Кіріспе

АҚШ федералды үкіметінің атқару органы

АҚШ Мемлекеттік департаменті (DOS), немесе жай ғана Мемлекеттік департамент – АҚШ-тың сыртқы саясаты мен халықаралық қатынастары үшін жауапты АҚШ федералды үкіметінің атқару органы. Басқа елдердің сыртқы істер министрліктеріне баламасы ретінде, оның негізгі міндеттері АҚШ Президентіне халықаралық қатынастар мәселелері бойынша кеңес беру, дипломатиялық миссияларды басқару, халықаралық шарттар мен келісімдерді келіссөздер арқылы жүзеге асыру және Біріккен Ұлттар Ұйымында АҚШ-ты ұсыну болып табылады. Департаменттің бас кеңсесі Гарри С. Трумэн ғимаратында, Ақ үйден бірнеше блок қашықтықта, Вашингтон қаласының Фогги Боттом ауданында орналасқан; сондықтан «Фогги Боттом» кейде метоним ретінде қолданылады. 1789 жылы АҚШ атқару билігінің алғашқы әкімшілік құрылымы ретінде құрылған Мемлекеттік департамент ең беделді және ықпалды атқарушы мекемелердің бірі саналады. Оған АҚШ Мемлекеттік хатшысы басшылық етеді, ол тікелей АҚШ Президентіне есеп береді және Министрлер кабинетінің мүшесі болып табылады. Сыртқы істер министріне ұқсас, Мемлекеттік хатшы – федералды үкіметтің бас дипломаты және шетелдегі өкілі, сондай-ақ басымдық реті және президенттік мұрагерлік тізбегі бойынша бірінші кабинет мүшесі болып табылады. Қазіргі таңда бұл лауазымды президент Джо Байден тағайындаған және 2021 жылдың 26 қаңтарында АҚШ Сенаты 78-22 дауыспен бекіткен Энтони Блинкен атқаруда. 2024 жылғы мәліметтер бойынша, Мемлекеттік департамент бүкіл әлемде 271 дипломатиялық өкілдік ұстап тұр, бұл көрсеткіш бойынша Қытай Халық Республикасының Сыртқы істер министрлігінен кейін екінші орында тұрады. Ол сонымен қатар АҚШ Сыртқы істер қызметін басқарады, АҚШ лауазымды тұлғалары мен әскери қызметшілеріне дипломатиялық оқытуды ұйымдастырады, иммиграция мәселелерінде белгілі бір құқықтарды жүзеге асырады және американдықтарға паспорттар мен визалар беру, шетелге саяхаттау туралы ескертулер жариялау және шетелдегі коммерциялық байланыстарды дамыту сияқты түрлі қызметтер көрсетеді. Департамент АҚШ-тың ең көне азаматтық барлау органы – Барлау және зерттеу бюросын басқарады және құқық қорғау органы – Дипломатиялық қауіпсіздік қызметін (DSS) ұстайды.

