Қарулы кемелер: Мониторлар тарихы

Кіріспе

Ірі қарулары бар шағын броненос кеме – соғыс кемесінің түрі.

Монитор – салыстырмалы түрде кішкентай, жылдам да, мықты бронясы да жоқ, бірақ пропорционалды түрде үлкен қару-жарақтары бар соғыс кемесі. Олар 1860 жылдардан бастап, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және Екінші дүниежүзілік соғыста шектеулі түрде қолданылды. Алғашқы мониторды 1861 жылы Джон Эриксон жобалап, «Монитор» деп атады. Олар қалың суларда жүзуге және жағалау кемелері ретінде қызмет етуге арналған. Бұл термин икемдірек бастиондық мониторларды да қамтиды және кейде кез келген мұнаралы кемеге жалпы атау ретінде қолданылды. 20 ғасырдың басында бұл термин, әсіресе Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің жағалауға шабуыл жасайтын, аз суға батып кететін броненос кемелері үшін қайта қолданылды. Олар кез келген соғыс кемесінен ауыр снарядтарды атып, Бірінші дүниежүзілік соғыста неміс нысандарына қарсы (бірақ қысқа мерзімге) қолданылды. «Лорд Клив» кемелері 1920 жылдары жойылды. «Монитор» термині ең күшті өзендік соғыс кемелерін, яғни өзен мониторларын да қамтиды. Вьетнам соғысы кезінде АҚШ Теңіз күштері осы кемелерді пайдаланды. Бразилия Теңіз күштерінің «Парнайба» және Румыния Теңіз күштерінің «Михаил Когальничану» класындағы үш өзен мониторы қазіргі кездегі соңғы мониторлардың бірі болып табылады.

1866 жылдан 1878 жылға дейін

1860 және 1870 жылдары бірнеше ел жағалау қорғаны үшін мониторлар жасады және «монитор» атауы кеме түріне айналды. Монитор үлгісімен жасалған кемелер төменгі борты, мачтасыз, бір немесе екі айналмалы броньды мұнарасы бар, бу күшімен жүретін кемелер болды. Төменгі борты болғандықтан, бұл кемелер мұхитқа теңіз саяхаттарына жарамсыз еді және әрқашан суға бату, су шаю және жоғалу қаупі төндіріп тұрды. Дегенмен, бұл қорғанысқа қажетті броньтың құнын және салмағын айтарлықтай төмендетті, ал жаман ауа-райында теңіз кемені қисайтудың орнына палубадан асып өтетін еді. Мониторларды желкендермен жабдауға әрекеттер жасалды, бірақ мачталар мұнаралардың 360 градусқа айналу мүмкіндігіне кедергі келтірді, ал мачталар мен желкендердің салмағы кемелердің тұрақтылығын азайтты. Мұнаралы және төменгі борты бар, сонымен қатар желкендері бар бір кеме жаман ауа-райында жоғалып кетті.

Тынық мұхит соғысы

Монитор үлгісінде салынған кемелердің кейінгі мысалы – капитан Коупер П. Коулз жобалаған «Уаскар» болды. Коулз Корольдік теңіз күштері үшін мұнаралы кемелерді жақтаған және дамытқан адам еді. «Уаскар» тарану кемесінің көптеген жобаларының бірі болып, алдынан шабуылдайтын мүйізбен жабдықталған. Ол 1865 жылы Англияның Биркенхед қаласында Перу теңіз күштері үшін салынды және суға түсірілді. Контр-адмирал Мигель Грау басқаруымен «Уаскар» Тынық мұхиты соғысында көзге түсті. «Уаскар» бірнеше ай бойы жаудың теңіз жолдарына шабуыл жасап, Чили армиясының Перу аумағына басып кіруін кейінге шегерді, бірақ 1879 жылы Ангамос шайқасында Чили теңіз күштері оны басып алды. Чилиліктердің қолына тигеннен кейін «Уаскар» Арика қаласын бомбалау кезінде перулық «Манко Капак» мониторымен шағын шайқасқа түсті, осы шайқаста зақымдалды. Құрлықтағы шайқаста жеңілгеннен кейін, экипаж оны тұтқындаудан сақтау үшін суға батырды. Арада жылдар өткен соң, Чили және Перу екі ел де кемені және оның палубасында, оны басқарған немесе басып кірген офицерлерді ұлттық батырлар деп құрметтеді. Қазіргі таңда «Уаскар» Чили теңіз күштерінің құрамында, дерлік бастапқы күйіне келтірілді және Талкауанодағы кемежайда музей кемесі ретінде келушілерге ашық.

