Кіріспе

2006 жылғы Канада Либералдық партиясының басшылығына сайлау, 2006 жылғы Канададағы федералды сайлауда партияның жеңілісінен кейін премьер-министр Пол Мартиннің Либералдық партияны келесі сайлауға жетекшілік етпейтінін жариялағаннан кейін туындады. Бұған дейін жоспарланған партияның екі жылдық съезі 2006 жылдың 29 қарашасынан 1 желтоқсанына дейін Монреальдегі Конгресс сарайында өтті, ал одан кейін партияның басшылыққа сайлау съезі сол жерде 2 желтоқсаннан 3 желтоқсанға дейін жалғасты. Жеңімпаз ретінде Стефан Дион Либералдық партияны 2008 жылғы федералды сайлауға бастап әкелді. Партия конституциясы партия басшысын бірнеше мың делегаттар сайлайтын тәртіпті белгіледі. Бұл делегаттар, атқару комитеттері, әйелдер қауымдастықтары және Жастар либералдық клубтары осы қауымдастықтың жалпы жиналысында өткен делегаттарды іріктеу жиналысында алған дауыстар санына пропорционалды түрде сайланды. Жүздей басқа делегаттарға, оның ішінде Либералдық партияның парламент мүшелері, сенаторлар, атқару комитеттерінің президенттері, бұрынғы кандидаттар және провинциялық немесе аумақтық қауымдастықтардың басқару кеңесінің мүшелері автоматты түрде делегаттық орындар берілді. Партия конституциясының талабына сәйкес, съезге делегаттарды іріктеу съезге 35-59 күн бұрын жүзеге асырылуы керек еді, және делегаттарды іріктеу жиналыстарына кемінде 90 күн бұрын партияға мүше болған либералдар ғана дауыс бере алатын болды, бірақ делегат болу үшін соңғы мерзім белгіленбеген. Осының салдарынан, басшылыққа үміткерлерді қолдауға бейім мүшелерді тіркеу үшін күшті бәсекелестік болды. Съезд 2003 жылғы съезден шамамен үш жыл өткен соң өтті, онда Пол Мартин партияның фракциясы мен келе жатқан премьер-министр Жан Кретьен арасындағы ұзақ жылдарға созылған қақтығыстан кейін сайланды. Төрт раундтан кейін, бұрынғы министр және «қара ат» саналған Стефан Дион 2006 жылдың 2 желтоқсанында басшылыққа ие болды. 2022 жылға дейін бұл 1958 жылдан бері Либералдық партияның басшылыққа сайлау съезінің жалғыз ғана съезі болып табылады, онда кандидаттардың ешқайсысы бұрын партия басшылығына үміткер болған емес. Екінші орынды алған Майкл Игнатиев кейіннен 2009 жылы партия басшылығына қайта үміткерлік етіп, қарсылықсыз сайланды, ал осы сайлаудың бірінші турында жеңілген Марта Холл Финдлей 2013 жылы тағы да үміткерлік етіп, үшінші орынды иеленді.

Парламент басшылығы конвенцияға дейін

2006 жылдың 1 ақпанында премьер-министр Пол Мартин партия басшылығына жаңа адам тағайындалғанға дейін Либералдық партияның басшысы ретінде қалуға ниеттенгенін, бірақ Оппозиция басшысы қызметін атқармайтынын мәлімдеді. Сол күні 103 мүшелі либералдық фракция Торонто орталығы округінен сайланған парламент депутаты және Қорғаныс министрі Билл Грэмды Оппозиция басшысы және Парламенттегі уақытша парламенттік басшы ретінде таңдады. (Дэвид Эмерсон консерваторларға өтіп кеткен соң, фракцияның саны 102 мүшеге дейін азайды.) Грэм Вестмонт—Виль-Мари округінен сайланған депутат және Үкіметаралық істер министрі Люсьен Робилардты өзінің орынбасары етіп тағайындады. Алберта сенаторы, Канада Сенатының төрағасы Дэн Хейс Сенаттағы Оппозиция басшысы болып сайланды. Мартин партия оның ізбасарын таңдағанша ресми басшы болып қалуды жоспарлағанмен, 2006 жылдың 16 наурызында бұрынғы премьер-министр өзінің отставкасы келесі демалыс күні, Либералдық партияның басқару органы конвенттің күнін белгілегеннен кейін күшіне енеді деп хабарлады. БАҚ хабарларына сәйкес, Мартин Харпер үкіметі келесі бірнеше айда құлап, либералдарды кезекті сайлауға жетекшілік ету мүмкіндігіне қатысты болжамдарды тоқтату үшін осы шешімді қабылдады. 2006 жылдың 18 наурызында Ұлттық басқару органы Билл Грэмға толыққанды уақытша басшы (тек уақытша парламенттік басшы емес) рөлін берді. Уақытша басшылар көшбасшылық сайыстарда бейтарап болуы керек деп саналады және әдетте өздері кандидат бола алмайды.

