Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Боливия департаменті
Department of Bolivia
Санта-Крус (ˌsanta ˈkɾus) – Боливияның тоғыз құраушы департаментінің ең ірісі, елдің аумағының шамамен үштен бір бөлігін (33,74%) құрайды. Аумағы 370,231 км² болғандықтан, Жапония немесе АҚШ-тың Монтана штатынан сәл кіші. Ол елдің шығыс бөлігінде орналасқан, солтүстік және шығысында Бразилиямен, оңтүстігінде Парагваймен шекаралас. 2012 жылғы халық санауы бойынша халқы 3,412,921 адамды құрады, бұл оны ең көп халқы бар департамент етеді. Астанасы – Санта-Крус-де-ла-Сьерра қаласы. Департамент Боливияның ең бай департаменттерінің бірі, және табиғи газдың мол қорына ие. Сонымен қатар, соңғы 50 жылда Боливия және Оңтүстік Америкадағы ең жоғары экономикалық өсімді көрсеткен.
Santa Cruz (ˌsanta ˈkɾus) is the largest of the nine constituent departments of Bolivia, occupying about one third (33.74%) of the country's territory. With an area of , it is slightly smaller than Japan or the US state of Montana. It is located in the eastern part of the country, sharing borders in the north and east with Brazil and with Paraguay in the south. In the 2012 census, it reported a population of 3,412,921, making it the most populated department. The capital is the city of Santa Cruz de la Sierra. The department is one of the wealthiest departments in Bolivia, with huge reserves of natural gas. Besides, it has experienced the highest increase of economic growth during the last 50 years in Bolivia and South America.
Үкімет және әкімшілік
Қазіргі Конституцияға сәйкес, департаменттегі ең жоғары билік губернаторға жүктеледі. Бұрынғы префектті 2005 жылға дейін Республика Президенті тағайындаған, ал ол жылы префект алғаш рет халықтың тікелей дауысымен бес жылдық мерзімге сайланды. 2010 жылы Санта-Крус халқы шамамен он жыл бойы күрескеннен кейін автономияны іске асыру нәтижесінде алғашқы губернатор сайланды. Санта-Круста Департаменттік Ассамблея (Asamblea Departamental) да бар, ол бұрынғы Департаменттік Кеңестен (Consejo Departamental) шыққан, бірақ одан ерекшеленеді. Бұл – шектеулі заң шығару құқықтарына ие штаттық заң шығару органы, ол белгілі бір мәселелер бойынша өзіндік заңдар қабылдай алады, ал кейбіреулері бойынша штаттық заң шығару билігімен бірлесіп заң шығаруға құқылы.
According to the current Constitution, the highest authority in the department lies with the governor. The former figure of prefect was appointed by the President of the Republic till 2005, when the prefect for the first time was elected by popular vote to serve for a five year term. In 2010 the first governor was elected according to the implementation of autonomy after a struggle for almost a decade by the people of Santa Cruz. Santa Cruz also has a Departmental Assembly (Asamblea Departamental), which derives but differs from the previous Departmental Council (Consejo Departamental). It is a state legislature with limited legislation powers, being able to make laws in certain subjects in exclusivity and in some others in concurrence with the state legislative branch.
Экономика
Департамент Боливияның шығысындағы кең аумақты алып жатыр, оның көп бөлігі Анд тауларынан Бразилия шекарасына дейін созылған жаңбырлы ормандар. Департамент экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген, онда қант, мақта, соя және күріш өндіріледі. Санта-Крус аймағында заманауи технологиялармен өңделетін жер көлемі жылдам артып келеді, мұнда жылына екі рет егін жинауға жағдай жасалған. Соңғы жылдары департаментте табиғи газдың табылуы жергілікті экономиканы дамытуға мүмкіндік беретін аймақтық табиғи газ өнеркәсібін құру жоспарларына әкелді. Боливияның энергетика министрінің сөзіне сүйенсек, жоспарланған екі сұйытылған мұнай газы зауыты 2010 жылға қарай Бразилия мен Аргентинаға газ жеткізу көлемін арттырып, инвестициялардың жетіспеуінен азайған өндірістің салдарынан туған отын тапшылығын азайтуға мүмкіндік береді. Өңдеу зауыттары Санта-Круста салынады және олардың әрқайсысы күніне шамамен 200 тонна сұйытылған мұнай газын өндіруге қабілетті. Бұл зауыттар газ тапшылығын "артық өндіріске" айналдыруға көмектеседі. 2004 жылдың шілде айында өткен жалпыұлттық референдумда газ экспортын реттеуге рұқсат берілді. Департаментте сондай-ақ әлемдегі екінші ірі темір кенінің қоры (Бразилиядағы Каражас кенінен кейін) және ең ірі магний кен орындары орналасқан. Боливияның Санта-Крус департаментіне қарасты Герман Буш провинциясында, Пуэрто-Суарес қаласының жанында орналасқан Эль-Мутун кені Бразилия шекарасын кесіп өтеді, онда ол Серрания-де-Жакадиго деп аталады. "Серрания Мутун" деп те белгілі, оның ауданы шамамен 75 шаршы километрді құрайды. Оның болжамды қоры шамамен 40,205 миллиард тонна темір кені, онда 50% темір бар, негізінен гематит және магнетит түрінде, ал сидерит және марганец минералдары аз мөлшерде кездеседі. Бұл көрсеткішті әлемдегі темір кенінің жалпы қорымен салыстыруға болады: 800 миллиард тонна шикі кен, оның ішінде 230 миллиард тоннан астам темір бар.