XVIII ғасыр

Конфедерацияның Актілері үкіметтің жеке атқарушы тармағын белгілемеді. Сыртқы істер 1775 жылы Конфедерация Конгресіне, Массачусетс колониясы басқа колониялармен байланыс үшін қолданған Хат алмасу комитетінің үлгісінде тапсырылды. Құпия хат алмасу комитеті 1777 жылы Сыртқы істер комитеті болып қайта аталды. 1781 жылы Сыртқы істер департаменті Сыртқы істер комитетінің орнына тұрақты орган ретінде құрылды және департаментті басқару үшін сыртқы істер хатшысының лауазымы құрылды. 1787 жылдың қыркүйегінде жасалған және келесі жылы бекітілген АҚШ Конституциясы президентке федералды үкіметтің шетел мемлекеттермен байланысын жүргізу жауапкершілігін жүктеді. Осы мақсатта 1789 жылдың 21 шілдесінде Бірінші Конгресс жаңа үкіметте Сыртқы істер департаментін қайта құру туралы заңды мақұлдады, және президент Джордж Вашингтон 27 шілдеде оған қол қойды, бұл департаментті жаңа Конституция бойынша құрылған алғашқы федералдық мекеме етті. Бұл заң Мемлекеттік департаменттің негізгі заңы болып табылады. 1789 жылдың қыркүйегінде қосымша заң агенттіктің атын Мемлекеттік департаментке өзгертті және оған АҚШ Монетасын басқару, АҚШ Мөрін сақтау және халық санағын жүргізу сияқты түрлі ішкі міндеттерді жүктеді. Президент Вашингтон жаңа заңға 15 қыркүйекте қол қойды. Бұл міндеттердің көп бөлігі 19 ғасырда құрылған түрлі федералдық департаменттер мен агенттіктерге бірте-бірте берілді. Дегенмен, мемлекеттік хатшы әлі де Ұлы Мөрді сақтау және президент немесе вице-президент отставкаға кеткісі келген жағдайда шешімді жазбаша түрде хабарлайтын құжатты қабылдау сияқты бірнеше ішкі міндеттерді сақтайды. Сол кездегі АҚШ-тың жаңа құрылған мәртебесін көрсететіндей, хатшы Джефферсон басқаратын Мемлекеттік департаментте бар болғаны алты қызметкер, Лондон мен Париж қалаларында екі дипломатиялық өкілдік және 10 консулдық өкілдік болды. Әрбір қызмет жеке дамыды, бірақ екеуі де мансаптық жолға түсу үшін жеткілікті қаржыға ие болмады. Сәйкесінше, екі қызметке де тағайындамалар шетелде жұмысын жалғастыруға қаржылай мүмкіндігі бар адамдарға түсті. Бұл, саяси ықпал немесе қолдауға негізделген тағайындаулардың кең таралған тәжірибесімен байланысты, департаменттің біліктілік пен білімге қарағанда саяси байланыстары мен байлығы бар адамдарға көбірек қолдау көрсетуіне әкелді. 1833 жылы Мемлекеттік хатшы Луи Маклейн Мемлекеттік департаменттің жеті бюродан тұратын ресми жиынтығына қайта құруын қадағалады: Дипломатиялық бюро, Консулдық бюро, Ішкі бюро, Архивтер, заңдар және комиссиялар бюросы, Кешірімдер бюросы, авторлық құқықтар және кітапхананы күту бюросы, Төлемдер және қадағалау бюросы және Аударма және әр түрлі бюро. Оның орнын басатын Джон Форсайт келесі жылы бұл санды бас клерк басқаратын төрт бюроға дейін қысқартты: Дипломатиялық бюро, Консулдық бюро, Ішкі бюро және Архивтерді сақтаушы, аудармашы және төлем жасаушы агент. 1836 жылы Патент комиссарының кеңсесі құрылды. 1842 жылы Мемлекеттік департамент Конгреске шетелдік сауда жүйелері туралы есеп беруге міндеттелді, ал департаменттегі клеркке осы ақпаратты жинақтау жауапкершілігі жүктелді. Бұл лауазым 1854 жылы Статистиканы басқарушы ретінде құрылды және департамент ішінде Статистикалық кеңсе құрылды. 1853 жылы әр бюро басшыларын қадағалау үшін Мемлекеттік хатшының көмекшісінің кеңсесі құрылды. Иммиграция комиссары 1864 және 1868 жылдар аралығында болды. Американдық азаматтардың шетелдік елдерге қарсы талаптарын қарау үшін 1868 жылы талаптарды сараптаушы құрылды, бірақ ол 1868 жылы таратылды және 1870 жылы жаңадан құрылған Заң бюросы аясында қайта құрылды. 1870 жылы Мемлекеттік хатшы Гамильтон Фиш департаментті он екі бюроға қайта ұйымдастырды: Бас хатшының бюросы, екі дипломатиялық бюро, екі консулдық бюро, Заң бюросы, Есеп бюросы, Статистика бюросы, Аударма бюросы, Кешірімдер және комиссиялар бюросы, Ішкі жазбалар бюросы және Паспорт бюросы. Заң, аударма және ішкі жазбалар бюроларының әрқайсысы осы міндетті орындайтын бір адамнан тұрды. 1872 жылы пошта бөлімі құрылды, ал 1873 жылы Роллдарды сақтаушы кеңсесі Бас хатшының бюросынан тәуелсіз болды. Конгресс бюро жүйесін заңды түрде мойындады және 1873 жылы бюролардың кейбір лауазымдарына ресми жалақы берді. Конгресс мойындағаннан кейін, 1874 және 1882 жылдар аралығында бюролардың құрылымын өзгертетін бірнеше Конгресс актілері қабылданды. Он тоғызыншы ғасырдың соңында департамент Бас хатшының бюросынан, Дипломатиялық бюродан, Консулдық бюродан, Есеп бюросынан, Сыртқы сауда бюросынан, Тағайындау бюросынан және Архивтер бюросынан тұрды. Аудармашы кеңсесі сияқты басқа да кеңселер бюро жүйесінен бөлек жұмыс істеді.

