Америка Азамат Соғысы кезеңіндегі «Катавба» мониторы және Перу тарихындағы «Атауальпа» кемесі

Кіріспе

Каноникус класының мониторы. USS Catawba – Америка Азамат соғысы кезінде Одақ Әскери-теңіз күштері үшін салынған, бір мұнаралы кеме. Соғыс аяқталғаннан кейін жақын арада аяқталған Catawba, 1868 жылы құрылысшыларына сатылып, кейін Перу Әскери-теңіз күштеріне сатылды. BAP Атауальпа деп аталған кеме, Тынық мұхиты соғысы кезінде Перудің маңызды порты Кальяоды қорғауға қатысты. 1881 жылы Лима қаласын чилилік әскерлер басып алғанда, оның жауға түсуін болдырмау үшін суға батырылды. Атауальпа кейін судан шығарылып, 20 ғасырдың басында металлға таптырмайынша, қойма ретінде пайдаланылды.

Дизайн

Катавубаның жалпы ұзындығы 71,63 м, ені 13,11 м, максималды сусымасы 3,96 м болды. Катавубаның тоннажы 1034 тоннаға тең болды. Оның экипажы 100 офицер мен қатардағы сарбаздан тұрды. Катавуба екі цилиндрлі, көлденең Эрикссон тербеліс рычагты бу машинасымен қозғалды, ол төрт Stimers көлденең оттық қазандықтарында жасалған буды пайдаланып бір пропеллерді итерді. Қозғалтқыш кемеге ең жоғары жылдамдық берді. Ол көмірдің ізаларын тасыды. Катавубаның негізгі қару-жарағы бір мұнараға орнатылған екі тегіс ұңғылы, тұмсықтан зарядталатын Дальгрен зеңбірегінен тұрды. Әр зеңбірек шамамен салмағы болды. Олар +7° бұрышпен дейін қашықтыққа снаряд атып жіберуге қабілетті болды. Кеме қабығының ашық жақтары бес қабаттан тұратын, ағашпен нығайтылған, соққыға төзімді темір пластиналармен қорғалған. Зеңбірек мұнарасының және рульдік үйдің бронясы он қабатты бір дюймдік пластиналардан тұрды. Кеме палубасы қалыңдықтағы бронямен қорғалған. 1863 жылғы сәуірде Шарлстон портының бірінші шайқасында болғандай, снарядтар мен сынықтар мұнараны тоқтатып тастамауы үшін мұнараның негізіне жұмсақ темір лента орнатылды. Құбырдың негізі 6 фут (2 м) биіктікке дейін бронямен қорғалған. "Зеңбірек экраны" 3 фут (1 м) биіктіктегі бронядан мұнараның үстіне орнатылды, бұл Конфедерация снайперлерінен экипажды қорғау үшін жасалған, бұл ұсынысты оның бауырласы "Текумсех" кемесінің капитаны, командир Тунис А. М. Крейвен берген.

Құрылыс

Катавабаға жасалған келісімшарт, Солтүстік Каролинадағы Катаваба өзенінің атымен аталатын әскери-теңіз күштерінің алғашқы кемесінің тапсырысы Александр Свифт & Компанияға берілді; кеме 1862 жылы олардың Цинциннати, Огайодағы кеме құрылыс алаңында салынды. Ол 1864 жылдың 13 сәуірінде суға түсірілді және 1865 жылдың 7 маусымында АҚШ Әскери-теңіз күштеріне тапсырылды. Кеменің құрылысы бірнеше өзгерістерге байланысты кешіктірілді, бұл өзгерістер бұрынғы мониторлардың ұрыс тәжірибесін көрсетті. Бұл мұнаралар мен пилоттық үйлерді қайта жаңартуды, олардың бронясының қалыңдығын сегіз дюймнен арттыруды және бронялық плиталарын бір-біріне бекітуге арналған бұрандаларды, мұнараға тиген снарядтардың соққысынан олардың босап қалмауы үшін, қадаларды ауыстыруды қамтыды. Басқа өзгерістерге кеменің суға қалу қабілетін арттыру үшін корпусты тереңдету, кеменің тепе-теңдігін сақтау үшін мұнараның орнын өзгерту және кеменің барлық палубалық бронясын ауыстыру кірді. Кеменің құрылысы 1864 жылдың желтоқсанында Цинциннатиден Огайо өзенінің су деңгейінің төмендігіне байланысты, оның жөндеу жұмыстарын аяқтау үшін қозғалуына кедергі келтірді. Өзен 1865 жылдың наурыз айында көтеріліп, кеме 7 наурызда Иллинойс штатының Маунд-Сити қаласына жетуге мүмкіндік берді. Катаваба екі қарындасымен бірге аяқтағаннан кейін сол жерде сақтауға алынды. Кемелерге терең сулы тұрақ қажет болды және 1865 жылдың ортасында Каир, Иллинойс штатының қарама-қарсы жағына көшірілді, тіпті олар әлі де негізгі арнада бекітілген болса да, олар жиі қалдықтарға, мұзға соқтығысып, апаттарға ұшырады. 1866 жылдың 27 наурызында Типпеканоустың зәкір тізбегі үзілді, ол баржаларды сүйреп бара жатқан бу кемесіне соқтығысқан кезде. Монитор Oneota-мен соқтығысып, екі кеме бақылауға алынар алдынан 2 миль (3 км) ағысқа қарай сүйреліп кетті. Бұл мәселе тұрақты болды және Әскери-теңіз күштері ақыры кемелерді 1866 жылдың мамыр айында Нью-Орлеанға көшіруге шешім қабылдады. 1867 жылдың тамызында Әскери-теңіз күштері Катаваба мен Онеотаны Свифт & Компанияға тапсырды, егер олар сатылмаса, олар жақсы жағдайда қайтарылатыны туралы кепілдік берілді, ал компания оларды Перу қызметіне қайта жабдықтауға кірісті. 1867 жылдың қазан айында Swift & Co. агенті Перумен келісімшарт жасасып, Катаваба мен оның әпкесін әрқайсысы үшін миллион долларға сатып алды. Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Гидеон Уэллс компанияның екі кемені сатып алуға мүмкіндігі бар екенін мәлімдеді, егер олар оларды салуға кеткен үкімет шығындарын қайтарып берсе, бірақ ол ойын өзгертті және мұндай құқығы жоқ екенін айтты. Конгресс бұл мәселені талқылап, ақырында оларды офицерлер кеңесі бағалайды және бағаланған құнға тең немесе одан жоғары ең жоғары бәсекелі ұсыныс қабылданады деп шешті. Кеме 375 000 долларға бағаланды және 1868 жылдың 11 сәуірінде сол сомаға сатылды, мүмкін, бұрыс ұсыныспен.

