Кіріспе

АҚШ армиясы офицерінің қызметіне шолу

Дуайт Д. Эйзенхауэрдің әскери мансабы 1911 жылғы маусымда Вест-Пойнттегі АҚШ әскери академиясында кадет ретінде ант беруімен басталды. Ол Вест-Пойнтты бітіріп, 1915 жылғы маусымда «жұлдыздар құлаған сыныптың» бір бөлігі ретінде АҚШ армиясының екінші лейтенанты болып тағайындалды. Келесі отыз жылда ол шендерді көтеріліп, 1944 жылы армия генералы болып тағайындалған Екінші дүниежүзілік соғыстың ең маңызды одақтас генералдарының бірі болды. 1952 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Эйзенхауэр әскерден зейнеткерлікке шықты, бірақ оның армия генералы шені 1961 жылғы наурызда Конгресс шешімімен қайта орнатылды. 1915 жылы АҚШ әскери академиясын бітіргеннен кейін Эйзенхауэр Форт Сэм Хьюстондағы 19-шы жаяу әскер полкіне тағайындалды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде АҚШ-та қызмет етті және соғысты танк экипаждарын даярлайтын батальон командирі ретінде аяқтады. Соғыстан кейін ол Америка Құрама Штаттары арқылы өтіп, Трансконтинентальдық моторлы колоннаның құрамында болды. 1922 жылы Панама каналы аймағына ауыстырылып, генерал Фокс Коннердің басшылығымен қызмет етті. Содан кейін ол генерал Джон Дж. Першингтің басшылығымен Американдық соғыс ескерткіштері комиссиясында жұмыс істеді. 1929 жылы ол генерал Джордж Ван Хорн Мозлидің жетекші офицері болды, ол Соғыс министрі Фредерик Хафф Пейннің штабында қызмет етті. 1935 жылы Эйзенхауэр генерал Дуглас Макартурмен бірге Филиппинге барды, онда олар Филиппин армиясын дамытумен айналысқан әскери кеңесшілер болды. 1939 жылы Эйзенхауэр АҚШ-қа оралып, генерал Уолтер Крюгердің штаб бастығы ретінде Луизианадағы маневрлерге қатысты. АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін генерал Джордж Маршалл Эйзенхауэрді Вашингтондағы Соғыс жоспарлау бөліміне тағайындады. 1942 жылғы маусымда Эйзенхауэр Ұлыбританиядағы американдық күштердің бас қолбасшысы болды және оған «Факел» операциясын – одақтастардың француз Солтүстік Африкасына басып кіруін басқару міндеті жүктелді. «Факел» операциясының сәтті аяқталуынан кейін Эйзенхауэр Туниске қарсы одақтастардың сәтті шабуылына жетекшілік етіп, 1943 жылғы мамыр айында барлық Оккупациялық күштердің капитуляциясын мәжбүр етті. Эйзенхауэр Италия кампаниясының бастапқы кезеңдерін басқарды, бірақ кейіннен 1943 жылғы желтоқсанда Батыс Еуропаға одақтастардың басып кіруіне жетекшілік етуге тағайындалды. Ол Нормандияға қарсы одақтастардың шабуылы «Оверлорд» операциясының жоғарғы қолбасшысы болды және Франциядағы келесі операцияларды басқарды. «Оверлорд» операциясының табысынан кейін одақтастар Батыс Еуропаның көп бөлігін бақылауға алды, бірақ немістер Арденн шайқасында кең ауқымды қарсы шабуыл жасады. Одақтастардың жеңісінен кейін неміс қарсылығы тез күйреп, Эйзенхауэр 1945 жылғы мамыр айында Германияның капитуляциясын қабылдады. Соғыстан кейін Эйзенхауэр Германиядағы американдық оккупациялық аймақтың қолбасшысы болды. 1945 жылғы қарашада ол Маршаллдан кейін АҚШ армиясының штаб бастығы болды. Эйзенхауэр 1948 жылы Колумбия университетінің президенті болу үшін активтік қызметтен кетті, бірақ 1951 жылы армияға қайта оралып, НАТО-ның бірінші жоғарғы қолбасшысы болды. 1952 жылы ол АҚШ президенті лауазымына үміткер болу үшін тағы бір рет армиядан кетті; оның президенттік үміткерлігі сәтті аяқталып, ол 1953 жылғы қаңтардан 1961 жылғы қаңтарға дейін президент қызметін атқарды.

Алғашқы жылдары, 19151918

Айзенхауэр 1915 жылы АҚШ Әскери академиясының "жұлдыздар құлаған сыныбын" бітірді, 164 студенттің арасында 61-ші орын алды. Футбол ойнағанда жарақат алған тізесі, атқа мініп жүргенде күшейген, кейіннен үкіметке Эйзенхауэрге медициналық демалыс пен мүгедектік зейнетақысын беруге себеп болуы мүмкін еді, тіпті армия оны бітіргеннен кейін жұмысқа қабылдамауы да мүмкін еді. Бұл Эйзенхауэрге қолайлы болды, себебі ол гаучолардың өміріне қызығушылық танытып, Аргентинаға сапар жоспарлай бастады. Вест-Пойнт штабының бас дәрігері оны Жағалау артиллериясына ұсынуға дайын болды, бірақ Эйзенхауэр бұл ұсынысты "қызығушылықтың ең төменгі деңгейі" деп қарастырып, азаматтық өмірді қалаған. Дәрігер оған кавалерияға тағайындалмау шартымен комиссия алуға көмектесе алатынын ұсынды. Эйзенхауэр жаяу әскер офицері болуды жоспарлағандықтан, ол осы ұсынысқа қуана келісті. Жарақатының салдарынан Вест-Пойнт академиялық кеңесі Эйзенхауэрді қызметке алуға қарсы болды, бірақ дәрігер Соғыс министрлігімен келіссөздер жүргізіп, Эйзенхауэрді 1915 жылдың қыркүйегінде екінші лейтенант қылып тағайындауға қол жеткізді. Эйзенхауэр Филиппин аралдарындағы аралдық үкіметте қызмет етуді сұрады, бірақ оны Сан-Антониодағы Форт Сэм Хьюстонға, 19-шы жаяу әскер полкіне тағайындады. Ол онда Сент-Луис колледжінің (қазіргі Сент-Мэри университеті) футбол командасының жаттықтырушысы болды. Сонымен қатар, Денвер (Колорадо штаты) қаласындағы ет өңдеу зауытының иесінің қызы Мами Даудпен танысып, үйленді. Эйзенхауэр Панчо Вилла экспедициясы кезінде Мексика шекарасында қауіпсіздік міндеттерін орындады және 19-шы жаяу әскердің F ротасын басқаруға таңдалды, бұл оның алғашқы командалық қызметі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс 1914 жылы Еуропада басталды, ал АҚШ 1917 жылдың сәуір айында Антанта державаларының жағына қосылды. 19-шы жаяу әскер полкінің көптеген офицерлері сияқты Эйзенхауэр де жоғарылатылып, жаңадан құрылған 57-ші жаяу әскер полкіне тағайындалды, онда ол полк жабдықтау офицері болып қызмет етті. 1917 жылдың қыркүйегінде ол резервтік офицерлерді даярлауға кірісті, алдымен Оглеторп фортында, содан кейін Ливенворт фортында. 1918 жылдың ақпан айында ол Мэриленд штатындағы Мид лагеріне ауыстырылды, онда 301-ші ауыр танк батальонының құрамына бастық болып тағайындалды. 1918 жылдың басында АҚШ армиясында бірде-бір операциялық танк болмады, бірақ батальон Еуропаға келгеннен кейін британдық Mark VI танктерін пайдалануды жоспарлады. 301-ші батальонды алғашқыда 1918 жылдың басында Еуропаға жіберу жоспарланған еді, бірақ 1918 жылдың наурыз айында танк корпусы армияның тәуелсіз тармағы ретінде құрылды, ал Эйзенхауэрдің бөлімшесі Кольт лагерінде қосымша оқудан өтті. Бірнеше айлық қарапайым дайындықтан кейін 1918 жылдың маусым айында алғашқы танк – Renault FT келді. Қыркүйек айында лагерь "испан қызылы" індетіне ұшырады, нәтижесінде оның басқаруындағы шамамен 10 000 адамның 175-і қайтыс болды. Қазан айында Эйзенхауэр подполковник шеніне көтеріліп, екі аптадан кейін Еуропаға аттануға бұйрық алды. Еуропаға аттанғанға дейін соғыс 1918 жылдың 11 қарашасындағы келісім шартымен аяқталды. Эйзенхауэр мен оның танк экипаждары ешқашан шайқасқа қатыспаса да, ол өте жақсы ұйымдастырушылық қабілеттерін, сондай-ақ кіші офицерлердің күшті жақтарын дұрыс бағалап, оларды тиімді орналастыра білуді көрсетті. Ұйымдастырушы және жаттықтырушы ретіндегі жетістіктеріне қарамастан, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жауынгерлік тәжірибесі бар қарсыластары Эйзенхауэрдің бұрынғы жауынгерлік тәжірибесінің болмауына байланысты оны кемсітуге тырысты.