ХХ ғасыр

1903 жылы Сыртқы сауда бюросы жаңа құрылған Сауда және еңбек департаментіне көшірілді, ал бюроның орнына консулдық кеңселер мен жаңа департамент арасында ақпарат алмасуды жеңілдету үшін кеңсе құрылды. Сол жылы Паспорт бюросы қайта жаңартылды, ал 1907 жылы оның атауы Азаматтық бюросы болып өзгертілді. 1909 жылы Конгресс қаржыландыруды кеңейткенде, департамент үлкен реформаға ұшырады. Латын Америкасы, Қиыр Шығыс, Таяу Шығыс, Батыс Еуропа және Ақпарат мәселелері бойынша жеке бөлімдер құрылды. 1915 жылы Мексика істері жөніндегі қосымша бөлім құрылды. Сауда қатынастары бюросы 1912 жылы таратылып, оның орнына Сыртқы сауда кеңесшілерінің кеңсесі құрылды, ал Сауда шарттары жөніндегі кеңесші кеңсесі 1916 жылы осы кеңседен бөлінді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Азаматтық бюросына АҚШ-қа кірген немесе одан шыққан әрбір адамды тексеру міндеті жүктелді, бұл қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Нью-Йорк және Сан-Францискода Азаматтық бюросының жаңа филиалдары ашылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында Азаматтық бюросы Паспорттық бақылау бөліміне және Визалық кеңсеге бөлінді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасалған басқа өзгерістерге 1917 жылы Ақпарат бөлімін Шетелдік барлау бөліміне айналдыру және 1918 жылы Хаттасу бюросын құру жатады. Ресей істері жөніндегі бөлім 1919 жылы, ал Саяси ақпарат бөлімі 1920 жылы құрылды. Мемлекеттік департамент өзінің алғашқы масштабты жаңартуын 1924 жылғы Роджерс актісі арқылы жасады, ол дипломатиялық және консулдық қызметтерді Сыртқы істер қызметіне біріктірді. Бұл кәсіби кадрлық жүйе болды, онда мемлекеттік хатшы дипломаттарды шетелге тағайындауға уәкілді. Жоғары білікті мамандарды іріктеу үшін, сондай-ақ, еңбек өнімділігіне негізделген жоғарылау жүйесімен бірге, өте қиын Сыртқы істер қызметі емтиханы да енгізілді. Роджерс актісі Сыртқы істер қызметін басқару жөнінде Мемлекеттік хатшыға кеңес беретін Сыртқы істер қызметі кеңесін және емтихан процесін жүзеге асыратын Сыртқы істер қызметінің емтихан комиссиясын да құрды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде АҚШ-тың супердержава ретінде көтерілуімен және одан кейінгі Суық соғыста Кеңес Одағымен бәсекелесуімен байланысты қаржыландыру мен штаттардың бесiнше есе көбеюі байқалды. Нәтижесінде, 1940 жылы шамамен 2000 болған отандық және шетелдік қызметкерлердің саны 1960 жылы 13000-нан асты. "Әділет үшін сыйақы" бағдарламасы террористік топтардың басшыларын, терроризмді қаржыландыратын адамдарды, экстремистік топтармен ынтымақтасып, террористік шабуылдарды жоспарлауға қатысқан кез келген адамды ұстауға көмектесетін ақпарат үшін ақшалай сыйақы ұсынды. "Әділет үшін сыйақы" бағдарламасы террористік топтардың басшыларын, терроризмді қаржыландыратын адамдарды, экстремистік топтармен ынтымақтасып, террористік шабуылдарды жоспарлауға қатысқан кез келген адамды ұстауға көмектесетін ақпарат үшін ақшалай сыйақы ұсынды. 1997 жылы Мадлен Олбрайт Мемлекеттік хатшы болып тағайындалған алғашқы әйел және Кабинетте қызмет еткен алғашқы шетелдік әйел атанды.

Қазіргі

Үшінші мыңжылдықта департамент қоғамның және жаһандық экономиканың қарқынды цифрлануына жауап ретінде өзін жаңартты. 2007 жылы ол ресми блог – Dipnote, сондай-ақ жаһандық аудиториямен байланысу үшін сол аттас Twitter аккаунтын іске қосты. Ішкі тұрғыда, департамент вики – Диплопедияны; Sounding Board деп аталатын ұсыныстар форумын; және "Коридор" атты кәсіби байланыс бағдарламалық құралын енгізді. 2009 жылдың мамырында студенттерге қашықтықтан тәжірибе беру мақсатында Виртуалды студенттік федералдық қызмет (VSFS) құрылды. Сол жылы BusinessWeek журналы бойынша Мемлекеттік департамент студенттер үшін ең танымал төртінші жұмыс беруші болып танылды. 2009 жылдан 2017 жылға дейін Мемлекеттік департамент 21 ғасырлық мемлекеттік шеберлікті іске қосты, оның ресми мақсаты – «біздің өзара байланысты әлемінің технологияларын толыққанды пайдаланатын, жаңадан инновациялық және бейімделген мемлекеттік құралдармен дәстүрлі сыртқы саясат құралдарын толықтыру» болды. Бұл бастама сыртқы саясат мақсаттарын ілгерілету үшін цифрлық технологиялар мен интернетті пайдалануға бағытталған. Мысалдарға Пәкістанға апаттан кейін көмек көрсету үшін SMS-науқанын іске қосу және Ливияға интернет инфрақұрылымын және электрондық үкіметті дамытуға көмектесу үшін Мемлекеттік департамент қызметкерлерін жіберу кіреді. 2001 жылдан 2005 жылға дейін департаментке жетекшілік еткен Колин Пауэлл осы лауазымға тағайындалған алғашқы афроамерикалық болды; оның тікелей ізбасары Кондолиза Райс екінші әйел мемлекеттік хатшы және екінші афроамерикалық болды. Хиллари Клинтон 2009 жылы тағайындалған кезде үшінші әйел мемлекеттік хатшы атанды. 2014 жылы Мемлекеттік департамент Трумэн ғимаратынан 23-ші көше арқылы Navy Hill кешеніне қарай кеңейе бастады. Goody, Clancy және Louis Berger Group архитектуралық фирмаларынан құралған бірлескен кәсіпорын 2014 жылдың қаңтар айында Navy Hill кампусындағы ғимараттарды жаңарту жоспарын бастау үшін 2,5 миллион долларлық келісімшартқа ие болды. Бұл кампус Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Стратегиялық қызметтер кеңсесінің бас штабына және Орталық барлау агенттігінің алғашқы бас штабына орналасқан еді. 2022 жылдың маусым айында Мемлекеттік департамент жаңа трансұлттық бірлестік – Минералдық қауіпсіздік серіктестігін іске қосты.

