Кіріспе

Дәрілік эксперименттер техникасы

Микродозировка, яғни микро дозалау – адамдарда дәрі-дәрмектердің әсерін зерттеу техникасы. Ол денеге елеулі әсер ете алмайтын, бірақ жасушалық реакцияны зерттеуге жеткілікті мөлшерде ("субтерапиялық") дозалар беру арқылы жүзеге асырылады. Бұл "0-ші фазадағы зерттеу" деп аталады және әдетте І фазадағы клиникалық сынақтарға дейін дәрінің келесі сынақ кезеңіне жарамдылығын болжау үшін өткізіледі. Адамға микродозалау арқылы тиімсіз дәрілерге жұмсалатын ресурстарды және жануарларға жүргізілетін сынақтардың мөлшерін азайту мақсаты көзделеді. Кемдеу түрінде, "микродозировка" термині дәрілік заттың шағын мөлшерін (мысалы, ұнтақ белсенді фармацевтік ингредиент – АФИ) дәрілік өнімге (мысалы, капсулаға) нақты мөлшерде беру үшін де қолданылады. Егер дәрілік зат сұйық түрінде болса, бұл микродозировка деп аталатын процесспен қабаттасуы мүмкін. Мысалы, каннабис микродозасы және психоделикалық микродозасы.

Техникалар

Негізгі тәсіл – радиоизотоптық көміртек-14 арқылы кандидаттық препаратты белгілеу, содан кейін осы қосылысты адам еріктілеріне ұсынылатын терапиялық дозадан шамамен 100 есе төменгі деңгейде (1-ден 100 микрограммға дейін, бірақ одан жоғары емес) енгізу. Препараттың тек микродозалық мөлшерде қолданылуына байланысты, талдау әдістері шектеулі. Өте жоғары сезімталдық қажет. Микродозалық талдау үшін ең көп қолданылатын әдіс – үдеткіш массалық спектрометрия (AMS). AMS 1970 жылдардың соңында екі түрлі зерттеу бағытының нәтижесінде пайда болды, олардың ортақ мақсаты – радиокөміртек даталауды жақсарту, бұл деректерді тиімді пайдалануға және радиокөміртек даталаудың мүмкіндіктерін кеңейтуге мүмкіндік береді. AMS геохронология мен археологияда кеңінен қолданылады, бірақ биологиялық қолданыстары 1990 жылдан бастап, негізінен Лоуренс Ливермор Ұлттық зертханасының ғалымдарының жұмысының арқасында пайда болды. AMS қызметі қазір бірнеше жеке компаниялар арқылы биохимиялық мөлшерлеу үшін қолжетімді, ал AMS-ке коммерциялық емес қолжетімділік Ұлттық денсаулық сақтау институтының (NIH) Лоуренс Ливермор Ұлттық зертханасындағы зерттеу ресурстары арқылы немесе кішірек, қолжетімді спектрометрлерді әзірлеу арқылы қамтамасыз етіледі. AMS микродозалық үлгілердегі көміртек-14 радиоактивтілігін өлшемейді. AMS, басқа массалық спектрометрия әдістері сияқты, иондық түрлерді масса мен заряд арақатынасына сәйкес өлшейді.

Психоделикалық

Психоделикалық микродозировка – бұл серотонергиялық психоделикалық препараттардың қалыпты дозаның астындағы мөлшерін (микродозаларды) қолдану арқылы шығармашылықты жақсарту, физикалық энергия деңгейін көтеру, эмоционалдық тепе-теңдікті сақтау, мәселелерді шешу жөніндегі тапсырмаларды орындаудағы нәтижелілікті арттыру және күйбеңдеуді, депрессияны және тәуелділікті емдеу әрекеті. 2019 жылға дейін бұл туралы айтылған әсерлерді растайтын нақты дәлелдер өте аз. Бұл жағдайда микродозировка гормездің бір түрі деп есептеледі.

Пайдаланудың әсері

2021 жылы жасалған зерттеуде микродозалаудың нәтижесінде жауапкершілік сезімінің артуы байқалды. Психоделиктерді микродозалау арқылы 30 күннен кейін психикалық денсаулықтың жақсарғаны анықталды. Депрессия мен қысыңқылықтан зардап шегетін адамдарға микродозалаудың көмектесетінін анықтау үшін тағы зерттеулер қажет. Қазіргі уақытта 20 ірі фармацевтикалық компанияның 15-і дәрі-дәрмек әзірлеуде микродозалауды қолданып жүр, ал бұл техниканы Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігі мен Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы шартты түрде мақұлдады. Бұрын 2010 жылға қарай адамдарға микродозалау, кандидат дәрінің адам ағзасындағы әрекетін ерте өлшеу және экономикалық тұрғыдан негізделген аргументтер арқасында зерттеулердің алдындағы клиникалық кезеңде орнықты позицияға ие болады деп күтілген. 2006 жылдың қаңтар айында Еуропалық Одақтың микродозалық АМС серіктестік бағдарламасы (EUMAPP) іске қосылды. Ұлыбритания, Швеция, Нидерланды, Франция және Польшадан келген он ұйым АМС негізгі техникасының әртүрлі тәсілдерін зерттейді. Зерттеудің 2009 жылы жариялануы күтілуде. 0 фазалық/микродозалау зерттеулерінің ең маңызды нәтижелерінің бірі – әзірлеуді ерте тоқтату. 2017 жылы Okour және авторлар IV микродозалық деректерге негізделген ауызша қабылдауға арналған дәріні тоқтатудың әдебиеттегі алғашқы мысалын жариялады. Бұл зерттеуде микродозалауды клиникалық зерттеуге дейінгі деректердің адаммен жүргізілетін зерттеуді (FIH) жобалауға қажетті нақты ақпаратты ұсынуға жеткіліксіз болған жағдайларда қолданудың мысалы келтірілген.