Танк соғысы және трансконтиненттік конвой, 1918-1921

Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ әскери шығындарды күрт қысқартты, ал 1918 жылдың соңында армиядағы активті қызметтегілердің саны 2,4 миллионнан 1922 жылы шамамен 150 000-ға дейін азайды. Эйзенхауэр капитандық шеніне оралды, бірақ дер кезінде майор шеніне көтерілді және келесі он алты жыл бойы осы шенді сақтап қалды. Эйзенхауэр танк корпусының қалған бөлігімен бірге Мэриленд штатындағы Форт Джордж Г. Мидке тағайындалды. 1919 жылы ол Вашингтондан Сан-Францискоға сағатына 5 миль жылдамдықпен жүрген Transcontinental Motor Convoy әскери автокөлігінде қызмет етті. Конвой оқу шарасы ретінде де, жақсы жолдардың қажеттілігін жариялау мақсатында да ұйымдастырылды және көптеген штаттарды жол құрылысын қаржыландыруды арттыруға ынталандырды. Эйзенхауэрдің конвойдегі тәжірибесі кейіннен 1950 жылдары мемлекетаралық тас жол жүйесін құруға көмектесу туралы оның шешіміне әсер етті. Содан кейін ол Мид лагеріндегі қызметіне оралды, атқарушы офицер болып, кейіннен Mark VIII танкілерін пайдаланған 305-ші танк бригадасының командирі болды. Оның танк соғысы саласындағы жаңа тәжірибесі Джордж С. Паттон, Серено Э. Бретт және басқа да жоғары шенді танк басшыларымен тығыз ынтымақтастық арқылы нығайтылды. Эйзенхауэр 305-ші танк бригадасына қолбасшылық еткенде, Паттон 304-ші бригадаға қолбасшылық етті, ол жеңіл Renault FT танкілерін пайдаланды және Мид лагерінде де орналасқан еді. Олардың жылдамдыққа бағытталған, шабуылдық танк соғысы туралы алдыңғы қатардағы идеялары жоғары шенділер тарапынан қатысты түрде қабылданбады, олар бұл жаңа тәсілді тым радикалды деп есептеді және танктерді жаяу әскерге толыққанды қолдау көрсету үшін пайдалануды жөн көрді. Әскердің бас инспекторы генерал Чарльз С. Фарнсворттан сотқа берілуі мүмкін деген қорқытудан кейін Эйзенхауэр қолданыстағы танк доктринасына қарсы теорияларын жариялаудан бас тартты. Соғыс министрі Ньютон Д. Бейкер мен штаб бастығы Пейтон С. Марш екеуі де танк корпусының армияның тәуелсіз саласы ретінде жалғасуын қолдағанмен, 1920 жылғы Ұлттық қорғаныс заңы танк корпусын жаяу әскерге біріктірді. 1921 жылы армияның бас инспекторы Эли Хельмик Эйзенхауэрдің 250,76 доллар тұрғын үй жәрдемақысын заңсыз алғанын анықтады. Эйзенхауэр ақшаны алдау ниетімен алмағанын мәлімдеді және Хельмик бұл туралы қорытынды жасағаннан кейін оны толығымен өтеді. Хельмик әлі де сот отырысын талап етті, бірақ тек генерал Фокс Коннердің араласуы арқасында Першингке Эйзенхауэрді Панама каналы аймағындағы өзінің атқарушы офицері ретінде қызмет етуін қалағанын айтты, бұл Эйзенхауэрді түрмеге қамаудан және қызметтен шығарудан сақтап қалды. Коннер Эйзенхауэрдің мансабын сақтап қалғанымен, Эйзенхауэр әскери қызметтік жазбасына енгізілген жазбаша сөгіс алды.