Мемлекеттік хатшы

Мемлекеттік хатшы – АҚШ Мемлекеттік департаментінің бас атқарушы лауазымындағы тұлға және АҚШ Президентіне тікелей бағынып, оған кеңес беретін Министрлер кабинетінің мүшесі. Мемлекеттік хатшы департаменттің және оның барлық қызметкерлерінің жұмысын ұйымдастырады және қадағалайды.

Қызметкерлер

Обама әкімшілігі кезінде Мемлекеттік департаменттің веб-сайтында Мемлекеттік департаменттің 75 547 қызметкерінің арасында 13 855 шетелдік қызметкер; 49 734 жергілікті жұмысқа орналасқан қызметкер, олардың міндеттері негізінен шетелде жұмыс істеуге бағытталған; және 10 171 негізінен ел ішінде жұмыс істейтін мемлекеттік қызметкерлер бар екені көрсетілген. Мемлекеттік хатшының аппарат жетекшісі, кеңесші, Біріккен Ұлттар Ұйымына АҚШ өкілдігі, Халықаралық даму жөніндегі АҚШ агенттігі, Атқарушы хатшылық, Мемлекеттік хатшының орынбасары, Барлау және зерттеу бюросы, Заңнамалық істер бюросы, Азаматтық құқықтар кеңсесі, Сыртқы көмек кеңсесі, Әйелдер мәселелері жөніндегі жаһандық кеңсесі, Бас протокол офисі, Кибермәселелер жөніндегі үйлестіруші кеңсесі, Құқықтық кеңесші кеңсесі, Омбудсмен кеңсесі, Сириямен байланыс жөніндегі Мемлекеттік хатшының арнайы өкілі, Кеңесші кеңсесі, АҚШ-тың кепілге алынған азаматтары мәселелері жөніндегі арнайы президенттік өкілі, Саясатты жоспарлау штабы, Ауғанстанды қайта құру жөніндегі арнайы өкіл, Иран жөніндегі арнайы өкіл, Венесуэла жөніндегі арнайы өкіл, ДАИШты жеңу жөніндегі жаһандық коалиция, Израиль және Палестина үшін АҚШ қауіпсіздік үйлестірушісі, Жалпы әлемдік ЖҚС үйлестірушісі және денсаулық саясаты, Менеджмент және ресурстар жөніндегі Мемлекеттік хатшының орынбасары, АҚШ сыртқы көмегі кеңсесі, Шағын және артықшылықты бизнесті пайдалану кеңсесі, Саяси мәселелер жөніндегі Мемлекеттік хатшының орынбасары, Африка істері бюросы, Терроризмге қарсы күрес және экстремизмді жою бюросы, Шығыс Азия және Тынық мұхиты істері бюросы, Еуропа және Еуразия істері бюросы, Халықаралық ұйымдар істері бюросы, Таяу Шығыс істері бюросы, Оңтүстік және Орталық Азия істері бюросы, Батыс жартышар істері бюросы, Менеджмент жөніндегі Мемлекеттік хатшының орынбасары, Әкімшілік бюросы, Бюджет және жоспарлау бюросы, Консулдық істер бюросы, Балалар мәселелері кеңсесі, Дипломатиялық қауіпсіздік бюросы, АҚШ дипломатиялық қауіпсіздік қызметі (DSS), Сыртқы миссиялар кеңсесі, Жаһандық талантты басқару бюросы, АҚШ сыртқы қызметі, Ақпараттық ресурстарды басқару бюросы, Медициналық қызметтер бюросы, Шетелдегі ғимараттарды пайдалану бюросы, Дипломатиялық қабылдау бөлмелерінің директоры, Сыртқы қызмет институты, Менеджмент стратегиясы және шешімдер кеңсесі, Экономикалық өсу, энергия және қоршаған орта жөніндегі Мемлекеттік хатшының орынбасары, Экономикалық және бизнес істері бюросы, Энергия ресурстары бюросы, Мұхиттар және халықаралық экологиялық және ғылыми істер бюросы, Жалпы әріптестік кеңсесі, Ғылым және технология жөніндегі кеңесші кеңсесі, Бас экономист кеңсесі, Қоғамдық дипломатия және қоғамдық істер жөніндегі Мемлекеттік хатшының орынбасары, Білім беру және мәдени істер бюросы, Интернетке қол жеткізу және оқыту бағдарламасы, Қоғамдық істер бюросы, АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі, Тарихшы кеңсесі, АҚШ дипломатиялық орталығы, Халықаралық ақпараттық бағдарламалар бюросы, Қоғамдық дипломатия және қоғамдық істер жөніндегі саясат, жоспарлау және ресурстар кеңсесі, Қаруды бақылау және халықаралық қауіпсіздік жөніндегі Мемлекеттік хатшының орынбасары, Халықаралық қауіпсіздік және таралуды болдырмау бюросы, Саяси-әскери істер бюросы, Қаруды бақылау, тексеру және сақтау бюросы, Азаматтық қауіпсіздік, демократия және адам құқықтары жөніндегі Мемлекеттік хатшының орынбасары, Дағдарыс және тұрақтандыру операциялары бюросы, Қайта құру және тұрақтандыру жөніндегі үйлестіруші кеңсесі, Демократия, адам құқықтары және еңбек бюросы, Халықаралық есірткі заттары мен құқық қорғау жөніндегі бюро, Халық, қашқын және көші-қон бюросы, Жалпы қылмыстық әділет кеңсесі, Жаһандық жастар мәселелері кеңсесі, Адам саудасына қарсы күрес және оны бақылау кеңсесі, Жалпы қатысу орталығы.