18841897 жылдар

Теңізге жарамдырақ және кемеден жағаға шайқаста тиімдірек кеме жасау мақсатында, XIX ғасырдың соңында "брекс монитор" деп аталатын тип кеңінен таралды. Бұл кемелердің корпусынан жоғары платформада көтерілген мұнаралары және ауыр үстін құрылыстары болды. Олардың теңіз кемелері ретінде толыққанды сәттілікке жете алмауына себебі, жүзу қашықтығының қысқалығы және бу машиналарының нашар сенімділігі болды. Осы типтегі алғашқы кеме 1868 және 1870 жылдар аралығында салынған HMVS Cerberus болды. Кейіннен ол Австралияның Мельбурн қаласының жанында толқын қысқыш ретінде батырылды және оның жоғарғы бөлігі судан көрініп тұрғандықтан, әлі де көруге болады.

Испан-Америкалық соғыс

Мониторлар 1898 жылы испан-американ соғысы кезінде жиі қолданылды. Соғыста шайқасқан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің танымал мониторлары – «Амфитрит», «Пуритан», «Монтерей» және «Террор». Бұл төрт монитор Сан-Хуанды бомбалау, Фахардо шайқасы және Филиппин кампаниясы сияқты шайқастар мен науқандарда қатысты. Конфликтке басқа мониторлар да қатысты, оның ішінде Азамат соғысы кезіндегі алғашқы кемелер де болды. Олар испандық шабуылдардан қорқуды басу үшін жағалау қорғанына қайта қолданылды, бірақ бұл таза саяси әрекет болды, себебі кемелердің жылдамдығы өте төмен және олардың әскери маңызы болмады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз күштері жағалаудағы әскерлерге тікелей қолдау көрсету үшін бірнеше кеме кластарын жасады. "Мониторлар" деп аталған олар 19 ғасырғы мониторлармен көп ортақ емес еді, бірақ теңізге жарамсыздығы, аз сусымалылығы және мұнаралардағы ауыр қарулану сияқты қасиеттерін бөлісті. Бірінші класс, "Коньо" кемесі, Бразилия теңіз күштері үшін ірі өзендік канонерлік кеме ретінде салынған болатын. Келесі монитор кластары да сондай-ақ уақытша жасалған; олар көбінесе қолда бар қосалқы қаруларды тасымалдауға арналған, корпустары "арзан және қуантарлық" әдіспен жылдам жобаланып, құрастырылды. Олар тұрақтылық үшін кең корпусты болды (корпустың ені жалпы ұзындығының 1/3 бөлігіне жуық болды), жылдамдыққа мән бермеу оларды өте баяу етті және теңіздегі жауынгерлік қимылдарға немесе ашық теңізде жұмыс істеуге жарамсыз етті. Корольдік теңіз күштерінің мониторлары 1914 жылы "Теңізге ұмтылыс" кезінде Батыс