Рекс Тиллерсон: АҚШ-тың 69-шы мемлекеттік хатшысы

Кіріспе

69-шы АҚШ Мемлекеттік хатшысы (1952 жылы туған)

Рекс Уэйн Тиллерсон (1952 жылдың 23 наурызында туған) – американдық энергетикалық басшы, Дональд Трамп әкімшілігінде 2017 жылдан 2018 жылға дейін АҚШ-тың 69-шы Мемлекеттік хатшысы қызметін атқарған. 2006 жылдан 2016 жылға дейін ол ExxonMobil компаниясының төрағасы және бас атқарушы директоры (бас директор) болды. Тиллерсон мансабын 1975 жылы Техас университетінің Остин қаласындағы азаматтық инженерия бакалавры дәрежесін алғаннан кейін Exxon компаниясында инженер ретінде бастады. 1989 жылы ол Exxon USA орталық өндіріс бөлімінің бас директоры болды. 1995 жылы Exxon Yemen Inc. және Esso Exploration and Production Khorat Inc. компанияларының президенті болды. 2006 жылы Тиллерсон кірісі бойынша әлемдегі алтыншы орында тұратын ExxonMobil компаниясының төрағасы және бас атқарушы директоры болып сайланды. Тиллерсон 2017 жылдың 1 қаңтарынан бастап ExxonMobil компаниясынан зейнеткерлікке шықты. Тиллерсон Американың скауттар ұйымының көп жылдық ерікті мүшесі және «Бүркіт» скауты атағын алды. 2010 жылдан 2012 жылға дейін ол скауттардың ұлттық президенті болды, бұл ұйымдағы ең жоғары атқарушы емес лауазым. Ол республикалық науқандарға ұзақ жылдар бойы қаржылай көмек көрсетті, бірақ Дональд Трамптың президенттік науқанына қаржы жұмсаған жоқ. 2014 жылы ExxonMobil атынан Ресеймен бизнес келісімдер жасаған Тиллерсон Ресейге қарсы санкцияларға қарсы болды. Бұрын ол АҚШ пен Ресейдің бірлескен мұнай компаниясы Exxon Neftegas директоры болды. Тиллерсон 2017 жылдың 1 ақпанында Мемлекеттік хатшы болды. Бұл лауазымға беймәлім таңдау болды, Тиллерсонның қызметі дәстүрлі түрде жоғары беделді Мемлекеттік хатшы лауазымындағы алдыңғыларына қарағанда көзге түспеуімен сипатталды. Тиллерсонның қызметі кезінде Сыртқы істер қызметіне жұмысқа орналасуға түскен жаңа өтініштер 50 пайызға төмендеді, ал алты кәсіби елшінің төртеуі және 33 кәсіби министрдің 14-і, әскери төрт және үш жұлдызды генералдарға тең, қызметтен кетті. Қарым-қатынастары нашарлағаннан кейін Трамп 2018 жылдың наурыз айында Тиллерсонды қызметтен босатып, оның орнына ЦРУ директоры Майк Помпео тағайындалды.

Ерте өмір

Тиллерсон 1952 жылғы 23 наурызда Техас штатының Вичита-Фолс қаласында Патти Сью (құрметті аты – Паттон) мен Бобби Джо Тиллерсонның ұлы ретінде дүниеге келді. Оның аты ковбой рөлін сомдаған екі голливудтық актер – Рекс Аллен мен Джон Уэйннің құрметіне қойылған. Ол Техас штатының Вернон қаласында, Оклахома штатының Стиллвотер қаласында және Техас штатының Хантсвилл қаласында өсті. Оның екі әпкесі бар: Техас штатының Абилин қаласында тұратын дәрігер Рей Энн Хамильтон және орта мектеп мұғалімі Жо Линн Питерс. 14 жасында, Оклахома штатының Стиллвотер қаласында тұрғанда, ол Оклахома мемлекеттік университетінің студенттер клубында жұмыс істеді және демалыс күндері мақта теруге кірісті. 1970 жылы ол UT Остинде Техас клубының (тек ерлерден құралған құпия қоғам) және марш-орталықтың мүшесі болды. 1999 жылы Exxon және Mobil компаниялары біріккен кезде ол ExxonMobil Development Company компаниясының атқарушы вице-президенті болып тағайындалды. 2004 жылы ExxonMobil компаниясының президенті және директоры болды. Осы тағайындамамен Тиллерсонның Ли Реймондты Exxon Mobil компаниясының бас директоры лауазымынан алмастыруы күтілді. Оның басты бәсекелесі – Exxon компаниясының тағы бір басшысы Эд Галанте. 2006 жылдың 1 қаңтарында Ли Реймонд зейнеткерлікке шыққаннан кейін Тиллерсон төраға және бас директор болып сайланды. 2003-2005 жылдары ExxonMobil компаниясының Еуропадағы еншілес компаниясы Infineum Таяу Шығыста Иран, Судан және Сирияға тауар сатумен айналысты. ExxonMobil басшылары барлық заңдық талаптарды орындағандарын және мұндай сатулар сол кездегі 371 миллиард долларлық жылдық кіріске қарағанда мардымсыз екенін мәлімдеді. 2009 жылы ExxonMobil компаниясы 31 миллиард долларлық акциялар арқылы ірі табиғи газ өндіруші XTO Energy компаниясын сатып алды. The Wall Street Journal журналының Майкл Коркери «Тиллерсонның ең маңызды жетістігі – XTO келісімі» деп жазды. Тиллерсон президент Барак Обама мен Ирак премьер-министрі Нури әл-Маликитің қарсылығына қарамастан, Ирактың Курдистан үкіметімен миллиардтаған долларлық келісімге қол қоюға келісті. АҚШ Мемлекеттік этика басқармасының директоры Уолтер Шоуб Тиллерсон үшін жасалған этикалық келісімге ризашылық білдірді, ол енді «қаржылық мүдделердің қақтығысынан құтылды. Оның этикалық келісімі біз басқа үміткерлерден де осындай үлгіні көргіміз келетін нәрсенің жарқын мысалы». 2023 жылдың қыркүйегінде The Wall Street Journal бұрын жарияланбаған ExxonMobil компаниясының ішкі құжаттарын қарап шықты, онда компания 2006 жылы табиғи отынды жағу климаттың өзгеруіне әкеледі деген алғашқы мәлімдеме жасағаннан кейін Тиллерсон және басқа компания басшылары климаттың өзгеруіне қатысты халықтың алаңдауын азайту үшін климаттың өзгеруінің салдарының ауырлығына күмән тудыруға тырысқандығы анықталды.