The department covers a vast expanse of territory in eastern Bolivia, much of it rainforests, extending from the Andes to the border with Brazil. The department's economy depends largely on agriculture, with sugar, cotton, soybeans and rice being grown. The amount of land cultivated by modern farming techniques is increasing rapidly in the Santa Cruz area, where weather allows for two crops a year. In recent years, the discovery of natural gas in the department has led to plans for the development of a regional natural gas industry that is likely to boost the local economy. Bolivia's energy minister said two proposed liquefied petroleum gas plants may allow the country to boost supplies to Brazil and Argentina by 2010, easing a shortage of the fuel after a lack of investment reduced output. The processing plants would be built in Santa Cruz and each would produce about 200 tons of liquefied petroleum gas a day. The plants would help turn a deficit of gas into a “surplus”. In July 2004, the people voted in a nationwide referendum to allow for regulated exportation of the gas. The department also hosts El Mutún, the world's second largest iron ore reserve (after Carajás in Brazil) and largest magnesium deposits are also located there. Located in the Germán Busch Province in the Santa Cruz Department of Bolivia, near Puerto Suárez, El Mutún extends across the border into Brazil, where it is called the Serrania de Jacadigo. Also known as the "Serrania Mutún", it has an area of about 75 square kilometers. Its estimated reserves are about 40.205 billion tons of iron ore of 50% iron, mainly in hematite and magnetite form, and in lesser quantities in siderite and manganese minerals. This can be compared with an estimate of the total world reserves of iron ore: 800 billion tons of crude ore containing more than 230 billion tons of iron.
География
Санта-Круз департаменті Боливияның ең үлкен департаменті болып табылады және кең әрі әртүрлі аумақты қамтиды. Батысында ылғалды Анды алды таулары мен аңғарлар жатыр, ал солтүстік және оңтүстік бөліктерінде екі түрлі жазықтар орналасқан: Бени және Чако жазықтары. Солтүстік-шығысында тегіс Llanos Chiquitanos аймақтары, одан әрі Serranías Chiquitanos таулары жатыр. Ал шалқар шығысында департаменттер үлкен Пантаналь батпақты жерінің шағын бөліктерін қамтиды.
Santa Cruz Department is the largest of the Bolivian departments and covers a wide and diverse area. In the west lies a series of temperate Sub Andean ranges and valleys while to the north and south lies two different lowlands areas; the Beni and Chaco lowlands respectively. To the northeast lies the flat Llanos Chiquitanos areas and beyond these the Serranías Chiquitanas ranges. In the far east the departments have small parts of the huge Pantanal wetland.
Демография
Санта-Круз департаменті – Боливияның ең аз саны жергілікті тұрғындары бар департаменттерінің бірі, сонымен қатар метистер мен креолдардың ең күшті ұлттық санасы бар аймақ. Санта-Крузға алғашқы қоныстанғандардың көпшілігі – Нюфло де Чавеспен бірге келген испандар, сондай-ақ гуарани тайпасынан шыққандар, испан тәжі үшін жұмыс істеген фламандтар, португалдар, немістер және итальяндықтар болды. Алғашқы қоныстанғандардың арасында Испаниядағы Инквизицияның қудалауына ұшыраған, жақында христиан дініне өткен сефард яхудилері де болды. Санта-Круз көпұлтты халыққа ие: 57% -ы Амазонка жергілікті тұрғындары мен еуропалық ата-тегі бар метистер, 30% -ы жергілікті халық (чикитано, чайне, айорео, сондай-ақ басқа департаменттерден келген кечуа және аймара тайпаларының ішкі мигранттары), ал 13% -ы еуропалық текті ақ адамдар, олардың шамамен төрттен бірі – неміс дәстүрі, тілі және тегі бар, «орыс» меннониттері (Боливиядағы меннониттер туралы қараңыз).
