Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Германия мен Иран арасындағы қарым-қатынас – Германия мен Иран арасындағы екіжақты қарым-қатынастар. Иран мен Германия арасындағы ресми дипломатиялық қарым-қатынастар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1939 жылы басталды, ол кезде Иран Бонн қаласында өзінің алғашқы дипломатиялық миссиялық кеңсесін ашты. Алайда, екі елдің де бұрынғы мемлекеттері 19 ғасырдың соңынан бері ресми дипломатиялық қарым-қатынастарды сақтап келген. Германияның Тегерандағы елшілігі 1884 жылғы қазан айында Насер әл-Дин Шах Каджардың сарайында құрылған, ал 1894 жылдан бері қазіргі ғимаратта орналасқан. Иран 1885 жылы Берлинде өз елшілігін ашты. Германия мен Иран Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін де саяси қарым-қатынастарын жалғастырды. 2022 жылдың желтоқсанында Германия "демонстранттарды қуғындау салдарынан Иранмен сауданы ынталандыруға мемлекеттік қолдауды тоқтататынын" мәлімдеді.
German–Iranian relations are the bilateral relations between Germany and Iran. Official diplomatic relations between Iran and Germany after World War II began in 1939, when Iran opened its first diplomatic mission office in Bonn, both countries′ predecessor states had maintained formal diplomatic relations since the end of 19th century. Germany has an embassy in Tehran, which was originally established in the court of Naser al Din Shah Qajar in October 1884 and has been in the present building since 1894. Iran opened its embassy in Berlin in 1885. Germany and Iran continued to have political relations well into World War II. In December 2022, Germany said it was "suspending state incentives to promote trade with Iran due to the repression of demonstrators."
Қажар дәуірі
Германия империясы мен Иран арасындағы бейресми қарым-қатынас 19 ғасырдың басына қарай басталды. Гетенің 1819 жылы «Батыс-Шығыс диваны» атты туындысын Хафезге арнауы, мұндай мәдени байланыстардың қаншалықты ерте пайда болғанын көрсетеді. Қажар дәуірінде, Ресей мен Ұлыбритания сияқты Персиядағы әлемдік державалардың беделі төмендеген кезде, әсіресе Түркменсай және Гулистан шарттарынан кейін, сондай-ақ Темекі қозғалысындағы Ұлы аятолла Мирза Хасан Ширазидің көтерілісінен соң, көптеген ирандық зиялылар «үшінші күшті» іздеуді бастады, оған ыңғайлы одақтас ретінде сенуге болатын еді: ол – Ұлы ойыннан көптеп қалысқан Германия. Ирандағы алғашқы заманауи университет құрылғанда Әмір Кәбир Дарольфононға австриялық және неміс профессорларын тартатындығын қалаған. Тіпті Насыреддин шах та саяси қысымға қарамастан, оларды Дарольфононның оқытушылық құрамына алу идеясын қолдады. Осыған байланысты Әмір Кәбир Германияның мемлекеттік және қоғамдық құрылымын өз елінің жаңғыру үлгісі ретінде талқылауға үнемі қызығушылық танытқандығы туралы жазбалар бар. Гиланның конституциялық қозғалысы кезінде неміс сарбаздары Мирза Кучак ханның халық армиясын даярлауға белсенді қатысты. Мирзаның дала қолбасшысы – Рашттағы британдық түрмеден босатылғаннан кейін «Джангал» қозғалысына қосылған майор фон Пашен есімді неміс офицері болды: ол Мирзаның ең жақын серігі еді. Ирандағы тағы бір белгілі неміс адамы (әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде) – Вильгельм Васмус, ол «неміс Лоренс» деген лақап атымен танымал болды. Сауда келісімдерінің арасында 1873 жылғы 6 маусымда Берлинде князь Бисмарк пен Мирза Хусейн хан арасында жасалған келісімді атап өткен жөн.
Unofficial relations between the German Reich and Iran date to the early 19th century. Goethe's dedication of his West östlicher Divan (West Eastern Divan) to Hafez in 1819 is an illustration of how far back such cultural ties go. During the Qajar era, with the increasing unpopularity of world powers in Persia such as Russia and United Kingdom, especially after the Treaties of Turkmenchay and Gulistan and the revolt of Grand Ayatollah Mirza Hassan Shirazi in the Tobacco movement, many Iranian intellectuals began searching for a "third force", which could be relied upon as a potential ally: Germany, which had largely remained out of the Great Game. When Iran's first modern university was first established, Amir Kabir preferred the hiring of Austrian and German professors for Darolfonoon. Even Nasereddin Shah supported the idea of hiring them to serve as Darolfonoon's faculty, despite political pressures towards the contrary. In that regard, it is even written that Amir Kabir always showed interest in discussing the structural system of Germany's government and society as a model for modernizing his country. During the Constitutionalist movement of Guilan, German soldiers were actively involved in training the popular army of Mirza Kuchak Khan. Mirza's field commander was a German officer by the name Major Von Pashen who had joined the Jangal movement after being released from a British prison in Rasht: he was Mirza's closest ally. Another famous German agent in Iran (especially during World War I) was Wilhelm Wassmuss, nicknamed the "German Lawrence". Among commercial treaties, one can mention the June 6th, 1873 treaty signed in Berlin between Prince Bismarck and Mirza Hussein Khan.
