to them a better candidate for a moment of economic crisis and because they did not want a rival—who is also indigenous—to occupy the main position". Even so, as noted by Molina, "the candidate [actually] elected in Bolivia by the MAS [grassroots] to represent them in the 2020 elections was Choquehuanca". The Bolivian Workers' Center rejected Arce's candidacy, instead proposing a ticket headed by Choquehuanca with Orlando Gutiérrez, executive of the Syndical Federation of Bolivian Mineworkers, as his running mate. Likewise, the Bartolina Sisa Confederation and the Túpac Katari Federation both expressed "annoyance" at the lack of respect for their choices, pointing out that Choquehuanca had support from organizations based in seven of the nine departments. For his part, Choquehuanca opted not to challenge Arce's nomination and called on MAS aligned sectors to accept Morales' decision, a plea that successfully quelled further infighting for the time being. Though unable to secure his party's presidential nomination, Choquehuanca's vice presidential candidacy nonetheless marked the return of the MAS's indigenist wing to the "upper echelons" of the blue party, especially after the Arce Choquehuanca ticket overwhelmingly won the 2020 election.

Сайлау тарихы

+ Жыл Офистік кеш Дауыстар Нәтижесі 2=Анықтама (Ref). Жалпы % 2=Орын (P). 2020 жыл Вице-президент Социализм үшін қозғалыс 3,393,978 55.10% 1-орын Көз: Көпұлттық сайлау органдары Сайлау атласы

Айырмалар

Марапаттау немесе орден Ел 2=Сілтеме (Ref). Уругвай Шығыс Республикасының медалі 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Уругвай Уругвай Перу Күн орденінің Ұлы кресті 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Перу Перу