Басқа агенттіктер

1996 жылғы қайта ұйымдастырудан бері АҚШ Халықаралық даму агенттігінің (USAID) әкімшісі тәуелсіз агенттікке жетекшілік етеді, бірақ сонымен қатар АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі сияқты, мемлекеттік хатшыға да бағынышты.

Бас кеңсесі

1790-1800 жылдар аралығында Мемлекеттік департамент штаб-пәтері Филадельфияда, сол кездегі ұлттық астанада орналасқан. Ол Чирк және Бесінші көшелердегі ғимаратты пайдаланды. Қысқа мерзім ішінде, қала сары қызылша эпидемиясынан зардап шеккен кезде, ол Трентон қаласындағы Нью-Джерси штатының үйінде орналасты. 1800 жылы ол Филадельфиядан Вашингтонға көшіп, Қазынашылық ғимаратын қысқа мерзімге иеленді.

Мемлекеттік департамент келесі онжылдықтарда астана ішінде бірнеше рет көшті, оның ішінде 1800 жылдың қыркүйегінде алты ғимаратқа; келесі мамыр айында Ақ үйдің батысындағы Соғыс кеңсесі ғимаратына; 1819 жылдың қыркүйегінен 1866 жылдың қарашасына дейін қайтадан Қазынашылық ғимаратына; Қазынашылық ғимараты жөндеуден өткен 1814 жылдың қыркүйегінен 1816 жылдың сәуіріне дейін (осы кезеңнен басқа); және 1875 жылы Мемлекеттік, Соғыс және Әскери-теңіз департаменттерінің ғимаратына. 1947 жылдың мамырынан бері Мемлекеттік департамент Гарри С. Труман ғимаратында орналасқан, ол бастапқыда Қорғаныс министрлігі үшін жоспарланған; содан бері бірнеше кеңейтулер мен жаңартулар жасалды, соңғысы 2016 жылы болды. Бұрын "Басты мемлекеттік ғимарат" деп аталған, ол 2000 жылдың қыркүйегінде интернационализм мен дипломатияны жақтаған президент Гарри С. Трумэннің құрметіне қайта аталды. DOS Вашингтонның Foggy Bottom ауданында орналасқандықтан, оны кейде "Foggy Bottom" деп атайды.