Бірінші Пахлави дәуірі мен нацистік Германия
1936 жылы Рейхбанктің басшысы және нацистік Германияның қаржылық саясаткері Тегеранға сапар шегіп, екі ел арасында маңызды коммерциялық келісімдерге қол қойылды. 1939 жылы нацистік Германия 7500-ден астам кітап жіберді, олар арий парсылары мен немістердің арасындағы жақындасуды қолдайтын нәсілдік идеяларды қамтыды. 1936 жылы ирандықтар «таза қанды арийлер» деп танылып, Нюрнберг заңдарынан тыс қалды. Гитлердің өзі Иранды «арий елі» деп жариялады. Иран теміржолдары неміс инженерлерімен салынды. Теміржол компанияларына еврей тегі бар адамдарды жұмысқа алуға тыйым салынды. Гитлер Кеңес Одағын жеңсе, он тоғызыншы және жиырмасыншы ғасырларда ресейліктер басып алған парсы жерлерін қайтарып беретінін уәделеді. Көптеген антисемиттер «Жохудкошанға» (яһудилерді жаппай қырғынға) дайындалып, көшедегі яһудилерді Иранды мүмкіндігінше тезірек тастап кетуге ескертті. Нацистік Германия парсы тілінде күнделікті хабарлар таратып, немісшілдікке қарсы көзқарасы бар ирандық саясаткерлерді «жасырын яһудилер» деп атады. Неміс радиосында жұмыс істеген Бахрам Шахрух әр түн сайын яһудилерге қарсы ызалы хабарлар оқыды. 1941 жылы Пурим күні Шахрух ежелгі Пуримдегі яһудилерге жасалған қырғынға кек алу туралы идеяны ұсынды және ирандық жақтастарына яһудилерге шабуыл жасауға шақырды. Тегеранда күнделікті газеттер таратылып, яһудилердің үйлері мен дүкендеріне свастикалар салынды. Иран халқы арасындағы нәсілдік антисемитизмге қарсы күресу үшін көптеген яһудилер «Туде» партиясына қосылып, коммунизмді қолдады. Иран халқының 2 пайызынан да аз құраса да, «Туде» партиясының шамамен 50 пайызы яһудилерден тұрды. «Туде» партиясы яһудилерді қабылдаған жалғыз ирандық саяси партия болды. Партия басылымдарының көп бөлігін яһуди жазушылар жазды. Сонымен қатар, көптеген ирандық яһудилер коммунизмді яһуди қозғалысы ретінде қарастырды, өйткені Ресейдегі коммунистік революцияның көптеген жетекшілері яһудилер болды және парсы яһудилері оларға жақсы қарайтын. Ресейліктердің Иран Парламентін бомбалауы және 1919 жылғы келісімге қол қою Ұлыбритания мен Ресейге деген күдікті күшейтті. Көптеген адамдар 1898 жылы Дамаскіде Вильгельм II-нің мұсылмандарды оған адал дос ретінде қарауға шақырған сөзін естіген. 1930 жылдардың басында Реза Шахтың, немесе аға Реза Пахлавидің нацистік Германиямен экономикалық байланыстары одақтас мемлекеттерді алаңдата бастады. Шахқа Германияның қазіргі заманғы мемлекеті мен экономикасы қатты әсер етті, ал мемлекеттің барлық саласында, фабрикалар салудан бастап жолдар, теміржолдар мен көпірлер салуға дейін жүздеген немістер қатысты. 1936 жылы Гитлер кабинеті ирандықтарды «таза арийлер» деп санағандықтан Нюрнберг заңдарынан босатып, иммунитет берді. Ирандық кіші дипломат Абдол Хосейн Сардари көптеген парсы яһудилерін құртудан құтқару үшін көптеген нацистік шенеуніктерді оларды жалғыз қалдыруға көндірді. Сардари нацистер Иранға басып кірген кезде Парижде болды. Оның күш-жігерінің нәтижесінде нацистер ирандық яһудилерге Дәуіт жұлдызын тағудан босату туралы директива шығарды. Сардари жоғары жандардың рұқсатынсыз 500-1000 ирандық паспортты таратып бергені айтылады. Оның іс-әрекеті 2000-3000 яһуди өмірін сақтап қалды деп есептеледі, өйткені паспорттар бүкіл отбасыларға берілді. Нацистік басылымдарда, лекцияларда, сөздерде және рәсімдерде Шах пен Гитлер арасындағы параллельдер көрсетілді, Фюрерпринциптің харизмасы мен ізгілігі мақталып айтылды. Иран мен Германия көптеген онжылдықтар бойы, негізінен Ұлыбритания мен Ресейдің (кейіннен Кеңес Одағы) империялық амбицияларына қарсы тұру үшін байланыстарды дамытып келді. Ирандықтар немістермен сауда жасауға мүдделі болды, өйткені олардың аймақта империализм тарихы болған жоқ, британдықтар мен ресейліктерден айырмашылығы. 1939 жылдан 1941 жылға дейін Иранның ең ірі сыртқы сауда серіктесі (жалпы саудасының шамамен 50 пайызы) Германия болды, ол Иранға әлемнің басқа елдерімен қазіргі заманғы теңіз және әуе байланыстарын ашуға көмектесті. Одақтастардың Ирандағы неміс тұрғындарының, көбінесе жұмысшылар мен дипломаттардың, шығарылуын талап етуі Шах тарапынан қабылданбады. 