майданның сол қанатын бекітуде маңызды рөл атқарды. Осы кемелерден басқа, соғыс барысында бірнеше мониторлар салынды. Олардың қарулануы әдетте қолданыстан шығарылған дредноуттан бұрынғы соғыс кемесінен алынған мұнарадан тұратын. Бұл мониторлар торпедалық шабуылдарға төзімді болу үшін жасалды, 1915 жылғы үлгідегі кемелерге су сызығының кеңейтілген бөлігі қосылды. Соғыс ұзаққа созылған сайын, бұл ауыр мониторлар Довер шортасының екі жағында эсминецтермен бірге патрульдеуге шығып, жаудың беткі кемелерін Англия арнасынан шығарып, жауды портта ұстады. Мониторлар өзен сағаларына да кіре алатын. 1918 жылы бір ғана қаруы қосылған "Лорд Клайв" класындағы мониторлардың бірі Остенд маңындағы 32 шақырым қашықтықтағы көпірді атқылап бұзды. Басқа да Корольдік теңіз күштерінің мониторлары Жерорта теңізінде қызмет етті. Мониторлардың өлшемдері әртүрлі болды. "Аберкромби" класындағы кемелердің ұзындығы 98 метр, ені 90 метр және сусымалылығы 3 метр болды, ал 1915 жылғы үлгідегі кемелердің ұзындығы бар болғаны 52 метр, ал 1916 жылғы үлгідегі кемелердің ұзындығы 123 метрді құрады. Ең ірі мониторларда ең ауыр қарулар орналастырылған. Осы кезде АҚШ теңіз күштері мониторларды қолдануды тоқтатқан еді. Тек бірнешеуі ғана қалған, олардың барлығы жеті ғана қызметте болды, барлығы да су асты кемелеріне қызмет көрсетуші кемелерге айналдырылды. Бұл АҚШ мониторларының соңғы соғысы болды. Соңғы түпнұсқалық американдық монитор, "Вайоминг", 1908 жылы "USS Cheyenne" деп аталды, 1937 жылы теңіз күштерінің тізімінен шығарылды. Аустрия-Мажарстан теңіз күштері де өзендік мониторларды салуға көп инвестиция жасады, олар Дунай және оның салалары сияқты ішкі су жолдарында патрульдеуге арналған. Бұл кемелер Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Сербия аумағына алғаш оқ атқандардың бірі болды және Белградты бомбалауға, сондай-ақ Сербия мен Румынияға қарсы басқа да Балқандық науқандарға қатысты. Соғыс аяқталғаннан кейін аман қалған кемелер жаңа Югославия және Румыния теңіз күштеріне соғыс сыйлығы ретінде берілді. Бірнеше кеме Екінші дүниежүзілік соғыста да қақтығыстарға қатысты. Италия теңіз күштері де кейбір мониторларды, соның ішінде "Faa di Bruno" құрастырды, оларға жойылған "Франческо Караччоло" класындағы соғыс кемелерінен алынған бас қарулары орнатылды.