Коннер мен Першингтің басшылығымен қызмет ету, 19221929

1922 және 1939 жылдар аралығында Эйзенхауэр талантты генералдар – Фокс Коннер, Джон Дж. Першинг және Дуглас Макартурдың басшылығымен қызмет етті. Мамимен бірге ол 1922-1924 жылдары Панамада генерал Коннердің атқарушы офицері болып қызмет етті. Коннердің нұсқауымен ол әскери тарих пен теорияны, соның ішінде Наполеонның науқандарын, Америка Азамат соғысын және Карл фон Клаузевицтің «Соғыс туралы» еңбегін зерттеді. Коннер сонымен қатар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз және британдықтармен жұмыс істеген тәжірибесімен бөлісті, одақтастармен қарым-қатынаста «сендіру өнерінің» маңыздылығын ерекше атап өтті. Кейіннен Эйзенхауэр Коннердің әскери ойлауына тигізген зор әсерін мойындап, 1962 жылы «Фокс Коннер – мен таныған ең қабілетті адам болды» деді. Коннердің Эйзенхауэр туралы пікірі: «Ол кездескен ең қабілетті, тиімді және адал офицерлердің бірі». Коннер Эйзенхауэрдің мансабында маңызды рөл атқарды, көбінесе оған қалаулы қызметтерге орналасуға көмектесті. Коннердің ұсынысы бойынша және белсенді қызметтегі майорлардың 10% -ына кірген Эйзенхауэр 1925-1926 жылдары Форт Ливенворттағы Командалық және Бас штаб колледжіне (CGS) оқуға қабылданды. Ол көптеген сыныптастары сияқты жаяу әскер мектебінде оқымағандықтан, кемсітуі мүмкін деп уайымдады, бірақ Коннер Панамадағы оқуының жақсы дайындық болғанын жеткізді; Эйзенхауэр 245 офицерден тұратын CGS курсын бірінші болып тәмамдады. Армия оны ірі университеттегі Резервтік офицерлерді даярлау корпусының басшысы (сонымен қатар футбол командасының жаттықтырушысы болып, жалақысын екі еселеуге мүмкіндік алатын) немесе CGS факультетінің мүшесі етіп тағайындауды қарастырды, бірақ оны 1927 жылға дейін Форт-Беннингтегі 24-ші жаяу әскер полкінің атқарушы офицері қызметіне жіберді. Эйзенхауэр «Буффало сарбаздары» полкінде қызмет етуден ұна алмады; көптеген ақ офицерлер толық қара түсті бөлімде қызмет етуді нашар өнімділік үшін жаза ретінде қарастырды. Коннердің көмегімен Эйзенхауэр генерал Першинг басқаратын Америка шайқас ескерткіштері жөніндегі комиссияда жұмыс істеуге тағайындалды, ол Батыс Еуропадағы құлаған американдық сарбаздарды құрметтеу үшін ескерткіштер мен зираттарды орнатумен айналысты. Комиссияда қызмет еткен кезде ол 282 беттен тұратын «Еуропадағы американдық майданға нұсқаулық» атты еңбекті жазды, ол негізінен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс майданындағы американдық экспедициялық күштердің шайқастарының тарихын қамтыды. Ол 1928 жылы бірінші болып тәмамдаған Армия соғыс колледжіне оқуға түсті. Армия соғыс колледжін бітіргеннен кейін ол Америка шайқас ескерткіштері комиссиясына қайта тағайындалды және 1928 жылдың тамызында Парижге келді. Еуропада жүргенде ол француз тілін оқуға үйренді (бірақ сөйлей алмады), Бірінші дүниежүзілік соғыс шайқастарын зерттеуді жалғастырды және француздық үшінші республикасының қазіргі саясатын бақылады. 1929 жылы генерал Першингтің естеліктерін жинақтауға көмектескен кезде Эйзенхауэр полковник Джордж Маршаллмен алғаш рет кездесті.

Мозли мен Макартурдың басшылығымен қызмет ету, 1929-1939

1929 жылы Эйзенхауэр әскери көмекші Фредерик Хафф Пэйн штабында қызмет еткен генерал Джордж Ван Хорн Мозлидің атқарушы офицері болды. Осы қызметінде Эйзенхауэр ұлттық қорғаныс саясатын қалыптастыруға көмектесті, сондай-ақ соғыс кезеңіндегі өнеркәсіптік жұмылдыру және үкімет пен индустрия арасындағы байланыс мәселелерін зерттеді. Ол 180 беттік жұмылдыру жоспарын жасады, ол «M Day Plan» деп аталды, бірақ ол ешқашан қолданылмады, дегенмен жоғары лауазымдағы офицерлеріне жақсы әсер етті. Дуглас Макартур армия штабының бастығы болғаннан кейін, ол Мозлиді штаб бастығының орынбасары етіп тағайындады. Эйзенхауэр ресми түрде Мозлидің штабында қалды, бірақ сонымен қатар Макартурдың бейресми әскери хатшысы ретінде жұмыс істеді және Соғыс саясаты жөніндегі комиссияда мүше болып, Конгрестің соғыс кезеңіндегі өкілеттіктерін нақтылайтын конституциялық түзету мүмкіндігін қарастырды. 1932 жылы ол Вашингтондағы «Бонус маршы» лагерін Макартурдың күшпен таратуына қатысты. Эйзенхауэр оқиға туралы Макартурдың ресми есебін жазып, ұсынды, бірақ жекелей Макартурдың қатаң әрекеттерін сынады. Президент Герберт Гувер өзінің басшылығымен «Бонус маршын» басқару жолы үшін баспасөз тарапынан қатты сынға ілікті, тіпті әдетте оның үкіметін қолдаған басылымдардан да. 1933 жылы Эйзенхауэр қазіргі уақытта Дуайт Д. Эйзенхауэр атындағы Ұлттық қауіпсіздік және ресурстар стратегиясы мектебі деп аталатын Армиялық өнеркәсіп колледжін бітірді. 1935 жылы ол Макартурмен бірге Филиппинге барды, онда жаңа құрылған Филиппин армиясын дамыту міндеті жүктелді. Конгресс өткен жылы «Tydings–McDuffie Act» заңын қабылдап, Филиппиннің 1946 жылы тәуелсіздік алуына жол ашты, ал Макартур мен Эйзенхауэр Филиппин үкіметінің әскери кеңесшілері болып қызмет етіп, АҚШ армиясында әрекетте болды. Эйзенхауэр Филиппин армиясында бригада генералы шенінен бас тартты, бірақ 1936 жылы АҚШ армиясында подполковник шеніне көтерілді. Эйзенхауэр Филиппин қорғаныс бюджетінің жеткіліксіздігін мойындады және армияны заманауи қару-жарақпен және тиісті оқытумен қамтамасыз ету үшін күресті. Ол Филиппин армиясының рөлі және американдық армия офицері өзінің бағыныштыларында көрсетуі және дамытуы тиіс көшбасшылық қасиеттері туралы Макартурмен күрт пікір келіспеушіліктерге тап болды. Эйзенхауэр мен Макартур арасындағы бұл жағдай өмір бойы сақталды, бірақ Эйзенхауэр кейіннен олардың келіспеушіліктеріне тым көп мән берілгенін айтты. 1937 жылы жазылған Эйзенхауэрдің соңғы ресми бағалауында Макартур Эйзенхауэрді «соғыс кезінде генерал шеніне бірден көтерілуге лайық» «талантты офицер» деп сипаттады. Тарихшылар бұл қызметтің екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уинстон Черчилль, Джордж С. Паттон, Джордж К. Маршалл және Бернард Монтгомери сияқты күрделі тұлғалармен жұмыс істеуге бағалы дайындық болғанын көрсетті.

Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында, 1939-1941

1939 жылдың қыркүйек айында нацистік Германия Польшаға шабуыл жасады. Осы кезде Эйзенхауэр әкімшілік қабілетімен әріптестеріне әсер еткенімен, ол бригададан жоғары деңгейдегі командалық қызметте болған емес, және оны ірі операциялардың әлеуетті қолбасшысы деп санағандар аз болды. Эйзенхауэр 1939 жылдың желтоқсанында АҚШ-қа оралды және Форт-Льюис қаласында 15-ші жаяу әскер полкінің 1-ші батальонының командирі болып тағайындалды. Эйзенхауэр командирлік қызметін ұнатты, кейін ол маневрлер кезінде 15-ші жаяу әскерді басқарғаны туралы «мен әскерге жататынымды нығайтты; олармен мен әрқашан бақытты болдым» деп жазды. Эйзенхауэрдің 1-ші батальон командирі ретіндегі қызметі қысқа болды, себебі ол полктің штаб бастығы болып тағайындалды. 1940 жылдың маусымында Конгресс армиядағы барлық офицерлерді бір шенмен көтерді; Эйзенхауэр 1941 жылдың наурыз айында полковник атағын алды. Ол полк командирі болуға үміттенеді, бірақ 15-ші жаяу әскер полкінің бағынышты штабы болған 3-ші жаяу әскер дивизиясының командирі Чарльз Ф. Томпсон оны дивизия штабының бастығы етіп таңдағанда көңілі қалды. Эйзенхауэр адалдықпен келісті, және оның осы лауазымдағы жетістіктері кейіннен армияның жоғары басшылығы Эйзенхауэрді жоғары лауазымдарға кандидат ретінде қарастыруына себеп болды. Генерал Леонард Т. Геров Эйзенхауэрді Соғыс жоспарлау бөлімінде штабында қызмет етуге шақырды, бірақ Эйзенхауэр командалық қызметте болуға бейімділігін көрсетті, ал оның тиянақты жауабы Геровты өтініштен бас тартуға итерді. 1939 жылдың соңында армия құрамы 200 мыңнан 1941 жылдың ортасына қарай 1,4 миллионға дейін өсті. 1941 жылдың наурыз айында Эйзенхауэр генерал-майор Кенион Джойстің басшылығымен құрылған IX корпустың штаб бастығы болып тағайындалды. 1941 жылдың маусымында ол Форт-Сэм-Хьюстон қаласындағы Үшінші армияның командирі генерал Уолтер Крюгердің штаб бастығы болып тағайындалды. 1941 жылдың ортасында АҚШ армиясы Луизианадағы маневрлерді өткізді, бұл армияның АҚШ аумағында өткізген ең ірі әскери жаттығуы болды. Екінші және Үшінші армиялар, олардың құрамында 500 мыңға жуық сарбаз болды, екі имитациялық шайқас өткізді, екеуі де Үшінші армияның жеңісімен аяқталды. Үшінші армияның маневрдегі жетістігі Эйзенхауэрдің жоғары офицерлеріне әсер етті, және ол 1941 жылдың 3 қазанында бригадир генерал атағын алды. Әріптес офицерлер оның алты ай ішінде генерал-майор болатынын болжады.

Соғыс жоспарлары бөлімі, 1941-1942

1941 жылдың желтоқсан айында Жапония Перл-Харборға шабуыл жасағаннан кейін, АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Перл-Харборға шабуылдан кейін дерлік, генерал Маршалл Эйзенхауэрді Вашингтондағы Соғыс жоспарлары бөлімінің бастығының орынбасары етіп тағайындады. Маршалл оған Филиппиннің қорғанысын үйлестіруді тапсырды, ал Эйзенхауэр генерал Патрик Дж. Херлиді Макартурға көмек үшін 10 миллион доллармен Австралияға жіберді. Биограф Жан Эдвард Смит Маршалл мен Эйзенхауэрдің "әке-бала қарым-қатынасы" қалыптасқанын жазады; Маршаллдың Еуропадағы маңызды операцияларды басқаратыны күдіксіз болды, және ол бастапқыда Эйзенхауэрді сол операциялар кезінде штаб басшысы ретінде қызмет етуге дайындауға тырысты. 1942 жылдың ақпан айында Эйзенхауэр генерал Героудың орнын басып, Соғыс жоспарлары бөлімінің (кейін Операциялар бөлімі) бастығы болды, ал келесі айда генерал-майор шеніне көтерілді. Ол армияның соғыстағы стратегиясын әзірлеуге көмектесуге міндеттелді, Эйзенхауэр Ұлыбританияда АҚШ күштерін күшейтуге бағытталған жоспар жасады, содан кейін 1943 жылдың сәуірінде нацистік оккупациядағы Батыс Еуропаға шабуыл жасау жоспарланды. Эйзенхауэр мен Маршалл президент Франклин Д. Рузвельт пен британ премьер-министрі Уинстон Черчилльдің Остік державаларға қарсы Еуропаға бірінші болып бару қажет деген қорытындысын бөлісті. Американ және британдық көшбасшылар Эйзенхауэр ұсынған 1943 жылғы сәуірдегі Батыс Еуропаға басып кіруге келіссе де, соғыстың басқа театрларындағы басымдықтар басып кіруді бірнеше рет кейінге шегерді.

Еуропадағы тағайындалу

Операция Болероны, яғни Ұлыбританиядағы одақтас әскерлерді жинақтауды бағалап, Маршалл мен Эйзенхауэр генерал Джеймс Э. Чейнидің Ұлыбританиядағы американдық күштерді басқаруға қолайсыз екеніне келісті. Эйзенхауэр Еуропа операциялар театрына (ЕТО) бір американдық қолбасшыны тағайындауды ұсынды, бұл қызметке генерал Джозеф Т. Макнарниді қарастырды. Бірақ Стимсон, Рузвельт және Черчилльдің қолдауымен Маршалл орнына Эйзенхауэрді таңдады, және Эйзенхауэр 1942 жылдың маусым айында ресми түрде ETO қолбасшысы болып тағайындалды; ол көп ұзамай генерал-лейтенант шеніне көтерілді. Эйзенхауэр Еуропадағы АҚШ әскери-теңіз күштерінің қолбасшысы ретінде адмирал Харольд Рейнсфорд Старкты қалдырды, ал генерал Марк У. Кларк пен генерал Карл Спацты театрдагы АҚШ құрлық әскерлері мен әуе күштерінің басшылары етіп тағайындады. Генерал Джон Ли театрдың логистикалық ұйымының командирі, ал генерал Уолтер Беделл Смит Эйзенхауэрдің штаб бастығы болды. Оның басшылығы маңызды әскери және әкімшілік міндеттерді қамтыды, бірақ ең басты міндеттерінің бірі – әскери дәстүрлер мен доктриналары әртүрлі, сондай-ақ бір-біріне сенімсіздікпен қараған одақтас жауынгерлер арасындағы көпұлттық әскери-саяси одақты үйлестіру болды. Ол сондай-ақ баспасөзбен жиі кездесіп, одақтастардың соғыс күш-жігерінің символы ретінде танылды.