1940 жылы британдық елшіліктің есебінде Иранда 1000-ға жуық неміс азаматы бар екені айтылды. Иранның «Эттеллаат» газетінің мәліметінше, Иранда 690 неміс азаматы болды (барлығы 4630 шетелдіктің ішінде 2590 британдық). Жан Бомонт «бәлкім, 3000-нан аспайтын» немістер Иранда тұрғанын болжады, бірақ олардың стратегиялық мемлекеттік салаларда және Иранның көлік және байланыс желісінде жұмыс істегендіктен, олардың үлкен ықпалы болды деп саналды. Алайда, ирандықтар да одақтастардың талабы бойынша немістермен саудасын азайтты. Реза Шах бейтараптықты сақтап, екі тарапты да ренжітпеуге тырысты, бірақ Ұлыбритания мен Кеңес Одағының Иранға қойған талаптарының күшеюіне байланысты бұл қиынға айналды. Көптеген британдық әскерлер 1941 жылдың басындағы Англо-Ирак соғысының нәтижесінде Иракта болды. Осылайша, британдық әскерлер Иранға басып кіруден бұрын Иранның батыс шекарасында орналасқан. 1941 жылы одақтастар Реза Шахты тақтан түсіріп, ұлын Мұхаммед Реза Пахлавиге берді. Иранды британдықтар басып алғанын қабылдамаған оның жақтастары, мысалы, Фазлалла Захеди мен Мұхаммед Хосейн Айром, осындай тағдырға ұшырады. Британдықтар Захедидің неміс күштерімен бірлесіп, жалпы көтеріліс жоспарлап жатқанына сенді. Ол тұтқынға алынып, неміс қарулары мен неміс адамынан келген хаттар табылды. Ол елден шығарылып, Палестинада интернировкаға жіберілді.
In 1936 head of Reichbank and the financial mastermind of Nazi Germany travelled to Tehran and many important commercial agreements were signed between the two countries. In 1939, Nazi Germany sent over 7500 books with racial tones advocating for greater collaboration between Aryan Persians and Germans. In 1936, Iranians were classified as "pure blood Aryans" and thus were excluded from the Nuremberg Laws. Hitler himself declared Iran to be an "Aryan country. "Iranian railways were constructed by German engineers. Railway companies were specifically ordered to avoid employing any person of Jewish descent in any of its subdivisions. Hitler personally promised that if he defeated the Soviet Union, he would return all of the Persian land taken by Russians during the nineteenth and twentieth centuries. Many gentile anti Semites were preparing for the Johoudkoshan (Massacre of the Jews) and were warning Jews in the streets to leave Iran while they could. Nazi Germany had nightly broadcasts in Persian and was calling many leading Iranian politicians who had anti German tendencies "Crypto jews". Bahram Shahrukh, who was employed by German radio, performed fiery anti Jewish broadcasts every night. In Purim 1941, Shahrukh promoted the idea of revenge for the massacre of the Purim in biblical times and suggested his Iranian followers attack the Jews. Nightly newspapers were distributed in Tehran and swastikas were often painted on Jewish homes and shops. In order to fight the growing racial antisemitism among the Iranian population, many Jews joined the Tudeh party and advocated for communism. Even though Jews comprised less than 2 percent of the Iranian population, almost fifty percent of the members of the Tudeh party were Jewish. The Tudeh party was the only Iranian political party to accept Jews. Most writers for publications of the party were Jewish. Furthermore, many Iranian Jews viewed communism as a Jewish movement since many leading members of the communist revolution in Russia were Jewish and were looked upon favorably by Persian Jews. The shelling of Iran's parliament by the Russians and the signing of the 1919 treaty firmly planted the roots of suspicion against Britain and Russia. Many people were aware of Wilhelm II's speech in Damascus in 1898 calling on all Muslims to rely on him as a true friend. By the early 1930s, Reza Shah or the elder Reza Pahlavi's economic ties with Nazi Germany began worrying the Allied states. Germany's modern state and economy highly impressed the Shah, and there were hundreds of Germans involved in every aspect of the state from setting up factories to building roads, railroads and bridges. In 1936, the Hitler cabinet declared Iranians to be immune to the Nuremberg Laws, as they were considered to be "pure Aryans". Abdol Hossein Sardari, an Iranian junior diplomat, tried to save many Persian Jews from extermination by convincing many Nazi officials to leave them alone. Sardari was stationed in Paris at the time of the Nazi occupation. His efforts led the Nazis to issue a directive that Iranian Jews should be exempt from wearing the yellow star of David. It is said that Sardari gave out between 500 and 1,000 Iranian passports, without the consent of his superiors. His actions are believed to have saved 2,000 to 3,000 Jewish lives, as passports were issued for entire families. In various pro Nazi publications, lectures, speeches, and ceremonies, parallels were drawn between the Shah and Hitler, and praises were given to the charisma and the