Tillerson was born on March 23, 1952, in Wichita Falls, Texas, the son of Patty Sue (née Patton) and Bobby Joe Tillerson, and named after Rex Allen and John Wayne, two Hollywood actors famous for playing cowboys. He was raised in Vernon, Texas; Stillwater, Oklahoma; and Huntsville, Texas. He has two sisters, Rae Ann Hamilton, a physician who resides in Abilene, Texas, and Jo Lynn Peters, a high school educator. At age 14, while living in Stillwater, Oklahoma, he became a busser in the student union building at Oklahoma State University and began picking cotton for work on weekends. in 1970. During his time at UT Austin, he was involved with the Tejas Club (an all male secret society) and the marching band. In 1999, with the merger of Exxon and Mobil, he was named executive vice president of ExxonMobil Development Company. In 2004, he became president and director of ExxonMobil. Upon this appointment Tillerson's replacement of Lee Raymond as CEO of Exxon Mobil was implied. His major competitor was Ed Galante, another Exxon executive. On January 1, 2006, Tillerson was elected chairman and CEO, following the retirement of Lee Raymond. From 2003 to 2005, a European subsidiary of ExxonMobil, Infineum, operated in the Middle East providing sales to Iran, Sudan and Syria. ExxonMobil leaders said they followed all legal frameworks, and that such sales were minuscule compared to their annual revenue of $371billion at the time. In 2009, ExxonMobil acquired XTO Energy, a major natural gas producer, for $31billion in stock. Michael Corkery of The Wall Street Journal wrote that "Tillerson's legacy rides on the XTO deal." Tillerson approved Exxon negotiating a multibillion dollar deal with the government of Iraqi Kurdistan, despite opposition from President Barack Obama and Iraqi Prime Minister Nouri al Maliki, both of whom argued it would increase regional instability. Walter Shaub, the director of the United States Office of Government Ethics, said he was proud of the ethics agreement developed for Tillerson, who was now "free of financial conflicts of interest. His ethics agreement serves as a sterling model for what we'd like to see with other nominees." In September 2023, The Wall Street Journal reviewed previously unreported internal ExxonMobil documents that showed that after the company issued its first press statement acknowledging that burning fossil fuels contributes to climate change in 2006, Tillerson and other company executives sought to diminish public concern about climate change by casting doubt on the severity of climate change impacts.

Ресеймен байланыстар

ExxonMobil компаниясының бас директоры ретінде Тиллерсон Ресей президенті Владимир Путинмен байланыста. Олар Ресей президенті Борис Ельциннің кезінде әлемдегі ең ірі мұнай өндіруші Ресейдегі Exxon мүдделерін Тиллерсон қорғаған сәттен бері әріптес болып келеді. Тиллерсон Exxon мен мемлекеттік мұнай компаниясы «Роснефть» арасындағы серіктестікті дамытуға және Михаил Ходорковскийге тиесілі «ЮКОС» компаниясының үлесін алуға жасаған сәтсіз әрекетке, сондай-ақ Ходорковский тұтқындалғаннан кейін компанияны мемлекеттік меншікке беруге жауапты болды. Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығының президенті және бас директоры, сонымен қатар Тиллерсонның директорлар кеңесінің мүшесі Джон Хамре, Тиллерсонның «Владимир Путинмен Генри Киссинджерден басқа, кез келген американдықтан көбірек тікелей қарым-қатынаста болғанын» айтты. «Роснефть» компаниясының атқарушы төрағасы және Кремльдің «Силовики» (қауіпсіздік/әскери) фракциясының жетекшісі, ол Путиннен кейін «Ресейдегі екінші ең ықпалды тұлға» деп сипатталды. Exxon Сечиннің үйіне жақын дачаға ие, және Тиллерсон осы жерге жиі баратын. «Роснефть» келісімі мемлекеттік мұнай компаниясына АҚШ-тың Мексика шығанағындағы, Канададағы және Батыс Техастағы Exxon активтерінің 30% үлесін берді. Бірақ компанияға жұмыс істеу мерзімін 10 қазанға дейін ұзартуға рұхсат берілді, бұл оларға Ресей үшін шамамен 750 миллион баррель жаңа мұнай бар ірі кен орнын табуға мүмкіндік берді. 2017 жылдың шілдесінде АҚШ Қаржы министрлігінің Шетелдік активтерді бақылау бюросы Сечинмен жасасқан келісімдерде санкцияларды бұзғаны үшін ExxonMobil компаниясына 2 миллион доллар айыппұл салды, нәтижесінде компания үкіметке қарсы сотқа жүгінуге мәжбүр болды. 2013 жылы Тиллерсон энергетика саласындағы ынтымақтастықты дамытуға қосқан үлесі үшін Путиннің Достық орденімен марапатталды. 2017 жылдың маусым айында Тиллерсон Трамптың одан «(Ресеймен) қарым-қатынасты тұрақтандыру және сенімді нығайтуды» сұрағанын мәлімдеді.

Өтемақы

2012 жылы Тиллерсонның табысы 40,5 миллион долларды құрады. 2013 жылы ол 28,1 миллион доллар, 2014 жылы – 33,1 миллион доллар, ал 2015 жылы – 27,2 миллион доллар болды. 2016 жылдың соңында Тиллерсон Exxon акцияларының 54 миллион долларын иеленді және келесі он жылда шамамен 180 миллион долларлық акция алу құқығына ие болды. Тиллерсонның күйі кем дегенде 300 миллион долларға жетеді деп есептеледі.