"Шамыл" операциясы

Айзенхауэр мен Маршаллдың қарсылығын жеңіп, премьер-министр Черчилль Рузвельтті одақтастардың Батыс Еуропаға шабуыл жасауды кейінге қалдырып, керісінше, Солтүстік Африкаға "Шамыл" операциясын бастауға көндірді. АҚШ пен Ұлыбритания бұрын біріккен штабтарды құруға келісіп, оны бірыңғай қолбасшылық құрылым ретінде пайдалануға және әр соғыс театрындағы одақтас күштердің барлығына бір қолбасшы тағайындауға міндеттенді. Айзенхауэр Жерорта теңізіндегі одақтас күштердің қолбасшысы болды, осылайша ол американдық және британдық офицерлердің тікелей басшысы атанды. Тарихшы Жан Эдвард Смит бұл Солтүстік Африкаға жасалған үш бағытты шабуылды "сол кезге дейін жасалған ең ірі десанттық операция" деп сипаттады. Бұл шабуыл француз Мароккосының Атлант мұхиты жағалауында және Алжирдің Жерорта теңізі жағалауында жүзеге асты. Ол кезде Алжир мен Француз Мароккосын Виши Франциясы басқарды. Виши Франциясы 1940 жылы Францияның Германияға қарсы капитуляциялауынан кейін оңтүстік Францияда құрылған, ресми түрде бейтарап мемлекет болатын. Виши Франциясы одақтас державалармен күрделі қарым-қатынаста болды: ол нацистік Германиямен ынтымақтастық жасады, бірақ АҚШ оны Францияның ресми үкіметі деп мойындады. Африкадағы француз күштерін одақтастардың жорығын қолдауға ынталандыру мақсатында Эйзенхауэр мен дипломат Роберт Дэниел Мерфи Виши Франциясының бақылауындағы аймақта тұратын, бірақ жоғарғы командасына кірмейтін генерал Анри Жироны тартуға тырысты. Эйзенхауэр мен Мерфи десанттар басталған кезде Жироның толық қолдауын ала алмады, сондықтан француз күштері бастапқыда одақтастардың десантына қарсылық көрсетті. Солтүстік Африкадағы Виши күштерінің қолбасшысы генерал Альфонс Жуин Алжирдегі одақтастармен тез келісімге келді, бірақ қалған екі десант түскен жерде шайқас жалғасты. Африкадағы француз күштері Жироны өздерінің қолбасшысы ретінде қабылдамайтыны анық болғаннан кейін Мерфи мен генерал Кларк Виши Франциясының қарулы күштерінің бас қолбасшысы адмирал Франсуа Дарланмен келісім жасады. Бұл келісім одақтас державаларға француз Солтүстік Африкасына әскери кіруге мүмкіндік берді, бірақ аймақтағы француздың егемендігін сақтап қалды. Дарланмен жасалған келісім Солтүстік Африкада француздық ынтымақтастықты қамтамасыз еткенімен, Эйзенхауэр Виши өкілімен жұмыс істеуге дайындығы үшін американдық және британдық баспасөз тарапынан қатты сынға ұшырады. 1942 жылдың желтоқсанында Дарлан француз Фернан Бонье де Ла Шапельдің қолынан қаза тапты, ал Эйзенхауэр Жироны Африкадағы француз күштерінің басшысы етіп тағайындады. Кейін Жиро Францияның Ұлттық Азаттық Комитетінің (FCNL) тең төрағасы болды, бірақ 1943 жылдың соңына қарай де Голль ұйымның және француз соғысының нақты көшбасшысы атанды. Эйзенхауэр француз Африкасындағы алғашқы науқаннан кейін Жиро немесе де Голльді белсенді түрде қолдамады, соғыстың қалған бөлігіне дейін де Голльмен тығыз жұмыс қарым-қатынасын орнатты.

Туниске қарсы жорық

Операция "Шамыл" сәтті аяқталғаннан кейін одақтастар Туниске шабуыл жасады, оны немістер "Шамыл" операциясы барысында бақылауларына алған еді. Үстемдік танктері мен әуе күштерінің арқасында, сондай-ақ қолайлы ауа райымен нығайтылған неміс әскерлері Тунис қаласын қатты қорғады, нәтижесінде кампания тоқтап қалды. Тунистегі баяу үдеріс көптеген жетекші американдық және британдық шенеуніктерді наразылыққа толтырды, ал британдық Жақын Шығыс командованиесінің басшысы генерал Харольд Александр Эйзенхауэрдің орынбасары болып тағайындалды. Сонымен қатар, Эйзенхауэр генерал шеніне көтеріліп, АҚШ тарихындағы он екінші төрт жұлдызды генерал атанды. 1943 жылдың ақпан айында неміс әскерлері Кассерин өткелі шайқасында генерал Ллойд Фредендаллдың II корпусына сәтті шабуыл жасады. II корпус күйреп, Эйзенхауэр Фредендаллды қызметінен босатып, бірақ одақтас күштер немістердің өтуіне кедері келтірді. Шайқас аяқталғаннан кейін одақтастар үздіксіз күштерін арттырып, неміс қорғанысын біртіндеп әлсіретті. 1943 жылдың мамыр айында 250 мыңнан астам Оккупациялық күштердің әскері капитуляциялады, осымен Солтүстік Африка кампаниясы аяқталды.

Италиялық науқан

Тунистік науқанның ұзақтығы 1943 жылы Францияға шабуыл жасауды мүмкін етпегендіктен, Рузвельт пен Черчилль одақтастардың келесі мақсаты Италия болатынына келісті. 1943 жылдың шілдесінде Сицилияға жасалған шабуылды Эйзенхауэр мен Александр басқарды, генерал Бернард Монтгомери мен генерал Джордж С. Паттон әрқайсысы екі бірдей десанттың біреуін жетекшілік етті. Одақтас әскерлер сәтті десант шабуылын жүзеге асырды, бірақ неміс армиясының көп бөлігінің Италия құрлығына шегінуіне тосқауыл қоя алмады. Науқан аяқталғаннан кейін Эйзенхауэр Паттонды екі бағыныстысын шапалақтағаны үшін қатаң сөккенімен, Паттонды қызметтен босатудан бас тартты. Алайда, осы шапалақтау оқиғалары Батыс Еуропаға шабуылға дайындыққа генерал Омар Брэдлиді басшы ретінде ұсыну шешіміне әсер еткен болуы мүмкін. Сицилиядағы науқан кезінде Италия королі Виктор Эммануэль III премьер-министр Бенито Муссолиниді тұтқындап, оның орнына одақтастармен капитуляция туралы құпия келіссөздер жүргізген Пьетро Бадольоны тағайындады. Германия жауап ретінде Италияға бірнеше дивизияны жіберіп, Римді басып алып, Италия Социалдық Республикасын құрды. Одақтастардың Италия құрлығына шабуылы 1943 жылдың қыркүйегінде басталды. Италияның капитуляциясынан кейін одақтастар фельдмаршал Альберт Кессельринг басқаратын неміс әскерлерінен күтпеген қарсылыққа тап болды, ол Салерно порты маңындағы одақтастардың "Аваланш" десант операциясын жеңіліске ұшыратуға жақын болды. Италияның таулы жерін 24 неміс дивизиясы қорғағандықтан, Италия соғыстың екінші дәрежелі майданына айналды.