virtue of the Führerprinzip. For many decades, Iran and Germany had cultivated ties, partly as a counter to the imperial ambitions of Britain and Russia (later the Soviet Union). Trading with the Germans appealed to Iran because they did not have a history of imperialism in the region, unlike the British and the Russians. From 1939 to 1941, Iran's top foreign trade partner (nearly 50% of its total trade) was Germany, which helped Iran in opening modern sea and air communications with the rest of the world. Demands from the Allies for the expulsion of German residents in Iran, mostly workers and diplomats, were refused by the Shah. A British embassy report in 1940, estimated that there were almost 1,000 German nationals in Iran. According to Iran's Ettelaat newspaper, there were actually 690 German nationals in Iran (out of a total of 4,630 foreigners, including 2,590 British). Jean Beaumont estimates that "probably no more than 3,000" Germans actually lived in Iran, but they were believed to have a disproportionate influence because of their employment in strategic government industries and Iran's transport and communications network". However, the Iranians also began to reduce their trade with the Germans under Allied demands. Reza Shah sought to remain neutral and to anger neither side, which was becoming increasingly difficult with the British and Soviet demands on Iran. Many British forces were already present in Iraq as a result of the Anglo Iraqi War earlier in 1941. Thus, British troops were stationed on the western border of Iran prior to the invasion. In 1941, the Allies forced Reza Shah to abdicate the throne to his son, Mohammad Reza Pahlavi. His followers, who refused the British occupation of Iran, such as Fazlollah Zahedi and Mohammad Hosein Airom, shared similar fates. The British believed that Zahedi was planning a general uprising in cooperation with German forces. He was arrested and found with German weapons and correspondence from a German agent. He was flown out of the country and interned in Palestine.
Екінші Пахлави дәуірі
Соғыстан кейінгі Иран АҚШ-тың дипломатиялық ықпалына түсіп, Тегеран мен Бонн арасындағы қарым-қатынасты одан әрі дамыту мүмкіндіктерін шектеді. Сауда байланыстарында Батыс Германия 1974 жылға дейін басқа Еуропа елдерінен және тіпті АҚШ-тан да озық болды. 1972 жылы Батыс Германия канцлері Вилли Брандт Тегеранды сапарлағаннан кейін, Иран мен Батыс Германия Иранның Германияға мұнай мен табиғи газ экспортын қамтамасыз ететін экономикалық келісімге қол қойды, ал Батыс Германия Иранға экспорт және инвестиция жасады. Алайда, 1974 және 1975 жылдары сыртқы саудадағы үлкен артығын ескере отырып, Иран үкіметі 1974 жылдың қыркүйегінде Krupp Hüttenwerke (неміс тілінде – қорыту зауыттары) акцияларының 25%-ын сатып алды, ол неміс конгломераты Krupp-тың болат өндірісіндегі еншілес компаниясы еді. Бұл Krupp-қа қажетті қаржылық инъекция жасады, сонымен қатар Иранға болат өнеркәсібін кеңейту үшін неміс тәжірибесіне қол жеткізуге мүмкіндік берді. Иранның Бушер атом электр стансасы да Германияның Siemens компаниясының Kraftwerk Union бөлімшесімен жобаланып, жартылай салынды. Келісіммен бірге, 10 қарашада Батыс Германия фирмасы келесі он жылда Иранда 1200 мегаватттық қуаттылығы бар төрт жаңа атом электр стансасын салуға ниетті екенін көрсететін хатқа қол қойылды. Хатқа Иранның Атом Энергиясы Ұйымы және Kraftwerk Union атынан Siemens директоры қол қойды. Төрт жаңа станса екі-екіден, екеуі Исфахан қаласында, екеуі Маркази облысында, шамамен Савехке жақын салынуы тиіс еді. Бірінші стансаның 1984 жылы іске қосылуы жоспарланған, ал келесі үш жылдың әрқайсысында тағы бір станса іске қосылуы күтілді. Kraftwerk Union бұрыннан-ақ Парсы шығанағындағы Бушер маңында екі ұқсас атом электр стансасын салып жатқан, ал Кресо Луаре еншілес компаниясы Framatome басқарған француз консорциумы Ахваздың оңтүстігіндегі Карун өзені бойында екі 900 мегаватттық атом электр стансасын салып жатқан еді. 1975 жылы Батыс Германия Иранға әскери емес тауарлардың екінші ірі жеткізушісі болды. 404 миллион долларға бағаланған Батыс Германияның импорты Иранның жалпы импортының шамамен бестен бір бөлігін құрады. Еуропадағы ең ірі ирандық экспаттар қауымдастығына ие болған Батыс Германияда шахтың сапарлары 1970-ші жылдары көптеген наразылықтарға себеп болды. Ирандағы репрессия күшейген сайын, демонстрациялар да күшейді. Иранның көптеген зиялы аятоллалары, мысалы, Аятолла Бехешти, Гамбург сияқты қалаларда бірнеше жыл тұрды.