Уэйн Трейкердің аты

ExxonMobil компаниясының бас директоры болған кезде Тиллерсон сегіз жыл бойы "Wayne Tracker" деген электрондық пошта адресін пайдаланып, мыңдаған хабарлама жіберді. Нью-Йорк штатының бас прокуроры кеңсесінен келген сотқа шақыруға (Эксон инвесторлар мен қоғамды климаттың өзгеруі туралы жаңылыстырды ма деген мемлекеттік тергеудің бөлігі ретінде) жауап ретінде, Exxon "Wayne Tracker" шотына қатысты 60-қа жуық электрондық хатты ұсынды, бірақ тергеушілерге бұл хаттар Тиллерсонға тиесілі екенін хабарламады. ExxonMobil компаниясы бұл аккаунттың Тиллерсон мен компанияның жоғары лауазымды басшылары арасындағы "қауіпсіз және жылдам байланыс" сияқты күнделікті бизнес қажеттіліктері үшін қолданылғанын мәлімдеді.

Басқа да қатынастар

Тиллерсон Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығы мен Америка мұнай институтының қамқоршылық кеңесінің мүшесі. Ол сондай-ақ Бизнес дөңгелек үстелінің де мүшесі. Тиллерсон Американың скауттары (BSA) ұйымының көп жылдан бері еріктісі болып келеді және 2010 жылдан 2012 жылға дейін олардың ұлттық президенті, басқарушы емес ең жоғары лауазымында қызмет етті. Тиллерсон – «Атақты Бүркіт» скауты, ал оның әкесі BSA ұйымының басшысы болған. Тиллерсон BSA ұйымын ұзақ жылдар бойы қолдап келеді және «Менің ойымша, менің жастық және жасөспірімдік шағымның ең жарқын сәттері – скаутингтегі жетістіктерім болды» деген пікір білдірген. 2009 жылы Тиллерсон Үлкен Нью-Йорк кеңесінің «Eagle Scout Hall of Fame» құрметті залына енгізілді. Рэй Л. Хант, жақын досы және Hunt Consolidated компаниясының төрағасы, Dallas Morning News газетіне: «Рекс Тиллерсонды түсіну үшін скаутты түсіну қажет» деген сөздерін айтты. 2017 жылдың 9 шілдесінде Тиллерсон Exxon Mobil компаниясындағы 41 жылдық қызметі үшін «мұнай және газ өнеркәсібіне ең үлкен үлес қосқаны үшін» Дүниежүзілік мұнай кеңесінің Dewhurst сыйлығымен марапатталды.

Қызмет мерзімі

2017 жылдың 15 ақпанында Тиллерсон Мемлекеттік хатшы ретінде Германияның Бонн қаласына алғашқы шетел сапарын жасады, онда G20 елдерінің сыртқы істер министрлерімен кездесу өтті. Боннда Тиллерсон Ресейдің сыртқы істер министрі Сергей Лавровпен, Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Борис Джонсонмен, сондай-ақ Италия, Түркия, Сауд Арабиясы, Оман және Біріккен Араб Әмірліктерінің әріптестерімен кездесті. Тиллерсон Ресейді Украинаның шығысынан әскерін шығаруға шақырды, айта келе: «Америка Құрама Штаттары американ халқына пайдасы тиетін практикалық ынтымақтастық салаларын тапқан жағдайда Ресеймен жұмыс істеуді қарастырады. Біз пікір білдірмейтін мәселелерде Америка Құрама Штаттары Америка мен оның одақтастарының мүдделерін және құндылықтарын қорғайды. Жаңа ортақ шешімдер іздеу барысында Ресейдің Минск келісімдері бойынша міндеттемелерін орындауын және Украинадағы зорлық-зомбылықты басуға күш салуын күтеміз». Тиллерсон АҚШ-тың Оңтүстік Корея мен Жапонияны қорғауға берген міндеттемесін қайта растады. Тиллерсон 2017 жылдың 23 ақпанында Джон Ф. Келли ішкі қауіпсіздік министрімен бірге Мексикаға алғашқы сапарын жасады. Мексиканың сыртқы істер министрі Луис Видегарей Касомен кездескен кезде Тиллерсон АҚШ пен Мексиканың шекаралық қауіпсіздікке қатысты көзқарастарындағы айырмашылықты мойындады, сонымен қатар көші-қон мәселесін шешуде және қару-жарақ тасымалын тоқтатуда ынтымақтастық қажеттігін атап өтті. Тиллерсон «Keystone XL» құбыр желісіне президенттік рұқсат алу үшін «TransCanada» компаниясының өтінішінен бас тартты. Инаугурацияға дейін Тиллерсон Эллиот Абрамсты АҚШ-тың мемлекеттік хатшысының орынбасары етіп таңдады. 2017 жылдың ақпан айында олар президент Трамппен Овалдық кеңселерде сұхбаттасты. Тиллерсон Солтүстік Кореяның ядролық қаруларын дамытуын тоқтату бойынша өткен жиырма жылдағы дипломатиялық күш-жігердің «сәтсіздікке ұшырағанын» мәлімдеді. Тиллерсон АҚШ-тың алдын ала шаралар қабылдауы мүмкін екенін де айтты: «Біз, әрине, жағдайдың әскери қақтығысқа ұшырауын қаламаймыз, бірақ егер Солтүстік Корея Оңтүстік Корея күштеріне немесе біздің күштерімізге қауіп төндіретін әрекеттер жасаса, онда бұл тиісті жауаппен тосады. Егер олар қару-жарақ бағдарламасының қауіптілігін біздің араласуды қажет ететін деңгейге жеткізсе, онда бұл нұсқа қарастырылады». 2017 жылдың 30 наурызында Тиллерсон Түркия президенті Режеп Тайип Ердоғанмен кездесті. Түркия АҚШ-ты Сириялық күрдтерге қолдау көрсетуіне сын танытты. Мамыр айында Вашингтонда Түркия елшілігі алдында наразылық білдірушілер мен Ердоғанның күзетшілері қақтығысқа түсті. Тиллерсон оқиғаны «атасылық» деп сипаттап, Трамп әкімшілігінің осыған байланысты «нараздығын» білдірді. Ол әкімшілік тергеудің қорытындысын күтіп, одан әрі шаралар қабылдайтынын айтты. 2017 жылдың сәуір айының ортасында Тиллерсон Мемлекеттік хатшы ретінде Ресейге алғашқы сапарын жасап, Сыртқы істер министрі Сергей Лавровпен және президент Владимир Путинмен кездесті. Баспасөз конференциясында Тиллерсон Ресей-АҚШ қарым-қатынасының «нағыз төмен деңгейде» екенін атап өтті. Тиллерсон Ресейді Сирия президенті Башар Асадты қолдауын жалғастыру арқылы «Орта Шығыста маңызсыз болып қалу» қаупінен ескертті. 2017 жылдың мамыр айында Тиллерсон Трамптың Сауд Арабиясына жасаған алғашқы шетел сапарына қосылды. 2017 жылдың маусым айында Тиллерсон Мьянма, Ирак және Ауғанстанды сол жылғы Адам саудасы жөніндегі есепте балаларды әскери қызметке пайдаланатын елдер тізімінен шығарды, осылайша қызметкерлердің бірауыздан ұсынған ұсыныстарын қабылдамады. Кейін қызметкерлер өз наразылықтарын білдіретін арна арқылы Тиллерсонның шешімінің Балаларды әскери қызметтен қорғау туралы заңға қайшы екенін мәлімдеген хабарлама таратты. 2017 жылдың қараша айының соңында бұл мәселе ұлттық назар аударды, себебі Мемлекеттік департамент анонимді шағымдарға жауап ретінде Тиллерсонның әрекеттерін қорғады, шағымдар Мемлекеттік департаменттің бас инспекторына және Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетіне жіберілді. Президент Трамптың 2018 жылғы АҚШ-тың федералдық бюджеті Мемлекеттік департаменттің бюджетін 31%-ға қысқартуды көздеді. Сол жылы Сыртқы істер қызметіне емтихан тапсуға өтініш білдіргендердің саны елу пайызға төмендеді. Тиллерсон Маргарет Петерлинді өзінің бас кеңесшісі етіп тағайындады. Тиллерсонның Питерлинге және оның саясат жөніндегі бас кеңесшісі Брайан Хукқа көп сенгені хабарланды. Тиллерсон көптеген шешімдерді Саясатты жоспарлау басқармасының қарауына беруге тырысты. Тиллерсон төрт жылдық дипломатия және дамуды қарастыруды бастады, бұл Мемлекеттік департаменттің ұйымдық құрылысына бағытталды. Ол Deloitte компаниясымен басқару консультациялық қызметтерін шарттастырды және Insigniam компаниясын 1 миллион долларға «тыңдау тобы» сауалнамасын жүргізуге тартты. 2017 жылдың қараша айында Тиллерсон Мьянмадағы соңғы рохинджаларға жасалған қысымды этникалық тазарту деп атады. Тиллерсон Мемлекеттік департаменттің Хиллари Клинтонның кезінде жинақталған ақпараттық сұраныстардың үлкен тізімін өңдеуге белсенді күш жұмсады, департаменттің орта деңгейдегі дипломаттарын және ақысыз стажерлерді құжаттарды қарауға тартты.