" Оверлорд " операциясы

1943 жылдың желтоқсан айында президент Рузвельт Маршалл емес, Эйзенхауэр Батыс Еуропаға одақтастардың "Оверлорд" операциясы – басып кіруді жетекшелігіне ие болады деп шешті. Рузвельт Эйзенхауэрдің көпұлтты және десанттық операцияларды жүргізу тәжірибесі оны осы лауазымға лайықты деп санады, сондай-ақ Маршаллды штаб бастығы қызметінен айырғысы келмеді. Эйзенхауэр Смитті штаб бастығы етіп қалдырды, әуе маршалы Теддерді өзінің орынбасары етіп таңдады, адмирал Бертрам Рамзи мен генерал Джон С.Х. Лиді театрдың теңіз операциялары мен логистикасының басшылары етіп тағайындады. Черчилль мен Біріккен штабтар кеңесінің талабы бойынша ол генерал Монтгомериді құрлықтағы күштердің қолбасшысы, ал әуе маршалы Траффорд Ли Малориді театрдың әуе күштерінің қолбасшысы етіп таңдады. Жақындағы шайқастағы тәжірибесі бар адамдарға басымдық беріп, ол Брэдлиді аға американдық далалық қолбасшы ретінде, ал генерал Спацты американдық стратегиялық әуе күштерінің басшысы ретінде таңдады. Бұрынғы қақтығыстарға қарамастан, Паттон үшінші армияға қолбасшылық етуге таңдалды. Эйзенхауэр, сондай-ақ оның астындағы офицерлер мен әскерлер бұрынғы операциялардан құнды сабақтар алды, осылайша оларды немістерге қарсы ең қиын науқанға – Солтүстік Францияға десант шабуылына дайындады. Операцияның бастапқы жоспарын генерал Фредерик Э. Морган басқарған жоспарлау тобы әзірледі; жоспарда Англияға жақын, бірақ қорғанысы күшті Па-де-Каледе емес, Нормандияға десант түсіру көзделген. Эйзенхауэр мен Монтгомери жоспарды бірнеше жағынан өзгертуге келісті, әуедегі басымдыққа көбірек мән берді, операцияға жұмылдырылған әскерлердің санын арттырды және бастапқыда жоспарланғаннан гөрі кеңірек аумақта американдық және британдық десант аймақтарын құрды. Эйзенхауэр де Голльдің десантқа қатысуын қамтамасыз етуге көмектесті, одақтастарға көмектескен бұрынғы Виши шенеуніктерінің тұтқындалуынан туындауы мүмкін дипломатиялық инциденттен сақтады. Эйзенхауэр де Голльдің ынтымақтастығы әскери операциялар үшін ғана емес, Францияда үкімет құру үшін де маңызды деп санайтын. "Аваланш" операциясының тәжірибесіне сүйене отырып, Эйзенхауэр "шабуылдың маңызды кезеңдерінде біздің шабуылдық күшіміздің, соның ішінде екі стратегиялық әуе күшінің барлық жиынтығы қолданысқа дайын болуы өте маңызды" деп атап өтті. Көбінесе Монтгомери жасаған соңғы десант жоспары бес аймаққа тоғыз дивизияны десант түсіруді көздеді. Өте маңызды жолдар мен көпірлерді басып алу үшін үш дивизия әуедегі жаяу әскерлері жаудың тылына түседі. 1944 жылдың мамыр айына жоспарланған "Оверлорд" операциясы десанттық кемелердің жетіспеуіне байланысты бір айға кейінге жылдырылды. Сол себепті, одақтастардың Оңтүстік Францияға түсуі – "Драгун" операциясы 1944 жылдың тамызында, бастапқыда жоспарланғандай, "Оверлорд" операциясымен бір уақытта емес, өтеді. Эйзенхауэр британдықтардан оған десантты жеңілдету үшін барлық стратегиялық әуе күштеріне толық құқық беруді талап етті, тіпті Черчилль бас тартса отставкаға кетемін деп қорқытты, ол осы талапқа келісті. Күшті желдер "Оверлорд" операциясын бір күнге кешіктірді, бірақ Эйзенхауэр ауа райының жақсаруын пайдаланып, Нормандияға десантты 1944 жылдың 6 маусымында жүргізуге бұйрық берді. Десанттың уақыты мен орны немістерді таң қалдырды, олар жағажайларды уақтылы нығайта алмады. Одақтас әскерлер бес десант аймағының төртеуін жылдам бақылауға алды, бірақ немістер Омаха жағалауында күшті қарсылық көрсетті. Одақтастар десант аймақтарын бақылауға алды және операцияның келесі кезеңін бастады, маусым айының соңында Шербург портын басып алды. Шілде айының соңына қарай Нормандияға 1,5 миллионнан астам одақтас әскері мен 300 мыңнан астам көлік құралы жеткізілді. Одақтастар Фалаз қалтасындағы неміс контршабуылын тойтарды, осылайша Нормандиядағы шайқас аяқталды. Осы уақытта "Драгун" операциясы сәтті аяқталды, одақтастар Марсельді басып алып, солтүстікке қарай жылдамдады. Шығыс майданда Кеңес Одағы "Багратион" операциясы деп аталатын ірі шабуылды бастады, бұл Германияның батысқа күш-қуат жіберуіне кедергі келтірді.