Postwar Iran came under the inescapable diplomatic shadow of the United States, which reduced the chances of further deepening relations between Tehran and Bonn. In commercial links, West Germany still remained well ahead of other European countries, even the United States, until 1974. In 1972, after the visit to Tehran of West German Chancellor Willy Brandt, Iran and West Germany signed an economic agreement to provide for Iranian exports of oil and natural gas to Germany, with West German exports to and investments in Iran in return. However, given its huge surplus in foreign trade in 1974 and 1975, the Iranian government bought 25% of the shares of Krupp Hüttenwerke (German for smelting plants), the steel subsidiary of the German conglomerate Krupp, in September 1974. That provided the much needed cash injection to Krupp, it also gave Iran access to German expertise to expand its steel industry. Iran's Bushehr nuclear power plant was also designed and partially built by the German Kraftwerk Union of Siemens, meanwhile, an agreement was inked. Along with the agreement, a letter of intent was also signed on November 10 by which the West German firm would construct four new 1,200 megawatt nuclear power stations in Iran over the next ten years. The letter was signed by the Atomic Energy Organization of Iran and a director of Siemens on behalf of Kraftwerk Union. The four new plants were to be built in pairs, two in Isfahan and two in the Markazi Province, probably near Saveh. The target date for the first plant to go on stream was 1984, with another plant expected to become operational in each of the following three years. Kraftwerk Union was already building two similar sized nuclear power stations near Bushehr on the Persian Gulf, while a French consortium headed by the Creusot Loire subsidiary Framatome was building two 900 megawatt nuclear plants along the Karun River south of Ahvaz. In 1975, West Germany became the second supplier of non military goods to Iran. Valued at $404 million, West German imports amounted to nearly one fifth of total Iranian imports. As the European country with the largest Iranian expatriate community, West Germany had the Shah's visits become the focus of much protest in the 1970s. As repression in Iran became more intense, the demonstrations became more vigorous. Many of Iran's intellectual ayatollahs, such as Ayatollah Beheshti actually spent some years in cities like Hamburg.
Иран төңкерісінен бері
Ханс Дитрих Геншер 1979 жылғы Ислам революциясынан кейін Иранға сапар шеккен алғашқы батыс елдерінің сыртқы істер министрі болды, ол 1984 жылы Иранға барды. Батыс Германия Иран-Ирак соғысы кезінде Саддам Хусейнге, әсіресе Саддамның химиялық қару бағдарламасына маңызды технология жеткізуші болғанымен, Германия Иранмен бірқатар өнеркәсіптік және азаматтық технология салаларында байланысын сақтап келді. Соғыстан кейін Германия Иранның маңызды сауда серігіне айналды, 2004 жылы Иранға шамамен 3,6 миллиард еуролық неміс тауарлары импортталды. 1992 жылғы Миконос мейрамханасындағы кісі өлтіру және Берлиндегі Миконос процесі қарым-қатынасты нашарлатты. 1992 жылдың 17 қыркүйегінде ирандық күрд көтерісшілерінің жетекшілері Садег Шарафканди, Фаттах Абдули, Хомаюн Ардалан және олардың аудармашысы Нури Дехкорди Германияның Берлин қаласындағы Миконос грек мейрамханасында өлтірілді. Миконос процесінде ирандық азамат, Берлинде дүкен иесі болған Казем Дараби және ливандық Аббас Раиль кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылды және өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Тағы екі ливандық – Юсеф Амин мен Мохамед Атрис кісі өлтіруге көмектескені үшін сотталды. 1997 жылдың 10 сәуіріндегі сот шешімімен Иранның барлау министрі Ходжат әл-Ислам Әли Фаллахианға халықаралық ордер шығарылды, себебі сот бұл кісі өлтіруді Жоғарғы жетекші Әли Хаменеи мен президент аятолла Рафсанджанидің білуімен оның тапсырысымен жасалғанын мәлімдеді. 2004 жылы Берлин мэрі Клаус Воурейтке жазған хатында Тегеранның сол кездегі мэрі Махмуд Ахмадинежад мейрамхана алдындағы ескерткіш тақтаны Иранға жасалған құрметсіздік деп атап, оған қарсылық білдірді. 1999 жылы Тегеранда неміс азаматы Хельмут Хофер ирандық әйелмен қарым-қатынас жасағаны үшін тұтқындалды. Бұл отандық саяси жағдайға және Тегеран мен Берлиннің дипломатиялық қарым-қатынасына әсер етті. 2005 жылы Біріккен Араб Эмираттарында демалысқа барған неміс балық аулаушысы Парсы шығанағында тұтқындалып, 18 айға түрмеге кесілді. 2009 жылы неміс адвокаты Андреас Мозер 2009 жылғы сайлауға қарсы наразылық акциялары кезінде тұтқындалды, бірақ бір аптадан кейін босатылды. Сондай-ақ 2005 жылы Иран президенті Махмуд Ахмадинежад еврейлерге жасалған Холокостқа қатысты пікірлерімен қарым-қатынасты шиеленістірді. Алайда, Тегеранның Германиямен және Еуропаның көп бөлігімен арадағы шиеленіс 2013 жылы президенттікке көбірек умеренный Хасан Рухани сайланғаннан кейін едәуір азайды.