The contract for Catawba, the first Navy ship to be named after the Catawba River, in North Carolina, was awarded to Alexander Swift & Company; the ship was laid down in 1862, at their Cincinnati, Ohio, shipyard. She was launched on 13 April 1864, and turned over to the US Navy, on 7 June 1865. The ship's construction was delayed by multiple changes ordered while she was being built that reflected battle experience with earlier monitors. This included the rebuilding of the turrets and pilot houses to increase their armor thickness from eight inches to and to replace the bolts that secured their armor plates together with rivets to prevent them from being knocked loose by the shock of impact from shells striking the turret. Other changes included deepening the hull by to increase the ship's buoyancy, moving the position of the turret to balance the ship's trim and replacing all of the ship's deck armor. Completion of the ship was further delayed by the low depth of the Ohio River, which prevented its movement from Cincinnati, in December 1864, to finish its fitting out. The river finally rose in March 1865, allowing the ship to reach Mound City, Illinois, on 7 March. Catawba was placed in ordinary there after completion, together with two of her sisters. The ships needed a deep water berth and were moved opposite Cairo, Illinois, in mid 1865, even though they still had to be anchored in the main channel, where they were often struck by debris, drifting ice, and vulnerable to accidents. Tippecanoes anchor chain was broken on 27 March 1866, when she was struck by a steamboat towing barges; the monitor collided with Oneota and the two ships were dragged 2 mile (3 km) downstream before they could be brought under control. This was a persistent problem and the Navy finally decided to move the ships down to New Orleans in May 1866. In August 1867, the Navy turned over Catawba and Oneota to Swift & Co., contingent on a guarantee that they would be returned in good shape if they could not be sold, and the company began refitting them for Peruvian service. In October 1867, an agent for Swift & Co. negotiated a deal with Peru, to purchase Catawba and her sister, for a million dollars apiece. Gideon Welles, Secretary of the Navy, initially indicated that the company could repurchase the pair if it refunded the government's costs to build them, but changed his mind and said that he had no authority to do that. Congress debated the issue and ultimately decided that they would be appraised by a board of officers and that the highest competitive bid in equal to or in excess of the appraised value would be accepted. The ship was appraised at $375,000, and sold for that amount, possibly after a rigged bid, on 11 April 1868.