Франция азат етілді және Германияға шабуыл жасалды

Жағалаудағы шабуыл сәтті аяқталғаннан кейін Эйзенхауэр құрлықтағы шайқас стратегиясын жеке бақылауда ұстауға және бірнеше шабуылдардың басқаруы мен жабдықталуына толыққанды берілді. Де Голль мен неміс қолбасшысы Дитрих фон Хольтицтің ынталандыруымен Эйзенхауэр тамыз айының соңында Парижді азат етуге бұйрық берді. 25 тамызда фон Хольтиц қаланы тапсырды, ал де Голль ертесі күні қалаға салтанатты түрде кірді. Германияның қарсыласуы күтілгеннен бұрын күйрегендіктен, одақтастар Франция, Бельгия және Люксембургтің көп бөлігін жылдам азат етті. Генерал Монтгомери Германияның Рур аймағы арқылы шабуыл жасауды ұсынды, ал генерал Брэдли оңтүстікке қарай Саар аймағына шабуыл жасауды ұсынды; Эйзенхауэр екі операцияны да бекітті. Эйзенхауэрдің одақтас күштерін бөліп, кең майданға жылжу туралы шешімі логистиканы күрделендірді және немістерге Германияға жақын қорғаныс позицияларына қайта орналасуға уақыт берді. Одақтас әскерлеріндегі жоғары лауазымын ескере отырып, 1944 жылдың 20 желтоқсанында ол Еуропа армияларының көпшілігіндегі фельдмаршал шеніне тең армия генералы шеніне көтерілді. Сол айда немістер күтпеген қарсы шабуылға көшті, ол «Арденн операциясы» деп аталды, одақтастар Эйзенхауэр әскерлерін қайта топтастырғаннан және ауа райы жақсарғаннан кейін 1945 жылдың басында одан тайды. Соғыста көптеген одақтас әскерлері қаза болса да, Германия осы шайқаста шешуші жеңіліске ұшырады. «Арденн операциясынан» кейін және 1945 жылдың басында кең ауқымды кеңестік шабуылдың сәтті аяқталуынан кейін Эйзенхауэр Германияға шабуыл жасаудың бірлескен стратегиясын әзірлеуге көмектесу үшін әуе маршалы Теддерді Кеңес Одағына жіберді. Эйзенхауэр советтерді Германияның астанасы Берлинге шабуылдау үшін жарысқа тартудан бас тартты, керісінше, ең қысқа уақытта совет күштерімен байланыс орнатуға басымдық берді. Одақтас әскерлері наурыз айының басында Рейнге жетіп, Ремаген қаласының жанындағы маңызды көпірді немістер жоя алмас бұрын басып алды. Германияның қарсыласуы жылдам күйреп, 7 мамырда Эйзенхауэр Германияның капитуляциясын қабылдады.

1945 жылы басқыншылық аймағының қолбасшысы

1945 жылы 5 маусымда Эйзенхауэр, Монтгомери, совет маршалы Георгий Жуков және француз генералы Жан де Латтр де Тассиньи Германияны төрт державаның бірлесіп басқаруын қамтамасыз ететін Одақтас Бақылау Кеңесін құруға келісті. Эйзенхауэр негізінен Оңтүстік Германияда орналасқан және Франкфурт-на-Майндағы IG Farben ғимаратында штаб-пәтері орналасқан американдық оккупациялық аймақтың әскери губернаторы болды. 1945 жылдың қыркүйегінде Эйзенхауэр генерал Паттонды Бавариядағы лауазымынан шеттетуге мәжбүр болды, себебі ол нацистік идеологияны жоюға публично қарсылық білдірген. Паттонның шеттетілуі нацистерді жою саясатының қатаң сақталарына күшті сигнал берді. Эйзенхауэр бұрынғы нацистерді белсенді түрде тазартуға қарамастан, оның іс-әрекеттері негізінен американдықтардың неміс халқының көп бөлігі нацистердің құрбаны болды деген көзқарасын көрсетті. Германиядағы қирату, соның ішінде азық-түлік тапшылығы мен босқындардың көптеп келуіне жауап ретінде ол американдық азық-түлік пен медициналық жабдықтарды таратуды ұйымдастырды. Нацистік концлагерьлерді тапқаннан кейін, ол камера тобына Нюрнберг процесінде пайдалану үшін ондағы жасалған қатыгездіктердің дәлелдерін түсіруді бұйырды. АҚШ-тың қарауындағы неміс әскери тұтқындарын (соғыс тұтқындары) енді Женева конвенциясына бағынбайтын, қарусыздандырылған жау күштері (DEF) деп қайта жіктеді. Ол Германиядағы совет оккупациялық аймағының қолбасшысы, совет маршалы Георгий Жуковпен тығыз байланыс орнатты. Жуковтың өтініші бойынша ол Мәскеуге сапар шекті, онда орыс мәдениетін танысты және Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталинмен кездесті. Эйзенхауэр Хиросима мен Нагасакиге атом бомбалары тасталғанға бірнеше апта бұрын атом бомбасының құпия дамытылып жатқанын білді; ол атомдық қаруды қолдану соғыстан кейінгі жағдайды ушықтырады деген себеппен бомбалауларға қарсы шықты.

Әскери штабтың бастығы, 1945-1948

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Маршалл 1945 жылдың қарашасында зейнеткерлікке шықты. Маршаллдың ұсынысы бойынша президент Трумэн Айзенхауэрді Армия Бас штабының жаңа бастығы етіп таңдады. Оның бұл қызметтегі басты міндеті миллиондаған сарбаздарды демобилизациялау болды, бірақ ол президентке әскери саясат мәселелері бойынша кеңес берді және армияға қоғамдық қолдау сақтау үшін көптеген рет көпшілік алдында сөйледі. Жедел демобилизация армияны қажетті әскер санынан айырып, оны соғысқа дейінгі шағын жағдайға қайтарады деп алаңдаған Эйзенхауэр, Трумэнмен бірге жалпыға бірдей әскери қызметтің бір түрін енгізуді қолдады. Конгресс 1940 жылғы Селективті оқыту және қызмет туралы заңды ұзартуға келіссе де, жалпыға бірдей әскери қызмет идеясын қабылдамады. 1946 жылы Эйзенхауэр Кеңес Одағы соғыс қаламайтынына және достық қарым-қатынас сақталатынына сенімді болды; ол жаңадан құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымын қатты қолдады және оның атом бомбаларын бақылауға қатысуын жақтады. Алайда, атом бомбасына қатысты саясатты және кеңестік державамен қарым-қатынасты қалыптастыруда президент Гарри С. Трумэннің әкімшілігі, Мемлекеттік департаменттің ықпалымен, жоғары әскери басшыларды ескермеді. 1947 жылдың ортасына қарай Германиядағы экономикалық жағдайды жақсарту және Грециядағы азаматтық соғыс мәселелеріне байланысты Шығыс пен Батыс арасындағы шиеленіс күшейген кезде, Эйзенхауэр кеңестік экспансияны тоқтату саясатын қолдады. 1948 жылы ол Нью-Йорктегі Айви Лигасына жататын Колумбия университетінің президенті болды. Бірақ ол әртүрлі мәселелер бойынша әскерилерге кеңес беруді жалғастырды. Колумбия университетінде жұмыс істеген кезінде ол өзінің естеліктерін жариялады, ол «Еуропадағы Крестовый поход» деп аталды.