Hans Dietrich Genscher was the first Western foreign minister to visit Iran after the Islamic Revolution in 1979, visiting Iran in 1984. Although West Germany was a key technology supplier to Saddam Hussein during the Iran–Iraq War, especially to Saddam's chemical weapons program, Germany also kept open relations with Iran in some industrial and civilian technological sectors. After the war, Germany increasingly became a primary trading partner of Iran, with German goods worth about 3.6 billion euros being imported into Iran in 2004. The 1992 Mykonos restaurant assassinations and Mykonos Trial in Berlin severely soured relations. On September 17, 1992, Kurdish Iranian insurgent leaders Sadegh Sharafkandi, Fattah Abdoli, Homayoun Ardalan and their translator Nouri Dehkordi were assassinated at the Mykonos Greek restaurant, in Berlin, Germany. In the Mykonos trial, the courts found Kazem Darabi, an Iranian national, who worked as a grocer in Berlin, and the Lebanese Abbas Rhayel, guilty of murder and sentenced them to life in prison. Two other Lebanese, Youssef Amin and Mohamed Atris, were convicted of being accessories to murder. In its 10 April 1997 ruling, the court issued an international arrest warrant for Iranian intelligence minister Hojjat al Islam Ali Fallahian after it declared that the assassination had been ordered by him with knowledge of Supreme Leader Ali Khamenei and President Ayatollah Rafsanjani. In a 2004 letter to Berlin Mayor Klaus Wowereit, Mahmoud Ahmadinejad, the then mayor of Tehran, objected to the commemorative plaque in front of the restaurant and called it an insult to Iran. In 1999, a German, Helmut Hofer, was arrested in Tehran after he had an affair with an Iranian woman. That caused some tremors in the domestic political landscape and the diplomatic relations of Tehran Berlin. That was followed in 2005, when a German angler on vacation in the United Arab Emirates was arrested in the Persian Gulf and convicted to a prison sentence of 18 months. In 2009 a German lawyer, Andreas Moser, was arrested during the protests against the 2009 elections but was released after one week. Also in 2005, the hardline Iranian President Mahmoud Ahmadinejad stirred relations with comments directed against the Jewish Holocaust. However, Tehran's tensions with Germany and most of the rest of Europe have eased considerably in recent years after the election of the more moderate Hassan Rouhani as president in 2013.
2000-2010 жылдар
2006 жылдың 4 ақпанында, Халықаралық атом энергиясы агенттігінің Басқармасы Иран мәселесін БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне ("есеп") жолдау бойынша дауыс берген күні, Германия канцлері Ангела Меркель Мюнхендегі жылдық қауіпсіздік саясаты конференциясында әлем Иранның ядролық қару жасауын тоқтату үшін әрекет етуі керек деді. Германия Иранмен екі жарым жыл бойы уран байыту бағдарламасын тоқтатуға көндіру үшін келіссөздер жүргізген Еуропалық Одақтың үш елінің бірі болғандықтан, Меркель Иран Еуропа және Израиль үшін қауіп төндіретінін айтты. 2015 жылдың шілдесінде Германия, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің бесік тұрақты мүшесімен бірге, Иранмен бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспарына (ЖЖІЖ) – Иранның ядролық бағдарламасы бойынша келісімге қол қойған, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне мүше емес жалғыз ел болды. АҚШ-тың 2018 жылдың мамыр айында ЖЖІЖ-ден шығуынан кейін Германия, ЖЖІЖ-ге қол қойған ЕО-ның тағы екі мемлекетімен (Е3) бірлескен мәлімдеме жасады, онда былай делінген: "Біз, Франция, Германия және Ұлыбритания басшылары, президент Трамптың Америка Құрама Штаттарын ЖЖІЖ-ден шығару туралы шешімін өкінішпен және алаңдаушылықпен қабылдадық. Біз ЖЖІЖ-ға деген бекем міндеттемемізді қайтадан растаймыз. Бұл келісім біздің ортақ қауіпсіздігіміз үшін маңызды болып қала береді."