On February 15, 2017, Tillerson embarked on his first overseas trip as Secretary of State, to Bonn, Germany, for a meeting with foreign ministers from the G20. In Bonn, Tillerson had meetings with Foreign Minister Sergey Lavrov of Russia and Foreign Secretary Boris Johnson of the United Kingdom, as well as his counterparts from Italy, Turkey, Saudi Arabia, Oman, and the United Arab Emirates. Tillerson urged Russia to withdraw from eastern Ukraine, saying "the United States will consider working with Russia when we can find areas of practical cooperation that will benefit the American people. Where we do not see eye to eye, the United States will stand up for the interests and values of America and her allies. As we search for new common ground, we expect Russia to honor its commitment to the Minsk agreements and work to de escalate the violence in Ukraine." Tillerson also reaffirmed U. S. commitment to defending South Korea and Japan. Tillerson made his first visit to Mexico on February 23, 2017, traveling with Secretary of Homeland Security John F. Kelly. When meeting with Secretary of Foreign Affairs Luis Videgaray Caso of Mexico, Tillerson acknowledged differences between the U. S. and Mexico on views of border security, but also acknowledged the need for cooperation in addressing migration, as well as arms trafficking. Tillerson recused himself from TransCanada's application for a presidential permit for the proposed Keystone XL pipeline. Before the inauguration, Tillerson selected Elliott Abrams to be the U. S. deputy secretary of state. In February 2017, they interviewed President Trump in the Oval Office. Tillerson remarked that diplomatic efforts in the past twenty years to stop North Korea's nuclear development had "failed". Tillerson also stated the United States may need to take preemptive action, remarking, "Certainly, we do not want things to get to a military conflict but obviously, if North Korea takes actions that threatens the South Korean forces or our own forces, then that would be met with an appropriate response. If they elevate the threat of their weapons program to a level that we believe that requires action, that option is on the table." On March 30, 2017, Tillerson met with President Recep Tayyip Erdoğan of Turkey. Turkey has criticized the United States over its support for Syrian Kurds. In May, protestors and Erdoğan's bodyguards clashed outside of the Turkish ambassador's residence in Washington, D. C. Tillerson said the incident was "outrageous" and that the Trump administration has expressed "dismay" over it. He said the administration would await the outcome of an investigation before taking further action. In mid April 2017, Tillerson made his first trip to Russia as Secretary of State, meeting with Foreign Minister Sergey Lavrov and President Vladimir Putin. At a news conference, Tillerson remarked that Russian–U. S. relations were at a "low point". Tillerson also warned Russia of the risk of "becoming irrelevant in the Middle East" by continuing to support Syrian President Bashar al Assad. In May 2017, Tillerson joined Trump on the president's first overseas trip, to Saudi Arabia. In June 2017, Tillerson excluded Myanmar, Iraq, and Afghanistan from the list of countries that employ child soldiers in that year's Trafficking in Persons Report, rejecting the unanimous recommendations of staff. Staff then circulated a memo in their Dissent Channel alleging that Tillerson's decision was in violation of the Child Soldiers Prevention Act. In late November 2017, the topic garnered national attention when the Department of State defended Tillerson's actions in the wake of an anonymous complaint by an official to the department's inspector general and the distribution of supporting documents to the inspector general and to the Senate Foreign Relations Committee. President Trump's 2018 United States federal budget sought to reduce the Department of State's budget by 31%. Applications to take the Foreign Service entrance exam dropped fifty percent that year. Tillerson selected Margaret Peterlin to be his chief of staff. Tillerson is reported to have relied heavily on Peterlin, as well as his chief of policy, Brian Hook. Tillerson attempted to centralize much decision making under the Policy Planning Staff. Tillerson initiated the Quadrennial Diplomacy and Development Review, focusing on the Department of State's organizational structure. He contracted for management consulting from Deloitte and hired Insigniam to conduct a "listening tour" survey for $1million. In November 2017, Tillerson said that recent Rohingya persecution in Myanmar was ethnic cleansing. Tillerson made a concerted effort to respond to the Department of State's backlog of Freedom of Information Act requests that reached into Secretary Hillary Clinton's tenure, assigning midlevel diplomats from every bureau to perform document review beside unpaid interns.