During World War I, the Royal Navy developed several classes of ships which were designed to give close support to troops ashore. Termed "monitors", they owed little to the monitors of the 19th century, though they shared the characteristics of poor seaworthiness, shallow draft and heavy armament in turrets. The first class, the , had been laid down as large river gunboats for the Brazilian navy. Later monitor classes were equally makeshift; they were often designed for carrying whatever spare guns were available from ships scrapped or never built, with the hulls quickly designed and built in "cheap and cheerful" fashion. They were broad beamed for stability (beam was about 1/3 of the overall length) which together with a lack of emphasis on speed made them extremely slow, and they were not suitable for naval combat or any sort of work on the high seas. Monitors of the Royal Navy played a part in consolidating the left wing of the Western Front during the Race to the Sea in 1914. In addition to these ships, several monitors were built during the course of the war. Their armament typically consisted of a turret taken from a de commissioned pre dreadnought battleship. These monitors were designed to be resilient against torpedo attacks—waterline bulges were incorporated into the of 1915. As the war settled to its longer course, these heavier monitors formed patrols along with destroyers on either side of the Straits of Dover to exclude enemy surface vessels from the English Channel and keep the enemy in port. The monitors could also operate into the river mouths. , one of the Lord Clive class monitors, which had a single gun added in 1918, was able to shell a bridge 20 mile (32 km) away near Ostend. Other RN monitors served in the Mediterranean. The dimensions of the several classes of monitor varied greatly. Those of the Abercrombie class were 320 feet (98 m) by 90 feet (27 m) in the beam and drew 9 feet (3 m) compared to the s of 1915 that were only 170 feet (52 m) long, and the of 1916, which were 405 feet (123 m) long. The largest monitors carried the heaviest guns. By this point the United States Navy had largely stopped using monitors. Only a few still existed, and only seven were still in service, all of which had been relegated to being submarine tenders. This would be the last war in which United States monitor type vessels would see commissioned service. The last original American monitor, Wyoming, renamed USS Cheyenne in 1908, was stricken from the Navy List in 1937. The Austro Hungarian Navy had also invested heavily in the construction of river monitors to patrol its internal river systems such as the Danube and its tributaries. These vessels were among the first to fire on Serbian territory at the start of the First World War, and took part in the bombardment of Belgrade, as well as other Balkan campaigns against Serbia and Romania. At the end of the war, the surviving vessels were parceled out to the navies of the new state of Yugoslavia and Romania as war prizes. Several would see action in World War II as well. The Italian Navy also constructed some monitors including the Faa di Bruno, using the main gun barrels for the cancelled Francesco Caracciolo class battleships.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Корольдік флоттың кішігірім мониторлары Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін көбінесе жартылай құрылыстан шығарылды, бірақ бірнешеуі Екінші дүниежүзілік соғыста күресу үшін сақталып қалды. Жағалауға қолдау көрсету қажеттілігі қайта туғанда, екі үлкен жаңа монитор – "Робертс" және "Аберкромби" салынды және олар ескі соғыс кемелерінен алынған қарулармен жабдықталды. Корольдік флот мониторлары Жерорта теңізінде британдық Сегізінші армияның шөл және итальяндық науқандарына қолдау көрсету үшін қызмет етті. Олар 1944 жылы Нормандияға шабуыл жасау кезіндегі теңізден жасалған артиллериялық бомбалаудың бір бөлігі болды. Сонымен қатар, олар Антверпен портын пайдалану үшін британдықтарға Германияның миналанған Шелда өзенін тазалауға көмектесті. "Робертс" және "Аберкромби" 1945 жылдың соңында Сингапурды азат етуді жоспарлаған "Mailfist" операциясын қолдауға арналған Британдық Шығыс Үнді флотының құрамына кіруі тиіс еді, бірақ жапондықтардың капитуляциясынан кейін ол жоспар тоқтатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы итальяндық монитор "Faa di Bruno" Екінші дүниежүзілік соғыстың басында жүзбелі батарея ретінде қайта бейімделді және Италия капитуляциясына дейін осы рөлде қызметін жалғастырды. Кейін немістер оны басып алып, Генуяда "Biber" мониторы ретінде немістердің капитуляциясына дейін пайдаланды. Соғыстан кейін ол жартылай құрылыстан шығарылды. Немец, Югославия, Хорватия және Румыния теңіз күштері Дунайда өзен мониторларын пайдаланды, олардың барлығы соғыс кезінде қақтығыстарға қатысты.