On 4 February 2006, the day that the International Atomic Energy Agency Board of Governors voted to refer ("report") Iran's case to the United Nations Security Council, German Chancellor Angela Merkel told the annual Munich Conference on Security Policy that the world must act to stop Iran from developing a nuclear bomb. With Germany having been one of the three European Union countries that had negotiated with Iran for two and a half years in a bid to persuade Iran to stop its uranium enrichment program, Merkel said that Iran was a threat to both Europe and Israel. In July 2015, Germany was the only non UNSC nation that signed, along with the five UN Security Council's five permanent members, the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) with Iran, an agreement on the Iranian nuclear program. Following the U. S. withdrawal from the JCPOA in May 2018, Germany, along with the two other EU state signatories to the JCPOA (E3), issued a joint statement, which said, "It is with regret and concern that we, the Leaders of France, Germany and the United Kingdom take note of President Trump’s decision to withdraw the United States of America from the Joint Comprehensive Plan of Action. Together, we emphasise our continuing commitment to the JCPoA. This agreement remains important for our shared security"
2020 жылдар
2020 жылдың қаңтар айында Германия Е3 мемлекеттерінің қатарында болды, олар бірлесіп ЕО-ға Иранның «JCPoA бойынша міндеттемелерін орындамай отырғанына қатысты алаңдаушылықтарын» ресми түрде жеткізді, соның салдарынан JCPOA аясындағы дауларды шешу механизмін іске қосты. Олар бұл қадамның «JCPoA-ны сақтауға бағытталған басты мақсат» екенін айтты. Бұл әрекет тараптарды келіссөз үстеліне қайтаруға бағытталған деп саналды. 2020 жылдың қыркүйегінде Германия, Франция және Ұлыбритания үш елдің алғашқы үйлестірілген қадамы ретінде Иранның екі азаматты ұстауына және саяси тұтқындарға қатысты қарым-қатынасына қарсы бірлескен дипломатиялық наразылық білдіру үшін Иран елшілерін шақырды. 2020 жылдың желтоқсанында Иранның Сыртқы істер министрлігі журналист Рухолла Замды өлімге кесу туралы Франция мен Еуропалық Одақтың сынға наразылық білдіру үшін Еуропалық Одақтың кезекті төрағалығын атқарып тұрған Франция мен Германия елшілерін шақырды. 2022 жылдың 3 қарашасында Иран үкіметінің жалғасып жатқан наразылықтарды қатаң басу кезінде Германия үкіметі неміс азаматтарын (әсіресе, «неміс-ирандық қос азаматтарды») Ираннан кетуге шақырды, себебі олардың ерікті түрде ұсталу және ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылу қаупі бар екені хабарланды. Қараша айында Германия парламенті Тегеран режиміне қысымды күшейту мақсатында Ирандағы ағылқы жағдайға арналған сессиядан кейін Ислам Республикасына қарсы шаралар жиынтығын қабылдады. 2023 жылдың ақпанында Иран неміс азаматы Жамшид Шармахдты өлім жазасына кескеніне жауап ретінде Германия Иранның іскерлік уәкілін шақырды, Иран елшілігінің екі қызметкерін «ұнатпайтын тұлға» деп жариялады және оларға елден кетуді бұйырды. Аналена Бербок Германия «неміс азаматының құқығын бұзуды қабылдамайтынын» мәлімдеді. Қарымды шара ретінде Иран екі неміс дипломатын «ұнатпайтын тұлға» деп танып, елден кетуді бұйырды, Германияның сот ісіне араласуына айып тақты. 2024 жылдың сәуірінде Иранның Сыртқы істер министрлігі Ұлыбритания, Франция және Германия елшілерін шақырып, Израильге қарсы дрондар мен зымырандармен жасалған шабуылға қатысты олардың «жауапсыз ұстанымын» сұрады.
In January 2020, Germany was among the E3 states that jointly formally informed the EU that they had registered their "concerns that Iran [was] not meeting its commitments under the JCPoA" and thereby triggered the dispute resolution mechanism under the JCPOA, a move that they said had "the overarching objective of preserving the JCPoA". The move was thought to be aimed at pushing the sides back to the negotiating table. In September 2020, in the first coordinated move by the three countries, Germany, France and the UK summoned Iranian ambassadors in a joint diplomatic protest against Iran's detention of dual nationals and its treatment of political prisoners. In December 2020, Iran's Foreign Ministry summoned the envoys from France and Germany, which held the EU rotating presidency, to protest French and EU criticism of the execution of the journalist Ruhollah Zam. On 3 November 2022, amid severe crackdown on ongoing protests by the Iranian government, the German government urged German citizens (concerning, "above all", dual German Iranian citizens) to leave Iran, upon reported risks of arbitrary detentions and long prison terms. In November, the German parliament passed a comprehensive package of measures against the Islamic Republic following a session on the current situation in Iran, intended to increase pressure on the regime in Tehran. In response to Iran sentencing German national Jamshid Sharmahd to death in February 2023, Germany summoned Iran's chargé d'affaires, declared two employees of the Iranian embassy personae non gratae and ordered them to leave the country. Annalena Baerbock said that Germany would "not accept this massive breach of a German citizen's rights." In retaliation, Iran declared two German diplomats as personae non gratae and ordered them to leave the country, accusing Germany of interfering in its judicial affairs. In April 2024, Iran’s foreign ministry summoned the ambassadors of Britain, France, and Germany to question what it referred to as their "irresponsible stance" regarding its drone and missile attack against Israel.