Тиллерсонның Трампқа бағасы

2017 жылдың қазан айында Тиллерсон мен Трамп арасындағы қарым-қатынастың нашарлауы туралы хабарлар тарады. Мағлұматтарға сәйкес, 20 шілдеде өткен кездесуде Трамп АҚШ-тың ядролық қарулануын он есеге арттыруды ұсынған, бұл триллиондаған долларға бағаланатын және ғасырларға созылатын шара болар еді. Ақ үйдің өкілдері мен Трамп бұл хабарларды жоққа шығарды. Сонымен қатар, Тиллерсонның Мемлекеттік хатшы лауазымынан кетуді ұсынғаны туралы сенімді деректерге негізделген хабарлар пайда болды, бірақ вице-президент Майк Пенс оны бұдан бас тартуға көндіргені хабарланды; алайда, Тиллерсон мен Ақ үй бұл ақпаратты ресми түрде жоққа шығарды. Бұдан өзге, 1 қазанда Трамп Twitter желісі арқылы Тиллерсонның Солтүстік Кореямен келіссөздер жүргізу саясатына тікелей қарсылық білдірді; сарапшылар бұл қадамды кеңінен сынға алды, себебі АҚШ-тың бас дипломатын жария түрде әлсірету оның келіссөздер жүргізу мүмкіндігін төмендетуі мүмкін деп санайтын. 10 қазанда Тиллерсонның "ақымақ" деген сөзі бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланғаннан кейін Трамп оны "IQ тестілеріне" шақырды; үш күннен кейін Теннесси штатынан сенатор Боб Коркер, ықпалды Сенат Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы және сол кезде Трампты ашық сынаған саясаткер, Трамп Тиллерсонды "жария түрде кемсінткенін" айтты. Тиллерсонның президент Трамптың 2017 жылғы Ұлттық скауттар жиынында сөйлеген саяси сөзі оны қатты ашуландырғаны хабарланды. 2019 жылдың мамыр айында Конгресс палатасының Сыртқы істер комитетінің мүшелері мен қызметкерлеріне сөйлеген сөзінде Тиллерсон Трамппен "бір ортақ мақсатты бөліскендерін: Американың әлемдегі орнын нығайту және алға жылжыту, американдық құндылықтарды насихаттау және қорғау" деді, бірақ олардың "құндылықтар жүйесі" бірдей емес екенін атап өтті. Трамптың құндылықтарын сипаттауды сұрағанда ол: "Білмеймін" деп жауап берді. 2019 жылдың мамыр айында Тиллерсон Конгресс мүшелерімен өзінің қызмет еткен кезеңінде Трамптың күйеу баласы және аға кеңесшісі Джаред Кушнердің Мемлекеттік департаментке хабар бермей шетелдік дипломаттармен келіссөздер жүргізгеніне наразылығын білдірді. Бір күні Тиллерсон Вашингтондағы бір мейрамханаға кіргенде, мейрамхана иесі оған мейрамхананың арт жағында Кушнермен бірге отырған Мексиканың сыртқы істер министрімен кездесуге ұсыныс жасады. Тиллерсон сыртқы істер министрінің Вашингтонға келгенін білмеген.

In October 2017, news reports surfaced regarding a deteriorating relationship between Tillerson and Trump. According to reports, in a July 20 meeting, Trump allegedly suggested a tenfold increase in the U. S. nuclear arsenal, which would cost trillions and take centuries–reports that were denied by White House officials and by Trump–after which individuals familiar with the meeting told journalists that Tillerson either called Trump a "moron" or a "fucking moron". Additionally, there were well sourced reports of Tillerson offering to resign his office as Secretary of State, only to be discouraged from doing so by Vice President Mike Pence; however, these were officially denied both by Tillerson and by the White House. Furthermore, on October 1, Trump directly contradicted, via Twitter, Tillerson's policy of negotiation with North Korea; this move was widely panned by experts, who thought such a public undermining of the U. S.'s chief diplomat would weaken his ability to negotiate. On October 10, after Tillerson's alleged "moron" comment was reported in the media, Trump challenged Tillerson to "IQ tests"; three days later Senator Bob Corker from Tennessee, the chair of the influential Senate Foreign Relations Committee who had become a vocal Trump critic around that time, remarked that Trump was "publicly castrating" Tillerson. Tillerson was reportedly angered by the political speech President Trump delivered at the 2017 National Scout Jamboree. Speaking to members and staffers of the House Foreign Affairs Committee in May 2019, Tillerson said he and Trump "shared a common goal: to secure and advance America's place in the world and to promote and protect American values", but he noted they do not share the same "value system". Asked to describe Trump's values, he replied, "I cannot." In May 2019, Tillerson privately discussed with members of Congress his frustration that during his tenure Trump's son in law and senior advisor Jared Kushner conducted discussions with foreign dignitaries without advising the Department of State. In one instance, Tillerson entered a Washington restaurant and was asked by the owner if he wanted to meet with the Mexican foreign minister, who was dining with Kushner in the back of the restaurant; Tillerson was unaware the foreign minister was in Washington.