Кеңес елінің өзен бақылаушылары

Кеңес Одағы Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын көптеген мониторларды салып, оларды негізінен өзендер мен көлдерде пайдаланды. Бірінші дүниежүзілік соғыс, Ресей азамат соғысы және Қиыр Шығыстағы Маньчжуко императорлық теңіз күштерінің шабуылдарынан алынған тәжірибеден кейін, кеңестіктер өз өзен флотилиялары үшін жаңа монитор класын әзірледі. Жаңа серияның жетекші кемесі – «Железняков», ол 1934 жылдың соңында Киевтегі «Ленинская Кузния» зауытында салынды. «Железняков» Днепрде музей және ескерткіш ретінде сақталған.

1946-1964 жылдар

1953 жылы Корольдік теңіз флотының запасында (1943 жылы құрылысы аяқталған) және (1941) кемелері әлі де болды. Олар жалпы ұзындығы шамамен 114 метр, ені 27 метр, орташа суDraftы 3 метр болатын, екі қаруы бар, қорпус бөлімі жабық монитор типтес кемелер еді. Бразилия теңіз флоты қазіргі таңдағыдағы ішкі су жолдары күштерінің құрамында соңғы нағыз "мониторды" – бразилиялық "Парнайба" мониторын пайдалануда.

Вьетнам соғысы

Вьетнам соғысы – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Азамат соғысынан кейінгі екінші өзендік соғысы болды. 1965 жылдың 18 желтоқсанында АҚШ Әскери-теңіз күштері жүз жыл ішінде екінші рет қоңыр су флотын қайта жандандыруға рұқсат берді, бұл жолы Оңтүстік Вьетнамда. Зерттеулер жүргізілгеннен кейін, 1966 жылдың ақпан айында АҚШ Әскери-теңіз кеңесші тобы жоспарлар жасады, ал 1966 жылдың жазында қорғаныс министрі Роберт С. Макнамара АҚШ Әскери-теңіз күштеріне Мобильді өзендік күш (MRF) құруға рұқсат берді. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жылдамдықты патрульдік кемелері (Swift Boats), өзендік патрульдік қайықтары (PBR) және түрлі канонерлік қайықтар 1966 жылға дейін ел ішінде қарсы көтеріліс операцияларын жүргізгенімен, одақтастар Меконг дельтасы аймағында сәттілікке жете алмады. Оларға ауыр бронясы мен қару-жарағы бар күшті теңіз күші қажет болды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің MRF бастапқыда 1967 жылы 4-бағдарлама бойынша 1-ші өзендік шабуыл флотилиясынан құралды және төрт өзендік шабуыл дивизиясынан тұрды: RAD 91 құрамында 3 монитор; RAD 92 құрамында 2 монитор; RAD 111 3 монитор; және RAD 112 2 мониторты іске қосты. Бұл «өзендік соғыс кемелері», адамдар оларды осылай атады, CCB (басқару-бақылау қайығы), ATC (бронетранспортер) және шабуылды қолдау патрульдік қайықтарымен (ASPB) бірлесіп жұмыс істеді. Вьетнам мониторлары бастапқыда Екінші дүниежүзілік соғыстан 56 фут (17 м) ұзындықтағы, толығымен болаттан жасалған механикаландырылған десанттық кемелерден (LCM) Mark 6 қайта құрылды. Олар екі кезеңде: 4 және 5 бағдарламалар бойынша салынды. 4-бағдарлама бойынша 10 монитор бір 40 мм зениттік пушкамен қаруландырылып, содан кейін қолданысқа енгізілді. 5-бағдарламадағы мониторлар алдыңғы кемелердегі кемшіліктерді жойды және Монитор (H) 105 мм (гаубица) және Монитор (F) (жалын таратқыш) ретінде қолданысқа енгізілді. 4-бағдарламадағы мониторлар 40 мм зениттік пушкасын Mk 52 мұнарасына орнатты; ал 5-бағдарламадағы мониторлар 105 мм гаубицасын T172 мұнарасына орнатты, ал алты жалын таратқыш M8 куполалық мұнараларға орнатылды (кеме 40 мм зениттік пушкасының әр жағында). АҚШ Теңіз корпусы да M49 105 мм гаубицасын пайдаланғандықтан, ол жетіспеді, сондықтан қоңыр су флотына тек 8 Monitor (H) нұсқасын сатып алу мүмкін болды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Вьетнамдағы 24 мониторының орташа салмағы 10 тоннаға жуық, ұзындығы 18 метр, екі винті бар, екі 64NH9 дизельдік қозғалтқышымен жабдықталған (ең жоғары жылдамдығы), ені 5 метр, суының тереңдігі 1 метр және әдетте 11 экипаж мүшесімен басқарылды. 1975 жылдың 30 сәуірінде Оңтүстік Вьетнам құлаған кезде барлық мониторлар жаудың қолына түсті, тек бір ғана оқу мониторы аман қалды, ол АҚШ-тан ешқашан шықпады. «Оқу» мониторы #C 18, сондай-ақ бір Swift Boat және бір PBR АҚШ-тың Калифорния штатындағы Коронадодағы Әскери-теңіз базасында қойылған.