Фулбрайт бағдарламасы

Фулбрайт бағдарламасы, оның ішінде Фулбрайт-Хейс бағдарламасы, студенттер, ғалымдар, мұғалімдер, мамандар, ғалымдар және суретшілер үшін халықаралық білім алмасуға арналған бәсекеге негізделген, еңбегімен анықталатын гранттар бағдарламасы болып табылады. Бұл бағдарлама 1946 жылы АҚШ сенаторы Дж. Уильям Фулбрайт құрған. Фулбрайт бағдарламасы аясында, бәсеке арқылы іріктелген АҚШ азаматтары шетелде оқу, зерттеу жүргізу немесе өздерінің қабілеттерін дамыту үшін стипендия алуға мүмкіндік алады; ал басқа елдердің азаматтары АҚШ-та осы мүмкіндіктерді пайдалана алады. Бағдарламаның мақсаты – адамдар, білім және дағдылар алмасу арқылы АҚШ пен басқа елдердің халқы арасындағы өзара түсіністікті арттыру. Фулбрайт бағдарламасы жыл сайын аспирантурада оқу, жоғары деңгейдегі зерттеулер жүргізу, университеттерде лекция оқу және мектепте сабақ беру үшін 8000 грант ұсынады. 2015–2016 оқу жылында американдық үміткерлердің 17%-ы зерттеу жұмыстарына, ал 24%-ы ағылшын тілін оқытуға арналған гранттарды жеңіп алды. Дегенмен, іріктеу критерийлері мен өтінімдердің саны елге және гранттың түріне қарай айтарлықтай өзгереді. Мысалы, Лаоста ағылшын тілін оқытуға өтініш берген американдықтардың 30%-ы, ал Лаоста зерттеу жүргізуге өтініш бергендердің 50%-ы грант алды. Керісінше, Бельгияда ағылшын тілін оқытуға өтініш бергендердің 6%-ы, ал Бельгияда зерттеу жүргізуге өтініш бергендердің 16%-ы сәтті болды. АҚШ Мемлекеттік департаментінің Білім және мәдениет істері бюросы Фулбрайт бағдарламасын АҚШ Конгресінен жыл сайын бөлінетін қаражат есебінен қаржыландырады. Бағдарламаға қосымша тікелей және материалдық-техникалық қолдау әріптес үкіметтерден, қорықтардан, корпорациялардан және АҚШ-та және одан тыс жердегі қабылдаушы мекемелерден келеді. Фулбрайт бағдарламасын Халықаралық білім институты сияқты ынтымақтастық ұйымдар басқарады. Бұл бағдарлама әлемнің 160-тан астам елінде жұмыс істейді. 49 елдің әрқайсысында екіұлттық Фулбрайт комиссиясы Фулбрайт бағдарламасын басқарады және қадағалайды. Фулбрайт комиссиясы жоқ, бірақ белсенді бағдарламасы бар елдерде АҚШ елшілігінің қоғамдық істер бөлімі Фулбрайт бағдарламасын бақылайды. Бағдарлама басталғаннан бері 360 000-нан астам адам қатысты. 54 Фулбрайт түлегі Нобель сыйлығын, ал 82-сі Пулитцер сыйлығын жеңіп алды.

Джефферсон ғылым стипендиаттары бағдарламасы

Джефферсон ғылым стипендиаттары бағдарламасы 2003 жылы АҚШ Сыртқы істер министрлігі (DoS) тарапынан американдық академиялық ғылым, технология, инженерия және медицина қауымдастықтарын АҚШ-тың сыртқы саясатын қалыптастыру мен іске асыруға белсенді түрде тарту үшін жаңа үлгі құру мақсатында құрылды. Бағдарламаға іріктеліп алынған стипендиаттар (олар осылай аталады) бағдарлама барысында шамамен 50 000 АҚШ доллары көлемінде жалақы алады және 10 000 АҚШ долларына дейін қосымша бонусқа ие болады. Бағдарламаның мақсаты – стипендиаттарды Мемлекеттік департамент/USAID-тің процедуралық ережелерін меңгеруге дайындау, сондай-ақ олардың күнделікті жұмысына көмектесу. Бағдарламаға өтініш беру процесі тамыз айында басталады және үміткердің нәтижесін білуге шамамен бір жыл уақыт кетеді. Марапаттау тек үлкен жетістіктерге ғана емес, сонымен қатар интеллектуалдық қабілеттері мен жазу шеберлігіне де байланысты, өйткені комитет кандидаттың лауазымға сай екенін анықтайды. Үміткер бағдарламаға онлайн арқылы өтініш береді, оған өмірбаян, қызығушылық хаты және жазбаша эссе қоса тігіледі. Өтінішке қолдау көрсету үшін ұсыным хаттары мен номинацияларды жүктеуге мүмкіндік бар.

Франклин стипендиясы бағдарламасы

Франклин стипендиясы бағдарламасы 2006 жылы Сыртқы істер министрлігі (DoS) тарапынан жеке сектор мен коммерциялық емес ұйымдардың орта деңгейдегі басшыларын департаментке кеңес беру және жобалармен жұмыс істеу үшін тарту мақсатында құрылды. Стипендиаттар басқа да мемлекеттік органдармен де жұмыс істей алады, оның ішінде Конгресс, Ақ үй және атқарушы билік органдары, соның ішінде Қорғаныс министрлігі, Сауда министрлігі және Ішкі қауіпсіздік департаменті. Бағдарлама Бенджамин Франклиннің құрметіне аталған және департаменттің қабілеттерін байыту және кеңейту үшін орта мансаптық мамандарды тартуға бағытталған. Джефферсон ғылымы стипендиясы бағдарламасынан өзгеше, Франклин стипендиясы – бір жылдық ерікті қызмет, онда спонсорлық қолдау алуға немесе жеке қаражат есебінен қатысуға болады. Франклин стипендиаттарына берілетін жұмыс бағыттары бірнеше факторға байланысты анықталады, оның ішінде ел үшін маңызды мәселелер, сондай-ақ кандидаттың қызметтік өтілі және жеке қызығушылықтары.