Босату

Ақ үйдің мәліметінше, Трамп 9 наурызда Тиллерсонмен байланысып, оның орнына басқа адам тағайындалатынын хабарлады. Тиллерсон Африкаға жасаған сапарын қысқартып, 12 наурызда АҚШ-қа оралды. 13 наурызда Трамп Twitter желісі арқылы Тиллерсонның қызметтен босатылғанын жариялады. Тиллерсонның өкілі, мемлекеттік хатшының қоғамдық дипломатия жөніндегі орынбасары Стив Голдштейн The Washington Post газетіне берген сұхбатында, Трамптың өзін неге жұмыстан шығарғанын білмейтінін, ал 13 наурыз күні таңертең Трамптың Twitter-дегі хабарламасын оқығанда ғана бұл туралы хабардар болғанын айтты. Ақ үйде Трампқа оппозициялық көзқарастас деп саналған Голдштейн, сол күні Тиллерсонның жұмыстан босатылуына қатысты ресми мәлімдемеге қайшы келгені үшін қызметтен алынды. Трамп әкімшілігінің жоғары лауазымды өкілі Тиллерсонды ауыстыру себебі ретінде «Солтүстік Кореямен өтетін келешек келіссөздер мен түрлі сауда мәселелері» туралы мәлімдеді. Кейін Трамп журналистерге Тиллерсонмен арадағы келіспеушіліктер жеке қарым-қатынасқа және саясаттағы ұстанымдардың өзгешелігіне байланысты екенін айтты, сондай-ақ ол және ЦРУ директоры Майк Помпео «бірдей ойлау қабілетіне ие» екенін қосты. The New York Times газеті ливандық-американдық бизнесмен Джордж Надердің Трамптың ірі қаржы жинаушысы Эллиотт Бройдиді «Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктерінің басшылары үшін Ақ үйге ықпал ету құралына айналдырғанын» жазды. БАӘ мен Сауд Арабиясы Катар дипломатиялық дағдарысы кезінде Катарды блокадалауды қолдамағаны үшін Трампты Тиллерсонды жұмыстан шығаруға көндіруге тырысты. Президент Барак Обаманың бұрынғы Орталық Шығыс жөніндегі кеңесшісі Роберт Малли: «Мен сөйлескен Катардың жоғары лауазымды өкілдері Сауд Арабиясы мен БАӘ өз елдеріне әскери шабуыл жасауды жоспарлап отырғанына сенгенін, немесе олар осылай әрекет еткенін» айтты. Мемлекеттік хатшының орынбасары Джон Салливан Тиллерсон ресми түрде қызметтен кеткенге дейін, яғни 31 наурызға дейін міндетін атқарушы болды. Трамп Майк Помпеоны (Трамппен жақсы қарым-қатынаста болған) Тиллерсонның орнына, ал Джина Хаспелді жаңа ЦРУ директоры қызметіне ұсынды. Хаспел 2018 жылдың 17 мамырында ЦРУ директоры болып бекітілді, ол ЦРУ директоры қызметін атқарған алғашқы әйел атанды. Сонымен қатар, Тиллерсон кем дегенде 1945 жылдан бері қызметтен босатылған жалғыз мемлекеттік хатшы. 2018 жылдың желтоқсан айында президент Трамп Тиллерсонды «тас сияқты ессіз» және «өте жалқау» деп сипаттады, себебі Тиллерсон Трамптың «әдеттен тыс тәртіпсіз» екенін айтқан сөз сөйлеген болатын. Трамп 2019 жылдың мамыр айында да осындай пікір білдірді, себебі Тиллерсонның хабарлауынша, Трамп Владимир Путинмен өткен кездесуде алданып қалған. Бұған дейін Трамп Тиллерсонды «әлемдегі ең ұлы бизнес лидерлерінің бірі» және «әлемдік деңгейдегі саудагер» деп мақтаған болатын.

According to the White House, Trump communicated with Tillerson on March9 and told him he would be replaced. Tillerson cut short a visit to Africa and returned to the United States on March 12. On March 13, Trump announced via Twitter that Tillerson was out. A spokesman for Tillerson, Steve Goldstein, the under secretary of state for public diplomacy, was quoted in The Washington Post that Tillerson did not know why he had been fired by Trump and only found out about his firing when he read Trump's tweet on the morning of March 13; Goldstein, who was generally perceived within the White House as being anti Trump, was fired by the White House later that day, reportedly for contradicting the official account of Tillerson's dismissal. A senior Trump administration official cited "upcoming North Korea talks and various trade negotiations" as the reason for replacing Tillerson. Trump later told reporters his differences with Tillerson came down to personal chemistry and disagreements on policy, adding that he and CIA director Mike Pompeo "have a very similar thought process". The New York Times reported that Lebanese American businessman George Nader turned Trump's major fundraiser Elliott Broidy "into an instrument of influence at the White House for the rulers of Saudi Arabia and the United Arab Emirates High on the agenda of the two men was pushing the White House to remove Secretary of State Rex W. Tillerson." UAE and Saudi Arabia lobbied Trump to fire Tillerson for not supporting the blockade of Qatar during the Qatar diplomatic crisis. Robert Malley, former top Middle East adviser to President Barack Obama, said that "senior Qatari officials with whom I spoke were convincedor at least acted as if they were convincedthat Saudi Arabia and the UAE had been planning a military attack on their country that was halted as a result" of Tillerson's intervention. John Sullivan, the deputy secretary of state, served as acting secretary until March 31, when Tillerson formally left office. Trump proposed Mike Pompeo (with whom Trump had had a much more positive relationship) as Tillerson's successor and Gina Haspel as the new CIA director. Haspel was confirmed on May 17, 2018, making her the first female CIA director. Tillerson is also the only secretary of state since at least 1945 to have been fired. In December 2018, President Trump called Tillerson "dumb as a rock" and "lazy as hell" after Tillerson held a speech where he described Trump as "pretty undisciplined". Trump made similar remarks again in May 2019 after Tillerson reportedly said Trump had been outmaneuvered in a meeting with Vladimir Putin. Trump had previously lauded Tillerson, describing him as "one of the truly great business leaders of the world" and a "world class player and dealmaker".