Талдау

2006 жылғы сайлау науқанының ортасында Либералдық партия басшылығына конвенция өткізу мүмкіндігі туған кезде, БАҚ көбінесе Мартиннің орнын басуға ниет білдірген көптеген үміткерлерге назар аударды. Кейбір сарапшылар бұл конвенцияны Пьер Трудо, Роберт Винтерс, Пол Мартин, Джон Тернер, Джо Грин, Митчелл Шарп және Аллан МакЭхен қатысқан 1968 жылғы конвенциядан бері көрілмеген, білікті үміткерлердің кең ауқымын ұсынуы мүмкін деп болжады. Мұндай болжамдар 2003 жылы Мартиннің күшіне қарсы тұрудан бас тартқан Кретиен кабинетінің белгілі мүшелерінің (әдетте Джон Мэнли, Аллан Рок, Брайан Тобин және Мартин Коушон деп аталатын) федералды саясатқа қайта оралуы мүмкін деген үмітке негізделген. Сондай-ақ, 2003 жылғы жарыста екінші орын алған Шейла Коппс және Мартиннің күткен мұрагері Франк МакКенна да осы қадамға баруы мүмкін еді, бұл көптеген танымал есімдердің теңдес кездесуіне әкелуі мүмкін еді. Бірақ, аталған саясаткерлердің ешқайсысы жарысқа қатыспады. Кейбір комментаторлар мұның себебі Либералдық партияның ұзақ оппозицияда қалуы мүмкін деген кең таралған пікірге байланысты екенін айтты (алдыңғы конвенцияларда партия басшылығын жеңу премьер-министр болу мүмкіндігімен байланысты болған). Басқалары партияның қарызының шешімге әсер еткенін болжады. МакКенна жеке өміріне тигізетін ауырлықты басшылық лауазымның басты себебі ретінде атады. Либералдық партия басшылығына деген қызығушылықтың төмендеуі партия басшылығына ұмтылудың қажеттігін білдіре ме, әлде "ашық" жарыс партияны өткен қарыздан арылтыра ма деген пікірлер қақтығысты. 2006 жылдың мамырында The Globe and Mail газеті сол кездегі он бір үміткердің тілдік сертификатын алу үшін Оттава университетінің профессоры Хелен Кноеррмен тексерілгенін хабарлады. Жеті үміткер қанауыт балл алды: Боб Рэй мен Майкл Игнатьев ең жоғары балл алды, ал Стефан Дион (ағылшын тіліндегі еркін сөйлеу қабілеті тексерілді), Джо Волпе, Марта Холл Финдлей, Жерар Кеннеди және Маурицио Бевилаква да екі тілді деп танылды. (Беваилаква кейін жарыстан шығып кетті). Қалған үміткерлердің барлығы тестілеуден өтпеді, олардың әрқайсысына бірдей төрт сұрақ қойылды және олардың синтаксисі, сөздік қоры және грамматикасы бойынша бағаланды. Хеди Фрай (кейіннен жарыстан бас тартты) әңгімені аяқтамады. Газет алғашқыда Кеннеди мен Бевилакваның француз тіліндегі еркін сөйлеу талаптарына сай келмегенін хабарлады, бірақ кейін бұл мәлімдемені қайтарып алды. Либералдық партияның ресми емес дәстүрі франкофондық және англофондық лидерлерді кезектестіру болды, бұл дәстүр "алмасу" деп белгілі. Егер Стефан Дионнан басқа кандидат жеңіске жетсе, бұл дәстүр бұзылар еді. Алайда, алмасу принципі сайлау науқанының маңызды мәселесі ретінде кеңінен талқыланбады. Шындығында, науқан барысында Дион "жоғарғы деңгейдегі" (Рэй мен Игнатьевтің басында) "аутсайдер" кандидат деп есептелді. Сауалнамалар оны басқа кандидаттарға берілген делегаттардың екінші таңдауы ретінде көрсеткенімен, Дионның Квебек азаматы болуы кемшілік деп саналды, көптеген сарапшылар партияның үшінші рет Квебектен басшы таңдауының ықтимал еместігін айтты. Алайда, Дионның мүмкіндіктері Брисон, Драйден және Волпе сияқтылармен бірге тағы бір бейресми партия дәстүрімен күшейтілді: 1919 жылы Маккензи Кинг Уилфрид Лориердің орнын басып алғаннан бері, барлық Либералдық партия лидерлері алдыңғы лидердің кабинетінде қызмет еткен. Сол кездегі Либералдық партияның қазіргі басшысы Александр Маккензиден басқа, Эдвард Блейк пен Маккензи Кинг бұрынғы Либералдық партия лидерлерінің кабинетінде қызмет етпеген жалғыз лидерлер болды. Жарыс басында жарысқа қатысуға ниет білдіргендердің арасында алты әлеуетті жеңімпаз ("үлкен алты") бар екені айтылды, олар: Скотт Брисон, Стефан Дион, Кен Драйден, Майкл Игнатьев, Жерар Кеннеди және Боб Рэй. 2006 жылдың тамызына қарай көптеген жаңалықтар ең жоғарғы деңгейде Дион, Игнатьев және Рей тұрғанын, кейде Кеннедиді де қосатындығын хабарлады. 2006 жылдың қазан айында "Торонто Стар" газеті Кеннеди мен Дионның сайлау науқандары арасындағы ықтимал одақ туралы келіссөздер жүріп жатқанын хабарлады. Газет бұл одақтың жеңіске жетуі мүмкін екенін болжады (кейін осы болжам расталды), өйткені олардың біріккен делегаттары Игнатьев пен Рейді басып өтетін еді.