KL-YES бағдарламасы

Кеннеди-Лугар жастармен алмасу және оқу (KL YES) бағдарламасы 2002 жылы Америка Құрама Штаттары мен мұсылман халқы көп елдер арасындағы білім мен мәдени алмасуды ілгерілету мақсатында құрылды. Ол орта мектеп оқушыларына бір оқу жылына АҚШ-та оқуға мүмкіндік береді, осы арқылы мәдени түсініктікті және көшбасшылық дағдыларын дамытуға көмектеседі. KL YES іріктеу процесін, оқуға дейінгі бағдарламаларды, академиялық курстарды, мәдени шараларды және қоғамдық қызметтерді қамтиды. YES Abroad бағдарламасы – американдық студенттерге қатысушы елдерде шетелде оқуға мүмкіндік беретін өзара іс-қимылға негіделген жоба. Екі бағдарламаның да мақсаты – жаһандық байланыстар мен өзара түсіністікті нығайту болып табылады.

ТИЭС түлектері

Мемлекеттік департамент АҚШ үкіметінің демеушілігімен өткен алмасу бағдарламаларының түлектері үшін эксклюзивті түрде Халықаралық тақырыптық алмасу семинарларын (Alumni Thematic International Exchange Seminars) ұйымдастырады. Alumni TIES – бұл алмасу бағдарламасының түлектеріне маңызды аймақтық мәселелер туралы білуге, оқыту алуға, әріптес түлектермен бірлесіп жұмыс істеуге және өздерінің туған елдеріндегі жобаларды іске асыру үшін шағын гранттарға өтініш беруге мүмкіндік беретін мүмкіндік. Мысалы, Таиландтағы АҚШ елшілігі өткізген Alumni TIES семинарларының бірі халық денсаулығы және климаттық дағдарысқа арналған.

Резиденттік дипломаттар

Резидент-дипломаттар – АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында орналасқан карьералық дипломаттар мен мамандар. Олар қызмет көрсететін аймақтардағы студенттер мен мамандарға мансапты жоспарлау, тағылымдама мен стипендиялар туралы кеңес береді. Резидент-дипломаттар АҚШ-тың халқына қарай бөлінген 16 аймағында жұмыс істейді.

Мемлекеттік департамент Мемлекеттік департамент Әуе бөлімшесі

1978 жылы Халықаралық есірткі және құқық қорғау істері бюросы (INL) шетелдік мемлекеттердің есірткіге қарсы операцияларын қолдау үшін артық әскери және үкіметтік ұшақтарды пайдалану мақсатында кеңсе құрды. Қолданылған алғашқы ұшақ – Мексикадағы заңсыз егістерді жою үшін жергілікті билік органдарымен бірлесіп жұмыс істеген егін шашығыш ұшақ болды. Авиациялық қанат 1986 жылы авиациялық активтерді есірткіге қарсы күресте пайдалану өскен кезде құрылды. 11 қыркүйек шабуылынан және одан кейінгі Терроризмге қарсы соғыстан кейін Авиациялық қанаттың қызметі негізінен есірткіге қарсы операциялардан АҚШ азаматтары мен мүдделерін, әсіресе Ауғанстан мен Пәкістанда қорғауға дейін кеңейді. Әртүрлі дипломатиялық миссияларды қауіпсіз тасымалдау үшін Sikorsky S 61, Boeing Vertol CH 46, Beechcraft King Air және de Havilland DHC 8 300 сияқты ірі ұшақтар сатып алынуы қажет болды. 2011 жылы Авиациялық қанат әлем бойынша 230-дан астам ұшақпен жұмыс істеді, ал негізгі міндеттері есірткіге қарсы күрес пен мемлекеттік қызметкерлерді тасымалдау болып қала берді. 1964 жылы, Суық соғыстың қатаң кезеңінде, Тыңдау құрылғылары Мәскеудегі АҚШ елшілігінде табылғаннан кейін теңізшілер Мемлекеттік департаментке жіберілді; бұл алғашқы бөлім "Төртінші теңіз жаяу әскерінің мобильді құрылыс батальоны, қараша айы" деп аталды. АҚШ Варшавада жаңа елшілік салған болатын, ал теңізшілер "көліктерді" іздеу үшін жіберілді. Бұл 1966 жылы Теңіз күштеріне қолдау көрсету бөлімінің құрылуына әкелді, ол екі жылдан кейін тұрақты статус алды. Сол жылы аталған бөлімнің теңізшісі Уильям Дарра Чехословакиядағы Прагадағы АҚШ елшілігін қауіпті өртен сақтап қалды. 1986 жылы "Вашингтон мен Мәскеудің өзара шығаруының нәтижесінде" теңізшілер "Мәскеу мен Ленинградқа елшілік пен консулдықтың жұмыс істеуін қамтамасыз етуге көмектесу үшін" жіберілді. Қолдау бөлімінде Е5 және жоғары дәрежедегі сержанттар үшін шектеулі арнайы лауазымдар бар. Бұл теңізшілер Мемлекеттік департаментке бекітіліп, Дипломатиялық қауіпсіздікке қосылады. Дипломатиялық тәртіптің талаптарына сәйкес, Қолдау бөлімінің қызметкерлері көптеген жағдайларда азаматтық киім киюге міндетті және осы мақсатта қосымша киімге жәрдемақы алады. Бұл тағайындалым туралы ақпарат өте аз, бірақ 1985 жылғы Мемлекеттік департаменттің мәліметтері бойынша, департаменттің қауіпсіздік қызметінде 800 қызметкер, сондай-ақ 1200 АҚШ теңіз жаяу әскері және 115 теңізші болған. Бұл көрсеткіш бүгінгі күні де шамамен сондай.