Атауальпа

Катаваба Инка империясының соңғы билеушісі, император Атауальпаның құрметіне Атауальпа деп қайта аталды. Кемені Перуге, мүйіс мұңына айналып орналасқан ұзақ сапарға дайындау үшін Swift & Co. кемесіне кеменің алғы бөлігіне толқын кедергісі қосылды, екі мачта орнатылып, алдыңғы және артқы жарықтармен жабдықталды, қозғалтқышты күшейтілді және желдеткіштер мен палубалық люктердің су өткізбейтін етіп жабылуы қамтамасыз етілді. Осы оқиғалар кезінде АҚШ Ұлыбританиямен Азамат соғысы кезінде Конфедерацияға сатылған британдық кемелердің салдарынан туған шығындарды өтеу туралы келіссөздер жүргізді (Алабама талаптары). Перу 1864-1866 жылдары Испаниямен жарияланбаған соғысқа (Чинча аралдары соғысы) қатысты, ал АҚШ соғысқа қатысқан тарап үшін ұқсас әрекет жасап, Ұлыбританияға қарсы өзінің талаптарын күмәнде қалдыруға ниеттемеді. Бұл мәселе бойынша келіссөздер екі монитордың атқарылуын 1869 жылдың қаңтарына дейін кешіктірді, Перу мониторларды сүйреу үшін Рейес және Мараньон атты екі бу кемесін сатып алғаннан кейін. Олар Флорида штатының Пенсакола қаласына ғана жеткенде, машиналардың бұзылуына байланысты 30 күн жөндеу күтуге мәжбүр болды. Кей-Уэсттен Багам аралдарына бағытталған кемелер ауа райы нашарлағандықтан бір-бірінен бөлініп қалды. Атауальпа Багам аралдарындағы Ұлы Инагуаға жетіп, офицерлері өздері үшін төлеуге мәжбүр болса да, қайтадан жабдықтауға мүмкіндік алды. Кемелер Виргин аралдарындағы Сент-Томас қаласында қайта бірікті, Пачитая Перудан келгенше күтуге мәжбүр болды. Рио-де-Жанейроға кіргенде, 15 қыркүйекке қараған түні Манко Капак кемесі суға батып кетті; ол келесі күні қайтадан суға көтерілді, бірақ зақымды жөндеуге үш ай уақыт кетті. Осы уақытта кемелерге BAP Unión бу корветі қосылды. Олар 1870 жылдың 29 қаңтарында Магеллан бұғазына, ал 11 мамырда Кальяоға жетті. Атауальпа 1877 жылдың 11-22 мамырында Перу азаматтық соғысы кезінде Перудің сол кездегі бөлігі болған Икике қаласын көтерілісшілердің темір кемелерінен қорғау үшін Кальяодан Икикеге сүйретілді. 1879 жылы Чилимен Тынық мұхиты соғысы басталғанда, Атауальпа Кальяода орналасқан. 1880 жылдың 11 желтоқсанында Чили флоты Кальяоға 6 км қашықтықтан оқ атуды бастады. Атауальпа сүйрегішпен бірге Чили флотымен алысқа соғыс жүргізуге тырысты, бірақ Чили кемелеріне ешқандай зақым келтіре алмады. 1881 жылдың 16 қаңтарында Чили әскері қалаға басып кіргенде, кеме басып алынбауы үшін экипаж кемені суға батыруға мәжбүр болды. Соғыстан кейін монитор құтқарылып, 20 ғасырдың басында бұзылғанға дейін сақтау кемесі ретінде пайдаланылды.

Catawba was renamed Atahualpa, after the Emperor Atahualpa, the last ruler of the Inca Empire. To prepare the ship for her lengthy voyage to Peru, around Cape Horn, Swift & Co. added a breakwater on the bow, stepped two masts with a fore and aft rig, to supplement her engine, and provided closures to make vents and deck openings water tight. While this was going on, the United States was negotiating with Great Britain over compensation for losses inflicted by British ships knowingly sold to the Confederacy during the Civil War (the Alabama Claims). Peru had been involved in an undeclared war with Spain, (the Chincha Islands War) in 1864–1866, and the US was not willing to prejudice its claims against the United Kingdom, by performing a similar action for a belligerent power. Negotiations over the issue delayed the departure of the two monitors until January 1869, after Peru bought two steamers, Reyes and Marañon to tow the monitors. They had only reached Pensacola, Florida, before machinery breakdowns forced them to wait 30 days for repairs to be completed. En route from Key West to the Bahamas, the ships were separated in heavy weather. Atahualpa reached Great Inagua, in the Bahamas, and was able to resupply, although her officers had to pay for themselves. The ships finally reunited at St. Thomas, in the Virgin Islands, and had to wait for Pachitea to arrive from Peru, to tow Oneota, which had been renamed Manco Cápac, as the monitor had accidentally rammed and sunk Reyes during the storm. While entering Rio de Janeiro, on the night of 15 September, Manco Cápac ran aground; she was refloated the following day, but the damage required three months to repair. The ships were joined by the steam corvette BAP Unión during this time. They reached the Strait of Magellan, on 29 January 1870, and Callao, on 11 May. Atahualpa was towed from Callao to Iquique, then part of Peru, from 11–22 May 1877, to defend that port from the rebel ironclad Huáscar during the Peruvian Civil War. When the War of the Pacific with Chile began in 1879, Atahualpa was stationed in Callao. On 11 December 1880, the Chilean fleet started firing at Callao, at ranges of up to 4 mile (6 km). Atahualpa, escorted by a tug, sortied to fight a long range battle with the Chilean fleet, but failed to inflict any damage on the Chilean ships. On 16 January 1881, her crew was forced to scuttle the ship to prevent her capture by Chilean forces as they advanced into the city. After the war, the monitor was salvaged and she became a storage hulk until she was finally broken up sometime in the early 20th century.