Пікірсауалдар

The Globe and Mail газетінің Либералдық партия мүшелері арасында 12-18 қыркүйек күндері жүргізген сауалнамасына сәйкес, Майкл Игнатьев 19% қолдаумен жеңіл артықшылыққа ие болды. Қалған кандидаттарға қолдау деңгейі: Боб Рейге – 17%, Стефан Дионға – 13%, Джерард Кеннедиге – 9%, Кен Драйденге – 9%, Скотт Брисонға – 3%, Джо Вольпеге – 2%, Марта Холл Финдлейге – 1%, ал Хеди Фрайға – 1%-дан кем. Сауалнама көрсеткендей, партия мүшелерінің 27%-ы өз таңдауын білмейді немесе шешімін қабылдамаған. Сауалнама Игнатьевтің екінші турдағы әлсіздігін болжады: оны екінші таңдау ретінде 12% дауыс берген, ал Рейге – 23%, Дионға – 17% дауыс берген. Алайда, сауалнаманың дұрыстығы Брисон, Драйден және Дион ұсынған мүшелік тізімдеріне негізделгендіктен сол кезде күмәндалған. Дегенмен, 17-24 қыркүйек күндері «Торонто Стар» және «La Presse» газеттері үшін EKOS Research Associates жүргізген Онтарио және Квебек провинцияларындағы Либералдық партия мүшелері арасындағы сауалнама ұқсас нәтижелерді көрсетті: Рей мен Игнатьевтің әрқайсысы 25% қолдау алды, Дион – 17%, Кеннеди – 16%. Рей мен Дион екінші таңдау ретінде де күшті қолдауға ие болды, әрқайсысы 27% дауыс алды, ал Игнатьев үшін бұл көрсеткіш 19% болды. Партия ішіндегі сарапшылар Игнатьевтің келесі турларда жеңіліп қалмауы үшін «Супер жексенбіде» сайланған делегаттардың кем дегенде 35%-ын қамтамасыз етуі керектігін айтты. Ол сол күні ең көп делегатты жинағанымен, 35% мақсатқа жете алмады. Анонимді дереккөз Игнатьевтің 30 жыл бойы Канададан кетіп, АҚШ-тың Иракқа басып кіруін бастапқыда қолдағандығы сайлауда оған қарсы ойнағанын мәлімдеді. Патрик Госсаж, Торонтодағы саяси кеңесші және Игнатьевтің жақтасы, оның жеңілісін былай түсіндірді: «Адамдар: «Бұл кім, бізге партиямен не істеу керегін айтып жатыр?» дейтін. Ол партиялық элитаның қолдауына ие болғанымен, ол сырттан келген адам болды және бұқаралық ақпарат құралдары оған таңған «30 жыл бойы елден кетіп жүрген» имиджін жоюға ең болмағанда тырыспады». Гарвард Канадалық клубының бұрынғы премьер-министрі Лорен П.С. Эпштейн: «Соңғы дауыс беруде Либералдық партия делегаттары партияны біріктіруге бейім адамды іздеді; Игнатьевтің жақтастары көп болғанымен, оған ешқашан қолдау көрсетпейтін адамдар да болды» деді. Көптеген сауалнамаларда екінші орынды алып, бірақ екінші таңдау ретінде күшті қолдауға ие болған Боб Рей Игнатьевтің екінші турдағы әлсіздігін пайдалана алатын ең ықтимал кандидат сияқты көрінді. Алайда, сыншылар Рейдің 1990 жылдардың басында және ортасында Онтарио провинциясының премьер-министрі ретіндегі тұрақсыз кезеңін атап өтіп, Онтариодағы сайлаудағы табыс үкімет құру үшін маңызды екенін айтты.

