Кіріспе

Американдық суретші

Виктор Шрекенгост (26 маусым 1906 – 26 қаңтар 2008) – американдық өнеркәсіптік дизайнер, сонымен қатар педагог, мүсінші және суретші. Оның көп салалы жұмыстарына танымал керамика дизайны, өнеркәсіптік дизайн, велосипед дизайны және радарлық кері байланыс бойынша маңызды зерттеулер кірді. Шрекенгосттың замандастары – дизайнерлер Реймонд Лоуи, Норман Бел Геддес, Ева Зейзель және Рассел Райт.

Ерте өмір

Шрекенгост Огайо штатының Себринг қаласында туып өскен. Оның әкесі керамика зауытында жұмыс істеген, ол үйге балалары үшін мүсін жасауға қажетті материал әкелген. Ол әр апта сайын балалары арасында мүсін жасау байқауы өткізетін, ал жеңімпазы әкесімен бірге жергілікті үлкен қала – Огайо штатындағы Альянсқа демалыс сапарына баратын. Шрекенгост тек бірнеше жылдан кейін ғана әкесі жеңімпаздарды жүйелі түрде алмастырып отырғанын түсінді. Оның кіші інілері Дональд пен Пол Шрекенгост та керамикашы мамандығын таңдады. Шрекенгост 1929 жылы Кливленд өнер мектебін (қазіргі Кливленд өнер институты) бітірді, содан кейін Венадағы Кунстгевербескуледе оқуға жартылай стипендия алды. Сапарға шығу үшін ол Себрингтегі Gem Clay керамика зауытының екі иесінен 1500 доллар қарыз алды. Алты айдан кейін елге оралғанда, Шрекенгост қарыздарын толығымен өтеді – бұл Gem Clay компаниясының иелері үшін үлкен жақсылық болды, себебі Ұлы депрессия кезіндегі банктердің банкроттығы оларды толығымен жойып жіберуі мүмкін еді.

Мансап

Шрекенгост 50 жылдан астам уақыт Кливленд өнер институтында (CIA) өнеркәсіптік дизайннан сабақ берді және қайтыс болғанға дейін CIA-да профессор званиясын сақтап қалды. Ол сонымен қатар Кливленд өнер мектебінде (бұрын Кливленд өнер академиясы деп аталған) ең жас оқытушы болды. Шрекенгост CIA-ның өнеркәсіптік дизайн мектебін құрды, ол елдегі алғашқы осындай мектеп болды. Оның белгілі студенттерінің арасында Ford Motor Co. бас дизайнері Джузеппе Делена; Ларри Нагоде, Fisher Price бас дизайнері (Райан Нагодтың әкесі); Джо Орос, 1965 жылғы Ford Mustang-ті жобалаған Ford студиясының жетекшісі, Билл Сондерс, Techtronic Industries компаниясының Ryobi дизайн директоры, Сид Рамнарас, 5-ші буын Ford Mustang дизайнері және Джерри Хиршберг, Infiniti J30 және 1971 жылғы қайық тәрізді Buick Riviera дизайндарының авторы бар. Шрекенгост 37 жасында Екінші дүниежүзілік соғыста одақтастарға көмектесу үшін Әскери-теңіз күштеріне қатысты. Ол Еуропаға құпия тапсырмалармен ұшып, модельдеу білімін Арденн шайқасында қолданылған радарларды жақсарту үшін пайдаланды. Кейін ол жараланған әскерлерге протездер жасауға көмектесті. Ол Әскери-теңіз резервінен капитан званиесімен отставкаға шықты. Шрекенгост сонымен қатар Кливленд қаласының қауіпсіздік директоры Элиот Несспен жақын дос болған.

Құрмет және мұра

Шрекенгост екінші әйелі Джинмен бірге Огайо штатының Кливленд Хайтс қаласында тұрды. Ол 2006 жылдың маусымында 100 жасқа толуын тойлады. Виктор Шрекенгост қоры оның туындыларынан 100-ден астам көрме ұйымдастыруды жоспарлады, олардың әрқайсысы АҚШ-тың барлық штатында өтеді. Көрмелер оның 100 жасқа толуына 100 күн қалғанда наурыз айында ашылды. Шрекенгост көрмелерді ашу үшін Нью-Йорк қаласындағы көрмеге қатысты. Туған күніне бір күн бұрын, оған Кливленд Хайтс қаласындағы Каин паркінде көптеген адамдар құрмет көрсетті. Сондай-ақ 2006 жылы Шрекенгостқа Ұлттық өнер медалі табысталды, бұл американдық суретшіге федералды үкімет бере алатын ең жоғары награда. Ол және тағы тоғыз жеңімпаз 2006 жылдың 9 қарашасында президент Джордж Буш пен бірінші ханым Лора Буштың Овалдық кеңседе өткізген салтанатты шарасында марапатталды. Шрекенгост 2008 жылдың 26 қаңтарында Флорида штатының Таллахасси қаласында туыстарына барып жолда 101 жасында дүние салды. Ол үш қарындасы – Перл Экклберри, Рут Ки және Люсиль Джексон, сондай-ақ екі ағасы – Пол және Дональд Шрекенгосттан бұрын қайтыс болған. 1976 жылы Кливленд өнер институтында оның туындыларынан ретроспективті көрме ұйымдастырылды, ал 2000 жылы Кливленд өнер мұражайы Шрекенгосттың шығармашылығына арналған кең ауқымды ретроспективті көрмені ұйымдастырды. Көрмеге мүсіндер, керамика, ас ішетін ыдыстар, суреттер мен картиналар қойылды. Көрменің орталық экспонаты – «Джаз-боул» болды. Өнеркәсіптік дизайн бөлімінде оның көптеген танымал дизайндары қойылды, олардың ішінде қауіпсіз және таза баспа машиналарын, үнемді педальді велосипедтерді, кабинасы алда орналасқан жүк көліктерін, банан тәрізді орындықтары бар велосипедтерді, электр желдеткіштерін және шезлонгдарды атауға болады. 90 жасқа келгенде Шрекенгост көрмеде көптеген рет жеке қатысты. 1991 жылдың сәуірінде Шрекенгост Кливленд өнер мұражайының американдық суреттер кураторы Генри Б. Адамспен бірге Вирджиния штатының Норфолк қаласына сапар шекті, онда Америка сәулетшілер институтының Хэмптон Роудс бөлімі алдында 93 жасында сөз сөйледі. 2020 жылдардың басында Шрекенгост отбасы оның ас ішетін ыдыстары мен дизайндық эскиздерін Халықаралық ас ішетін ыдыс дизайны мұражайына сыйға берді, оларды мұражайдың сайтында көруге болады.

Қор мен мұражай

2010 жылы Виктор Шрекенгост қоры Кливленд қаласының Сент-Клэр-Спериор ауданындағы Тауэр Пресс ғимаратында мұражай ашуға үш жылдық келісімшарт жасасты, оның 2011 жылғы көктемде ашылуы жоспарланған. Қор ұйымдастыруда қиындықтарға тап болғандықтан, мұражай жоспарлары мерзімі белгісіз кешіктірілді. 2014 жылдың шілдесіне қарай Шрекенгост коллекциясының көп бөлігі Кливленд мемлекеттік университетінде сақтауға алынды.