НАТО-ның Жоғарғы қолбасшысы, 1951-1952

1950 жылғы маусымда коммунистік Солтүстік Корея АҚШ қолдауымен Оңтүстік Кореяға басып кірді, осылайша Корей соғысы басталды. АҚШ Оңтүстік Корея атынан араласып, Солтүстік Корея әскерлеріне бірнеше жеңіліс сыйлады, бірақ Қытай Халық Республикасы Солтүстік Кореяға көмек көрсету үшін күш салғаннан кейін соғыс тоқтап, бейкөпірге тірелді. АҚШ-тың соғысқа дайындықсыздығынан алаңдаған президент Трумэн ұлттық қауіпсіздік командасын жаңартты және әскери шығындарды күрт арттыруды ұсынды. Ол Эйзенхауэрден 1949 жылы құрылған Батыс елдерінің әскери одағы – Солтүстік Атлантика шарты ұйымына (НАТО) АҚШ-тың міндеттемелерінің маңыздылығын жариялауын сұрады. Эйзенхауэр Огайо штатының ықпалды республикалық сенаторы Роберт Тафты көндіре алмаса да, Конгрестің көп бөлігі одақты қолдауға келісті. 1951 жылғы сәуірде Колумбия университетінен демалыс алғаннан кейін Эйзенхауэр Сенатта НАТО-ның бірінші Жоғарғы Бас қолбасшысы болып бекітілді. Оған ықтимал кеңес басқындығына тойтарыс бере алатын біртұтас әскери күш құру міндеті жүктелді. Жоғарғы Одақтас қолбасшысы ретінде Эйзенхауэр НАТО-ның басқару құрылымын ұйымдастырды және одақтың бейнесі ретінде танылды. Оның танымалдылығы мен халыққа сүйіктілігінің арқасында Эйзенхауэр 1952 жылы республикашыл партияның президенттікке кандидаттығына ең лайықты деп есептелді. Партия жетекшілері Эйзенхауэрге жиі жүгініп, президенттікке түсуін сұрады. Ол күмәндануын білдіргенімен, ақырында президенттік міндетін орындау өзінің борышы екеніне келді. 1952 жылғы мамырдың соңында армиядан кетіп, президенттікке үміткер болып қадам басқанда, оның орнына Кореядағы Біріккен Ұлттар Ұйымының қолбасшысы болған генерал Мэтью Б. Риджвей келді.

Зейнеткерлік

Эйзенхауэр соғыстан кейінгі жылдары танымал саяси тұлға ретінде көзге түсті және президенттікке басты үміткерлердің бірі саналды. Сенатор Роберт А. Тафтпен бірге Эйзенхауэр 1952 жылғы республикалық президенттік іріктеу сайлауындағы екі маңызды кандидаттың бірі болды. 1952 жылғы Нью-Гэмпшир штатындағы іріктеу сайлауында жеңіске жеткеннен кейін Эйзенхауэр НАТО-дағы лауазымынан қанағаттанды және АҚШ-қа оралды. Ол 1952 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жетіп, 1953 жылдан 1961 жылға дейін АҚШ-тың 34-ші президенті болды. 1952 жылдың 18 шілдесінде президенттікке үміткер ретінде тіркелгеннен кейін, ол әскердегі қызметінен кетті. Қызметтен шыққаннан кейін, Конгресс шешімімен, 1961 жылдың 30 наурызында ол армия генералы шеніне қайта қосылды.

Беделі

Айзенхауэрдің британдық және американдық әскери қызметтегі замандастары оны өте жақсы әкімші деп есептеді; генерал Монтгомери оны "әскери саясаткер" деп атады. Тарихшы Рассел Вейгли Айзенхауэрді Джордж Вашингтон мен Улисс С. Гранттан кейін АҚШ армиясының үшінші ең ұлы басшысы деп санайды. Осы бағалауды жасау барысында Вейгли Айзенхауэрдің Екінші дүниежүзілік соғыста Германия армиясын жою мақсатындағы Канал арқылы шабуылға бағытталған стратегиялық табысына, операциялар мен тактикаға қатысты салмақты шешімдеріне және АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы одақты нығайтқан, Американың Совет Одағымен соғыс кезіндегі ынтымақтастығына мүмкіндік берген әскери дипломатиясына тоқталды. Тарихшы Адриан Р. Льюис Айзенхауэрдің жауынгерлік тәжірибесі болмағандықтан, оның әріптестері оған шайқаста болғандарға көрсеткендей құрмет көрсетпегенін жазды. Филдмаршал лорд Аланбрук 1942 жылғы 28 желтоқсандағы күнделігінде Айзенхауэрдің генерал ретінде "мүлдем қабілетсіз" екенін жазды. Ол саясатқа ден қойып, әскери міндеттерін ұмытып, себебі ол әскери істерден бейхабар болған. Әскер генералы Омар Брэдли Айзенхауэрдің "жауынгерлік тактиканы толыққанды түсінбегенін" жазды. 1-ші дивизияны Омаха жағажайына қондырған "О" десанттық күшінің командирі адмирал Джон Л. Холл-младший Айзенхауэрді "әскери тарихтың ең жоғары бағаланған тұлғаларының бірі" деп сипаттады.

Ренжімелік даталары

1=Анызтамасыз кадет, АҚШ Әскери академиясы: 1911 жылдың 14 маусымы 1=1915 жылы белгісіз Тұрақты армияның екінші лейтенанты: 1915 жылдың 12 маусымы Тұрақты армияның бірінші лейтенанты: 1916 жылдың 1 шілдесі Тұрақты армияның капитаны: 1917 жылдың 15 мамыры Майор, Ұлттық армия: 1918 жылдың 17 маусымы Ұлттық армияның подполковнигі: 1918 жылдың 20 қазаны Тұрақты армияның капитаны: 1920 жылдың 30 маусымы Майор, Тұрақты армия: 1920 жылдың 2 шілдесі Капитан, Тұрақты армия: 1922 жылдың 4 қарашасы (Майоры болып босатылып, армияның қысқартылуына байланысты капитан болып тағайындалды.) Майор, Тұрақты армия: 1924 жылдың 26 тамызы Подполковник, Тұрақты армия: 1936 жылдың 1 шілдесі Полковник, АҚШ армиясы: 1941 жылдың 6 наурызы Бригад генералы, АҚШ армиясы: 1941 жылдың 29 қыркүйегі Генерал-майор, АҚШ армиясы: 1942 жылдың 27 наурызы Генерал-лейтенант, АҚШ армиясы: 1942 жылдың 7 шілдесі Генерал, АҚШ армиясы: 1943 жылдың 11 ақпаны Генерал-майор, Тұрақты армия: 1943 жылдың 30 тамызы Генерал-майор, Тұрақты армия: 1943 жылдың 30 тамызы Армия генералы, АҚШ армиясы: 1944 жылдың 20 желтоқсаны Армия генералы, Тұрақты армия: 1946 жылдың 11 сәуірі Дереккөз: АҚШ армиясының тіркелген офицерлерінің ресми тізімі, 1946 жыл, 205 бет. Ескерту: Эйзенхауэр 1952 жылдың 31 мамырында армиядан зейнеткерлікке шықты және 1952 жылдың 18 шілдесінде президенттікке үміткер болу үшін қызметтен кетті. Ол 1961 жылдың 20 қаңтарында президенттік лауазымынан босады және 1961 жылдың 30 наурызында қайтадан активті қызметке келді.