Скот Брисон

39 жастағы Скотт Брисон Кингс-Хантс округінің депутаты және Мартин үкіметіндегі Мемлекеттік жұмыстар және мемлекеттік қызметтер министрі болды. Ол бұрынғы прогрессивті консерватор (1997 жылдан бастап) және 2003 жылғы партия басшылығына сайлауда осы партияның төрағасы болуға үміттене білген. Брисон сол жылы, Канаданың Консервативтік партиясы құрылғаннан кейін көп ұзамай, либералдар қатарына қосылды. Бұрынғы инвестициялық банкир Брисон қаржылық жағынан орташа және әлеуметтік прогрессивті көзқарастарды ұсынды. Оның консерваторлық платформасы Жұмыссыздыққа жәрдемақыны реформалауды, денсаулық сақтауға жеке сектордың көбірек қатысуын, АҚШ-пен біріктірілген қорғаныс стратегиясын және әлеуметтік либералдық саясатты қамтыды. Оның 2006 жылғы либералдық платформасы кандидатты "қоршаған ортаны, бизнес инновацияларын және әлеуметтік прогрессивті құндылықтарды қорғайтын" деп баса көрсетті.

Стефан Дион

51 жастағы Стефан Дион Кристиан үкіметінде (1996–2003) үкіметаралық істер министрі, ал Мартин үкіметінде (2004–2006) қоршаған орта министрі болған. 1996 жылы министрлікке тағайындалып, одан кейін Сан-Лоран—Картьервиль округінен парламентке сайланғанша, Дион саяси ғылым профессоры және белгілі федералист сарапшысы болды. Ол Квебек тәуелсіздігіне қарсы күрескенімен және "Нақтылық туралы заң" сияқты шараларды қолдағанымен танымал болды. Ол Кристианның адал жақтасы саналды, бірақ Мартиннің командасымен де жақсы қарым-қатынас жасады. Дион өзінің кандидаттығын 7 сәуірде жариялады.

Жерард Кеннеди

46 жастағы Джерард Кеннеди 2003 жылдан 2006 жылға дейін Далтон МакГинтидің Онтарио провинциялық үкіметінде білім министрі болды, ол федералдық либералдық көшбасшылыққа үміткер болу үшін отставкаға кетті. Кеннеди Онтарио либералдық партиясын қайта құруда және оны 2003 жылғы провинциялық сайлауда үкіметке жеткізуде маңызды рөл атқарды. Білім министрі ретінде ол көп жылдар бойы жеке мектептерге қолдаудың артуынан кейін мемлекеттік білім беру жүйесіне деген сенімді қалпына келтірген деп есептелді. Ол 5 сәуірде жарысқа қатысу үшін министрлер кабинетінен кетті. 1996 жылы Онтарио либералдық партиясының төрағалыққа сайлауында ол екінші орынды алды, алғашқы төрт раундта жеңіске жетті, бірақ бесінші және соңғы раундта МакГинтиден жеңілді. Көптеген журналистер оны партияның сол қанатында деп санайды.