The Vietnam War was the U. S. Navy's second riverine war, after the American Civil War. On 18 December 1965, the U. S. Navy, for the second time in a hundred years, authorized the reactivation of a brown water navy, this time in South Vietnam. After studies were conducted, plans were drawn up by the U. S. Naval Advisory Group in February 1966, and by the summer of 1966 Secretary of Defense Robert S. McNamara authorized the U. S. Navy a Mobile Riverine Force (MRF). Although U. S. Navy Patrol Craft Fast (Swift Boats), Patrol Boat River (PBRs) and assorted gunboats had been performing counter insurgency operations in country prior to 1966, the allies were not gaining success in the Mekong Delta region. A stronger naval force was needed, one that was heavily armored, and heavily gunned. The U. S. Navy's MRF initially consisted of River Assault Flotilla One, under Program 4 in 1967, and consisted of four River Assault Divisions: RAD 91 which contained 3 Monitors; RAD 92 contained 2 Monitors; RAD 111 had 3 Monitors; and RAD 112 operated 2 Monitors. These "river battleships", as they were known by the men, operated in conjunction with the CCB (Command Control Boat—also a monitor), ATCs Armored Troop Carrier (ATC) and the Assault Support Patrol Boats (ASPBs) which were also assigned to each RAD. Vietnam Monitors were originally converted from World War II 56 feet (17 m) long all steel Landing Craft Mechanized (LCM) Mark 6s. They were constructed under two phases: Programs 4 and 5. Under Program 4, 10 Monitors were armed with one 40 mm cannon and then fielded. Program 5 Monitors would correct any deficiencies from the previous vessels, and were fielded as the Monitor (H) 105 mm (Howitzer) and the Monitor (F) (Flamethrower). The Program 4 monitors mounted their single barrel 40 mm cannon in a Mk 52 turret; while the Program 5 monitors mounted their 105 mm cannon in a T172 turret, and the six flamethrowers were mounted in M8 cupola turrets (one on each side of the vessel's 40 mm turret). Because the U. S. Marine Corps was also using the M49 105 mm howitzer, there was a shortage, and only 8 Monitor (H) versions could be procured for the brown water navy. As fielded, the 24 monitors of the U. S. Navy in Vietnam averaged about 10 tons of armor, were about 60 feet (18 m) long, had two screws, were powered by two 64NH9 diesel engines, (maximum speed), 17.5 feet (5 m) wide, 3.5 feet (1 m) draft, and were normally manned by 11 crewmen. When South Vietnam fell on 30 April 1975, all monitors fell into the enemy's hands; leaving only one survivor, a training monitor, that never left the US. "Training" monitor #C 18 is on display, along with one Swift Boat and one PBR at the U. S. Naval Amphibious Base in Coronado, California.

Өзен бақылаушылары

Монитордың тұрақты қарулардан артық екенін дәлелдеу арқылы, дредноут-кері кемелерін темір кемелерден дамытуға ықпал етті. Шағын су айдынында жүзе алатын кеме болғандықтан, ол империялық державалар өздерінің отарларын бақылау үшін қолданған өзендік канонерлік қайықтардың пайда болуына әкелді; іс жүзінде, ең ірі және ең қаруланған өзендік канонерлік қайықтар өзен мониторлары деп аталды. Оларды Ұлыбритания, АҚШ және Жапония сияқты бірнеше әскери-теңіз күштері пайдаланды.