Қызмет ету мерзімін бағалау

2017 жылдың наурыз айында Колумбия университетінің профессоры Роберт Джервис Тиллерсонның "қазірге дейін Трамп әкімшілігіне тигізген әсері шамалы" екенін және оның ықпалы одан әрі әлсіретінін жазды. Сол айда Остин қаласындағы Техас университетінің профессоры Уильям Инбоден Тиллерсонды қорғап, оған көбірек уақыт беру керектігін айтты. Тюфтс университетінің Флетчер құқық және дипломатия мектебінің профессоры Дэниел Дрезнер Тиллерсонды "толыққанды апат" деп атап, "қазіргі заманғы тарихтағы ең қабілетсіз мемлекеттік хатшы" деп сынады. Джонс Хопкинс университетінің Эллиот Коэні Тиллерсонның АҚШ тарихындағы ең нашар мемлекеттік хатшылардың бірі болуы мүмкін екенін айтты. Джордж Вашингтон университетінің профессоры Элизабет Сондерс Тиллерсонның қызмет мерзімі Мемлекеттік департаментке "бір буынға" зиян келтірді және Американың маңызды дағдарыстарға жауап беру мүмкіндігін азайтты деді.

Ресей мен Сауд Арабиясы

2014 жылы Тиллерсон "Эксон" акционерлерінің жиналысында Қырымды аннексиялауға жауап ретінде Ресейге қарсы санкцияларға қарсылығын білдірді. Ол жиналыста: "Біз санкцияларды, әдетте, қолдамаймыз, себебі олар жан-жақты және тиімді жүзеге асырылмаса нәтиже бермейді, ал мұны істеу өте қиын" деді. 2016 жылы Тиллерсон АҚШ Ресейге қарсы жауап ретінде көрші мемлекеттерге әскери күштерді жіберуі керек екенін айтты. 2017 жылы Тиллерсон Ресейдің Қырымды аннексиялауы заңсыз екенін мәлімдеді. Сондай-ақ ол Қытайдың Оңтүстік Қытай теңізіндегі даулы аралдарды салуын Ресейдің Қырымды аннексиялауымен салыстырды. Мемлекеттік хатшы лауазымына бекіту тыңдауында Марко Рубио Тиллерсоннан Сауд Арабиясын "адам құқықтарын бұзушы" деп атауын сұрады. Тиллерсон бұған келіспеді: "Біреуді белгілеу немесе атау Сауд Арабиясында немесе басқа елде прогресске жетудің ең тиімді жолы болар ма?" деді. Ол Сауд Арабиясының Йемендегі әрекеттерін қолдады.

Климаттың өзгеруі мен көміртегі салығы

Тиллерсон 2009 жылы «ЭксонМобил» көміртегі салығын «барлық экономикалық шешімдерде – компаниялардың инвестицияларынан бастап, олардың қажеттіліктерін қамтамасыз етуге дейін, тіпті тұтынушылардың таңдаған өнімдеріне дейін – көміртегінің құнын ең тиімді көрсететін құрал» деп атады. 2016 жылдың қазан айында, Мемлекеттік хатшылыққа тағайындалғанға дейін екі айдай уақыт қалғанда, ол «ЭксонМобил» көміртегі салығының «қаралып жатқан саясаттардың ең жақсысы» екеніне сенгенін қайта растады. Ағымдағы, көбінесе тиімсіз ережелердің жиынтығын кірістің теңестірілуін қамтамасыз ететін көміртегі салығымен алмастыру бүкіл экономика бойынша көміртегінің біркелкі және болжамды құнын қамтамасыз етеді, нарық күштерінің шешімдерді табуына мүмкіндік береді, ашықтықты арттырады, әкімшілік қиындықтарды азайтады, жаһандық қатысуды ынталандырады және жаңа ғылыми білім мен саясаттың әсерлеріне оңай бейімделеді. «The New York Times» газетінде жарияланған мақалада 2009 жылдың қазан айында «ЭксонМобил» компаниясының көміртегі салығын қолдауы, сол кезде АҚШ Конгресі қарастырып жатқан көміртегі бағасын белгілеудің баламалы әдісі – шығарылым мен сауда заңнамасын болдырмауға бағытталған әрекет болуы мүмкін деген пікір айтылды. 2016 жылдың желтоқсанында «Time» журналында жарияланған мақалада Тиллерсон компаниясы көміртегі салығын жақтағаннан бері «ЭксонМобил» оны лоббилік жұмысының басты бағыты етпегені және [климаттың өзгеруі] мәселесін шешуге бағытталған шараларға қарсы кандидаттар мен ұйымдарды қолдағаны туралы мәлімдеме жасалды. 2010 жылы Тиллерсон адамдардың жылыжай газдарының шығарылымы арқылы климатқа белгілі бір дәрежеде әсер ететінін мойындады, бірақ «қай деңгейде және оған қарсы не істеуге болады» әлі белгісіз екенін айтты. 2020 жылғы Argus Americas Crude Summit-те Тиллерсон адамдардың климаттың өзгеруімен күресу үшін ештеңе жасай алмайтынына күмән білдірді. 2012 жылы Тиллерсон климаттың өзгеруіне қатысты: «Бізге адамзат ретінде, ұлт ретінде және қоғам ретінде шешуіміз керек, әлдеқайда маңызды мәселелер бар. Қолжетімді отынды кедейлерге ұсыну арқылы миллиондаған адамның өмірін сақтап қалуға болады» деді және «Бұл инженерлік мәселе және инженерлік шешімі табылады» деп қосты. 2016 жылы Тиллерсон «Әлем, қаласа да, қаламаса да, қазба отындарын пайдалануын жалғастыруға мәжбүр» деді.