Боб Рей

58 жастағы Боб Рей 1990 жылдан 1995 жылға дейін Онтарионың Жаңа демократиялық партиясының премьер-министрі болды және 1978 жылдан 1982 жылға дейін Бродвиу—Гринвуд сайлау округі үшін федералды NDP депутаты болды. Сайлау саясатынан кеткеннен кейін Рей федералды үкімет үшін бірқатар даулы мәселелер бойынша жұмыс істеді, ең бастысы Air India апаты; халықаралық қатынастар саласында конституциялық мәселелер бойынша кеңес берді және Онтарио үкіметі үшін жоғары білім беру туралы зерттеу жүргізді. Рей 2006 жылдың сәуір айында Либералдық партияға қосылды (бұрын ол 1960 жылдары либерал болған), содан кейін сол айда орталықшыл науқан бастады. 2006 жылдың 13 наурызында Виннипегтің Канадалық клубында сөйлеген сөзінде Рей Канаданың "прогрессивті" күштерін біріктіруге қызығушылық танытты, осылайша Канада Парламентінде көпшілік үкіметті қайтадан құруға ұмтылды. "Канадалықтардың көпшілігі бөлісетін прогрессивті тарих бар, бірақ әзірге біз Парламентте көпшілікке қол жеткізе алмадық, сондықтан мұны қалай істеуге болатынын ойлауымыз керек".

Бекітулер

Канада Либералдық партиясының 2006 жылғы көшбасшы сайлауына қолдау білдірулерді қараңыз.

Кэролин Беннет

Каролин Беннетт 2006 жылдың 24 сәуірінде сайысқа қатысатынын мәлімдеді, ал 15 қыркүйекте Боб Рейді қолдау үшін сайыстан бас тартты.

Маурицио Бевилакква

Маурицио Бевилакква 19 сәуірде өзінің кандидатурасын ресми түрде жариялап, 14 тамызда Боб Рейді қолдағандықтан сайлаудан бас тартты.

Хеди Фрай

Хеди Фрай 4 мамырда жарысқа түсіп, 25 қыркүйекте Боб Рейді қолдау үшін жарыстан шықты. 20 қазанда ол Боб Рейді қолдады.

Қатыспаған фракция мүшелері

9 депутат және 6 сенатор жарысқа қатыспайтындарын мәлімдеді, ал 102 депутаттың 1-і және 63 сенатордың 10-ы өздерінің қай жаққа жататынын білдірмеді немесе әлі шешімін қабылдаған жоқ.

Партияның екі жылдық мерекесі

Конвенттің алғашқы үш күні, 29 қарашадан 1 желтоқсанға дейін, Канада Либералдық партиясының екі жылдық конвенті болып өтті. Осыған сәйкес, делегаттар партияның басқарушы органдарына және жаңа партия төрағасына дауыс берді. Олар сондай-ақ екі жылда бір рет өткізілетін конвенттермен байланысты пленарлық жұмыстық топтар мен басқа да жиналыстарға қатысты. Конвенттің ашылуында АҚШ Демократиялық Ұлттық Комитетінің төрағасы Говард Дин «Партияны жаңарту» тақырыбында негізгі сөз сөйледі. Конвентте бірқатар жаңа партия басшылары сайланды. Атап айтқанда, сенатор Мари Пулен Боби Этьерді және бұрынғы депутат Тони Янноны жеңіп, президент болып сайланды. Конвентте сайланған басқарушы мүшелер келесі екі жылдық конвентке дейін өкілеттіктерді атқарады.

Конференция алдындағы жалпы делегаттардың болжамды саны

Кандидат Сайланған делегаттар Сайланған делегаттардың % Официалдық делегаттар Барлық делегаттар Қазіргі пайыз 1-ші турдағы мүмкіндік Майкл Игнатьев 1,377 29.3% 230 1,607 27.7% 37.6% Боб Рэй 943 20.1% 86 1,029 17.8% 27.6% Жерард Кеннеди 820 17.5% 111 931 16.1% 26.0% Стефан Дион 754 16.1% 129 883 15.2% 25.1% Кен Драйден 238 5.1% 46 284 4.9% 14.8% Джо Вольпе 226 4.8% 72 300 4.0% 13.9% Скотт Брисон 181 3.5% 35 216 3.7% 13.6% Марта Холл Финдлэй 46 1% 55 10.9% 10.7% Белгісіз делегаттар 112 2.4% 406* 518 8.9% Бейтарап официалдық 0 50* 50 0.9% Барлығы 4,697 100% 1,105 5,802 100%

* Белгісіз және бейтарап официалдық делегаттар конвенцияға қатыспауға және дауыс бермеуге құқылы, сондықтан дауыс бермеуі мүмкін. 2006 жылғы 27 қарашада, 23:53 EDT мәліметтері бойынша.