The department of Santa Cruz is one of the Bolivian departments with the least indigenous population, and the one with the greatest mestizo and Creole identity. The first settlers of Santa Cruz were mainly Spaniards that accompanied Ñuflo de Chávez, as well as Guarani, and some Flemings, Portuguese, Germans and Italians working for the Spanish crown. Among the first settlers there were also Sephardic Jews recently converted to Christianity who were persecuted by the Inquisition in Spain. Santa Cruz has a multicultural population: 57% are Mestizos with both Indigenous Amazonian and European ascendants, 30% are Natives (Chiquitano, Chane, Ayoreo, as well as Quechua and Aymara internal migrants from other departments.) and 13% are Whites of European descent, of whom about a quarter are so called "Russian" Mennonites (see Mennonites in Bolivia) of German tradition, language and descent.
Климат
Теңіз деңгейінен 416 метр биіктікте орналасқандықтан, жылдың көп бөлігінде жылы және тропикалық климатқа ие. Қысы қысқа, бар болғаны 2-3 айға созылады, бірақ кенеттен қатты суық болуы мүмкін. Аргентинадан соғатын "Суразос" (оңтүстік желдері) температураны бір түнді ішінде 30 градусқа дейін төмендетуі мүмкін. Бұл суық бірнеше күнге ғана созылады, ал әдемі субтропикалық Санта-Круз жылдың көп бөлігінде ләззатты. Мұндағы климат географиялық аймаққа қарай өзгереді: батыс тауларында қоңыржайдан суыққа дейін, ал кең жазықтарға қарай жылыдан ыстық және ылғалдыға дейін. Санта-Крус облысы жиі құрылымы қиын орман өрттеріне тап болады, көбінесе осы өрттерді жер иелері жасайды, олар жаңа егіс жерлерін ашу үшін орманды өртейді. Бұл практика елдің бай биоәртүрлілігіне зор күш түсіреді.
At 416 meters above sea level, it is warm and tropical most of the year. Winters are short and last only 2–3 months but can get very cold very suddenly. "Surazos" (southerly winds that blow in from Argentina) can drop the temperature by as much as 30 degrees overnight. This extreme cold lasts only a few days at a time and the beautiful, sub tropical Santa Cruz is pleasant throughout most of the year. Here the climate varies by geographical zone: temperate to cold in the western sierras and warm to hot and humid as one descends into the extensive plains. The department of Santa Cruz regularly experiences devastating forest fires, often started by landowners who want to burn forests to create new agricultural land. This practice puts a great strain on the rich biodiversity of the country.
Аутономияға шақыру
Парагвай мен Боливия арасындағы Чако соғысының соңғы кезеңдерінде, парагвай армиясы Санта-Крус департаментіне жақындағанда, Парагвайда негізделген тәуелсіздік қозғалысымен қолдау көрсеткен жергілікті ұлтшылдар Санта-Крус департаментінде жеке тәуелсіз мемлекет құруға тырысты. 2008 жылы Санта-Крус департаментінде автономия жөнінде референдум өтті. Боливияның шығыс департаменттері, Санта-Крус сияқты, табиғи газ қорының көп бөлігіне ие. Боливия президенті Эво Моралес Санта-Крус сияқты бай департаменттерден түскен салық кірістерін пайдаланып, елдегі кедейлікті жеңуге бағытталған заңнаманы енгізуді жоспарлаған. Бұған қоса, Моралес конституцияны өзгертуге тырысқанда, Боливияның тоғыз облысының бесеуін басқаратын оппозициялық губернаторлар қарсылық танытты. Дауыс берудің 85,6 пайызы автономияны қолдады. Боливия үкіметі референдумды заңсыз деп таныды.
During the later stages of the Chaco war between Paraguay and Bolivia, as the Paraguayan army approached Santa Cruz department, local nationalists backed by a Paraguay based independence movement sought to create a separate independent state in Santa Cruz department. A referendum on autonomy was held in Santa Cruz department in 2008. Eastern departments in Bolivia, including Santa Cruz, have majority of the natural gas reserves. Bolivian president Evo Morales was planning to introduce legislation to tackle the poverty in the country using tax revenues from richer departments like Santa Cruz. Additionally, Morales's attempts to change the constitution were opposed by the opposition governors who run five of Bolivia's nine regions. 85.6 percent voted in favour of autonomy. The Bolivian government considered the referendum illegal.