Әскери резервтің терроризмге қарсы іс-қимыл бөлімі

Штаб-пәтері Гарри С. Трумэн ғимаратының қарсы бетінде орналасқан ARCTU, Армия резервінің бір бөлігі болып табылады. Ол Әскери барлау дайындығы командасының Ұлттық барлауды қолдау тобымен қаржыландырылады және штаттық қызметкерлерімен қамтамасыз етіледі, бірақ операциялық басқару терроризмге қарсы күрес бюросында. Сонымен қатар, ол қысқа мерзімде әлемдік дағдарыстарға ден қоятын Дипломатиялық қауіпсіздіктің Сыртқы төтенше жағдайларды қолдау тобының жетекші мүшесі. Бұл бөлім туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар көбінесе Мемлекеттік департамент миссиясының басқа әскери көмекшілері сияқты азаматтық киім киеді.

Шығыстар

2010 қаржы жылында Мемлекеттік департамент пен «Басқа халықаралық бағдарламалар» (мысалы, USAID) бірлесіп 51,7 миллиард доллар көлеміндегі жоспарланған дискрециялық бюджетке ие болды. АҚШ Федералдық бюджеті 2010 қаржы жылына арналған, «Жаңа жауапкершілік дәуірі» деп аталатын құжатында Мемлекеттік департаменттің бюджетінде ашықтықты күшейтуді көздейді. 6,0 миллиард доллар көлемінде түскен кірістің 2,8 миллиард доллары консулдық және басқару қызметтерін көрсету арқылы алынған, бұл жалпы таза шығынды 21,4 миллиард долларға дейін төмендетті. 2009 қаржы жылында Kearney & Company компаниясы аудиторлық қорытындысында маңызды қаржылық есеп берудегі әлсіздіктерді тіркегендіктен, 2010 жылы Мемлекеттік департамент 2009 жылғы қаржылық есептілігін қайта жариялады.

Орталық сыртқы саясат файлы

1973 жылдан бері Мемлекеттік департаменттің негізгі құжаттарды тіркеу жүйесі – Орталық сыртқы саясат архиві. Ол ресми телеграммалардың, авиграммалардың, есептердің, меморандумдардың, хат алмасудың, дипломатиялық ноталардың және шетел қатынастарына қатысты басқа да құжаттардың көшірмелерінен тұрады. 1973 жылдан 1979 жылға дейінгі кезеңді қамтитын 1 000 000-нан астам құжатты Ұлттық архивтер және құжаттар басқармасынан онлайн режимінде қолжеткізуге болады.

Ақпараттық еркіндік туралы заң бойынша өңдеудің орындалуы

2015 жылы тиімді үкімет орталығы ақпарат еркіндігі туралы заңға (FOIA) ең көп жүгінуші 15 федералдық агенттікті талдады (2012 және 2013 жылдардың деректерін пайдаланып), нәтижесінде Мемлекеттік департамент ең нашар нәтиже көрсетті. Ол мүмкін болған 100 баллдың 37-ін ғана алып, "F" бағасын алды, бұл көрсеткіш 2013 жылғыдан бері өзгерген жоқ. Мемлекеттік департаменттің нашар нәтижесіне оның өте төмен өңдеу көрсеткіші – 23 пайыз себеп болды, бұл көрсеткіш басқа агенттіктердің нәтижелерімен мүлдем салыстыруға келмейді.