Tillerson announced in 2009 that ExxonMobil favored a carbon tax as "the most efficient means of reflecting the cost of carbon in all economic decisionsfrom investments made by companies to fuel their requirements to the product choices made by consumers". In October 2016, less than two months before his nomination as Secretary of State, he reaffirmed that ExxonMobil believed a carbon tax would be "the best policy of those being considered. Replacing the hodge podge of current, largely ineffective regulations with a revenue neutral carbon tax would ensure a uniform and predictable cost of carbon across the economy allow market forces to drive solutions maximize transparency, reduce administrative complexity, promote global participation and easily adjust" to new knowledge in climate science and in the policy consequences of various courses of action. An article in The New York Times suggested that ExxonMobil's embrace of a carbon tax in October 2009 may have simply been an effort to avoid cap and trade legislation that was then being considered by the U. S. Congress as an alternative method of carbon pricing. A Time magazine article in December 2016 asserted that since Tillerson announced his company's preference for a carbon tax, ExxonMobil "has not made a carbon tax a focus of its massive lobbying efforts and has supported a number of candidates and organizations that oppose measures to tackle the [climate change] issue". In 2010, Tillerson said that while he acknowledged humans were affecting the climate through greenhouse gas emissions to some degree, it was not yet clear "to what extent and therefore what can you do about it". At the 2020 Argus Americas Crude Summit, Tillerson further expressed doubt that humans could do anything to combat climate change. In 2012, Tillerson stated concerning climate change that "there are much more pressing priorities that we as aas a human being, race, and society need to deal with you'd save millions upon millions of lives by making fossil fuels more available" to the world's poor, and that "It's an engineering problem and there will be an engineering solution." In 2016, Tillerson stated, "The world is going to have to continue using fossil fuels, whether they like it or not."

Транс-Тынық мұхит серіктестігіне (ТТП) қолдау көрсету

2013 жылы Тиллерсон Транс-Тынық мұхит серіктестігін (ТТП) қолдауын білдіріп, Дүниежүзілік қауіпсіздік форумында: «Бұл бағыттағы ең үміт беретін жаңалықтардың бірі – Транс-Тынық мұхит серіктестігі жолындағы жұмыс. Осы серіктестік аясында сауда кедергілерін төмендету және қорғаушылық саясатқа соңғы нүкте қоюға тырысып жатқан 11 ел – дамыған және дамушы экономикалардың алуан түрлі жиынтығы. Бірақ олардың бәрі де ашық нарықтың әрбір елдің өсуі мен дамуы үшін қаншалықты маңызды екенін жақсы түсінеді» деді.

Мемлекеттік реттеу

2012 жылы The Wall Street Journal газетіне берген сұхбатында Тиллерсон мемлекеттік реттеуге наразы екенін айтып, "осы елде сізге мың түрлі жолмен 'жоқ' деуге болады" деді.

Білім

2013 жылдың қыркүйегінде Тиллерсон The Wall Street Journal газетінде Common Core стандартын қорғайтын пікір мақаласын жазды.

Республикалық сайлау кампаниясының қаржы жинау және донорлық

OpenSecrets мәліметінше, Тиллерсон республикалық партиялар мен кандидаттарға ондаған мың доллар саяси қайырымдылық жасаған. Федералды сайлау комиссиясының (FEC) тізілімдеріне сәйкес, ол 2000 жылдан 2016 жылға дейін республикалық кандидаттар мен комитеттерге барлығы 468 970 доллар көмек көрсеткен. Ол Джордж Буштің саяси науқанына үлес қосса, Дональд Трамптың науқанына қайырымдылық жасамаған.

Жеке өмір

Тиллерсон екі рет үйленген. Ол өзінің алғашқы әйелі Джейми Ли Генриден ажырасып, оның егіз ұлдары бар. 1986 жылы Тиллерсон бұрынғы некеден ұлы бар Ренда Сент-Клэрге үйленді. Тиллерсон мен Сент-Клэрдің 1988 жылы туған ұлы да бар. Тиллерсонның егіз ұлдары инженерлер және Остиндегі Техас университетінің Кокрелл инженерлік мектебінен бакалавр дәрежесін алды. 2006 жылы Тиллерсон инженерлік мамандығы бойынша ерекше түлек атанды. Мемлекеттік хатшы болып тағайындалғаннан кейін Тиллерсон Вашингтон, округтегі Калорамада үй сатып алды. Ол Конгрегационалист және Ұлттық Конгрегациялық Христиан Шіркеулер қауымдастығының мүшесі, бұл реформаланған діннің негізгі бағыты. Ол әйелімен бірге 2012 жылы осы қауымдастықтың "Конгрегационалист" журналына 5 000-нан 10 000 долларға дейін қайырымдық жасады. 2014 жылдың 20 ақпанында жаңалықтар Тиллерсон мен оның әйелі үйлерінің жанында фрекингке байланысты қозғалысқа алып келуі мүмкін су мұнарасының құрылысына қарсы шыққандарға қосылғанын хабарлады. Сотқа бұрынғы АҚШ Өкілдер палатасының көпшілік көшбасшысы Дик Арми және оның әйелі де қатысты. 2014 жылдың қараша айында судья олардың талабын қабылдамағаннан кейін Тиллерсондар соттан бас тартты. 2015 жылы Forbes журналы Тиллерсонды әлемдегі ең ықпалды 25 адамның қатарына қосты. "Егер біздің басшыларымыз шындықты жасыруға тырысса немесе біз, халық ретінде, фактілерге негізделмеген балама шындықтарды қабылдасақ, онда біз, американдықтар, бостандығымыздан бас тарту жолындамыз".