Су асты қайықтары

USS Monitor кемесінің борты өте төмен болды, қару мұнарасының салмағын төмендету үшін, осылайша тұрақтылығын арттырып, қайықты кішірейтіп, оған оқ атуды қиындатуға болады. Америка Азамат соғысының соңында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Каско класты мониторларында үлкен балласттық резервуарлар болды, олар кемелерге шайқас кезінде ішінара суға батуға мүмкіндік берді. Бұл идея Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз күштерінің R класты су асты қайықтарының тұжырымдамасында одан әрі дамытылды. Британдық M класты су асты қайықтары бастапқыда жағалауды атқылауға арналған, бірақ олардың мақсаты қарсыластың сауда кемелеріне шабуыл жасауға өзгертілді, себебі олардың қарулары қозғалатын нысанаға қарсы торпедадан гөрі ұзақ қашықтықта тиімдірек болар еді. 1-ші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін тек біреуі, "Мерседес" қызметке кірді; ол соғыстан кейін 1925 жылы Англия арнасында су астында жүзіп бара жатып басқа кемемен соқтығысып, жарық көрді: оның қаруы бекітілуінен босап, толығымен суға батты.

Атаудың туынды қолданыстары

Мониторлардың жоғары орнатылған ауыр мұнарасынан туындайтын тұрақтылық мәселелерін шешу үшін олардың корпустары басқа жоғарғы салмақты азайту мақсатымен жобаланды. Эрикссон кемелерінен кейін мониторлар багаждық палуба дизайнын дамытты, себебі жоғарғы палубаның тік түсетін снарядтарға қарсы ауыр бронямен қамтылуы қажет еді. Корпустағы салмақтың жоғары орналасуына байланысты, оның ені ең аз деңгейге дейін азайтылды, нәтижесінде су сызығында кең, бірақ жоғарғы палубасы тар кеме пайда болды. Осындай конструкция "түмблхоум" деп аталды. Егер кеменің палубасы су сызығынан әлдеқайда тар болса, онда оған "көкпелі корпус" сипаттамасы берілді. Салыстыра келе, 19 ғасырдағы теміржол вагондары, орталық бөлігінде тұрған жолаушылардың басы үстінде желдеткіштер мен шамдарды орналастыру үшін жоғары шатырлы (клерестори) конструкциямен жасалса, ал отырған жолаушыларға арналған бөліктері төмен болды, АҚШ-та мониторлар немесе монитор вагондары деп аталды; шатырдың көтерілген бөлігі мұнара деп танылды. Шамамен 1900 жылғы кеме дизайнында мұнаралық палуба багаждық палубаның қарапайым нұсқасы болды.

Тірі қалған кемелер

Ресейлік "Стрелец" – 1864 жылы салынған "Ураган" классының мониторы. 2015 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында кеме әлі де жүзіп тұрғаны анықталды, ал 2017 жылдан бері оны қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде. Перулік "Уаскар" – 1865 жылы Перу үшін Англияда салынған монитор, ол Чилидің Талкауано қаласында бастапқы күйінде әлі де жүзіп тұр. HMVS "Cerberus" 1868 жылы теңізге түсірілді, 1926 жылы Австралия жағалауында толқын қысқыш ретінде батырылды. Оны сақтау жұмыстары жүргізілуде. HNLMS "Schorpioen" (1868) және HNLMS "Buffel" (1868) – мұражай кемелері ретінде сақталған голландтық тарау кемелері. (қазіргі "Lajta Monitor Múzeumhajó") – 1871 жылы салынған австро-венгрлік монитор. Қазіргі уақытта мұражай кемесі. 1875 жылы салынған швед мониторы, оны барлық мониторлардың "әкесі" деп аталған Джон Эриксон жасаған. Қазіргі уақытта Швецияның Гетеборг қаласындағы теңіз мұражайында орналасқан. SMS "Bodrog" – 1904 жылы салынған австро-венгрлік монитор, Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы оқтарын атқан кеме деп есептеледі. Қазіргі уақытта Сербияның Белград қаласында мұражай кемесі ретінде сақталған. 1915 жылы салынған Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің кемесі; ол Ұлыбританиядағы Портсмут тарихи кемежайында сақталған. Бразилиялық "Parnaíba" мониторы – қазіргі уақытта Бразилия теңіз күштерінде қызмет ететін өзен мониторы. Румыния теңіз күштері 1990 жылдары үш "Михаил Когальницану" классындағы өзен мониторларын теңізге түсірді, олар әлі де қызметте.