Сауда
Иранда 50-ге жуық неміс фирмасының өз филиалдары бар, ал 12 000-нан астам фирманың Иранда өз сауда өкілдіктері бар. Бірнеше танымал неміс компаниялары Иранның ірі инфрақұрылымдық жобаларына, әсіресе мұнай-химия саласындағы жобаларға қатысады, мысалы, Linde, BASF, Lurgi, Krupp, Siemens, ZF Friedrichshafen, Mercedes, Volkswagen және MAN (2008). 2005 жылы Германияның Иранның экспорттық нарығындағы үлесі 5,67 млрд долларға (14,4%) жеткен. 2008 жылы Германияның Иранға экспорты 8,9%-ға өсіп, Германияның Иранмен саудасының жалпы көлемінің 84,7%-ын құрады. 2008 жылдың қыркүйек айының соңына дейін екіжақты сауда көлемі 3,23 млрд. евроны құрады, ал өткен жылы 2,98 млрд. евроны құрады. Тегеран мен Берлин арасындағы сауда көлемі 2009 жылы шамамен 4,3 млрд. евродан 2010 жылы 4,7 млрд. евроға дейін өсті. Германияның деректеріне сәйкес, Ирандағы машиналар мен жабдықтардың 80% -ы неміс өнімдерінен жасалған. Германияның өнеркәсіп және сауда палаталары (DIHK) Иранға қарсы экономикалық санкциялар 10 000-нан астам неміс жұмыс орнын жоғалтуы мүмкін және Германияның экономикалық өсуіне теріс әсер етуі мүмкін деп есептейді. Санкциялар Иранмен сауда-саттыққа қатты тәуелді Германияның орта бизнес субъектілеріне зиян тигізеді. Германияның Ирандық өнеркәсіп және сауда палатасының мәліметтері бойынша, Иранда 100-ге жуық неміс компаниясының филиалдары бар, ал 1000-нан астам бизнес сату агенттері арқылы жұмыс істейді. Иранмен ядролық келісім кезінде Иран мен Батыс арасындағы ресми келісімнен кейін Германияның Иранмен экономикалық қарым-қатынастары тағы да арта бастады. Германияның Иранға экспорты 2015-2016 жылдар аралығында 27% өсті. 2018 жылдың 20 қазанында Неміс банктері қауымдастығы қаңтардан бері Германиядан Иранға экспорт 1,8 миллиард еуроға дейін азайды деп мәлімдеді. 2022 жылы Германия Ислам республикасындағы зорлық-зомбылық наразылықтарына жауап ретінде Иранмен жұмыс істейтін компанияларға барлық экспорттық кепілдіктерді жойды. 2022 жылға дейін Германияның Иранмен бизнес-келісімдері өркендеп жатты, ол 1,2 миллиард евроға тауар экспорттады, көбінесе автомобиль бөлшектері мен фармацевтикалық өнімдер. Иран Таяу Шығыс аймағындағы ең ірі автомобиль нарығына ие және әлемдегі көптеген автомобиль өндірушілер санкциялар алынып тасталғаннан кейін Иран нарығына кіруге немесе қайта кіруге ниетті.
Around 50 German firms have their own branch offices in Iran, and more than 12,000 firms have their own trade representatives in Iran. Several renowned German companies are involved in major Iranian infrastructure projects,l especially in the petrochemical sector, like Linde, BASF, Lurgi, Krupp, Siemens, ZF Friedrichshafen, Mercedes, Volkswagen and MAN (2008). In 2005, Germany had the largest share of Iran's export market with $5.67 billion (14.4%). In 2008, German exports to Iran increased 8.9% and were 84.7% of the total German Iranian trade volume. The overall bilateral trade volume until the end of September 2008 stood at 3.23 billion euros, compared to 2.98 billion euros the previous year. The value of trade between Tehran and Berlin has increased from around 4.3 billion euro in 2009 to nearly 4.7 billion euro in 2010. According to German sources, around 80% of machinery and equipment in Iran is of German origin. The German Chambers of Industry and Commerce (DIHK) has estimated that economic sanctions against Iran may cost more than 10,000 German jobs and have a negative impact on the economic growth of Germany. Sanctions would hurt especially medium sized German companies, which depend heavily on trade with Iran. Around 100 German companies have branches in Iran and more than 1000 businesses work through sales agents, according to the German Iranian Chamber of Industry and Commerce. After the official agreement between Iran and the West during the Iran nuclear deal, Germany's economic relations with Iran began increasing once more. German exports to Iran grew more than 27% from 2015 to 2016. On 20 October 2018, the Association of German Banks stated that exports from Germany to Iran have reduced to 1.8 billion euros since January. In 2022, Germany cancelled all export guarantees for companies dealing with Iran as a reaction to violent protests in the Islamic republic. German business deals with Iran were booming prior to 2022, as it exported €1.2 billion worth of goods, mostly automobile parts and pharmaceuticals. Iran has the largest automotive market in the Middle East region and many of the world’s car makers intend to enter or re enter Iran’s market after sanctions are lifted.
Тұрақты дипломатиялық миссиялар
Германияның Тегеранда елшілігі бар. Иранның Берлинде елшілігі және Франкфурт, Гамбург және Мюнхен қалаларында бас консулдықтары бар.
Germany has an embassy in Tehran. Iran has an embassy in Berlin and consulates general in Frankfurt, Hamburg and Munich.